Avrupa Birliği'nde yasaklı olan pestisitlerin Türkiye'ye ihraç edildiği iddiasına ilişkin
Kaynak göster
Evrim Rızvanoğlu Emir (DEVA Partisi), 3 Ekim 2025 tarihinde 7/34781 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 54 gün sonra, 26 Kasım 2025).
Evrim Rızvanoğlu Emir (DEVA Partisi, İstanbul). “Avrupa Birliği'nde yasaklı olan pestisitlerin Türkiye'ye ihraç edildiği iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/34781, 3 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34781-avrupa-birligi-nde-yasakli-olan-pestisitlerin-turkiye-ye-ihrac-edildigi-iddiasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/cc8f113d-6a0e-4e91-9517-0199b9720f1f
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 54 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasanın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Evrim RIZVANOĞLU İstanbul Milletvekili
Greenpeace'in araştırma birimi Unearthed ile İsviçre merkezli Public Eye tarafından 22 Eylül 2025'te yayımlanan kapsamlı bir çalışmada, Avrupa Birliği'nde kullanımı sağlık ve çevre riskleri nedeniyle yasaklanan birçok tarım ilacının, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelere ihracatının devam ettiği belgelenmiştir.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Raporda, AB ülkelerinin yalnızca 2024 yılı için 122 bin ton pestisit ihracatı planladığı, bu pestisitlerin 75 farklı yüksek riskli kimyasal içerdiği belirtilmektedir. İhracat hedefinin büyük bölümü —yaklaşık 9058'i— Brezilya, Fas, Çin ve Türkiye gibi ülkelere yöneliktir. Bu durum, "Avrupa'da yasak ama başka ülkelerde kullanılabilir" anlayışının tehlikeli sonuçlarını gözler önüne sermektedir.
Türkiye özelinde dikkat çeken nokta ise, Avrupa'da arı ölümleri, kanserojen etkiler, DNA hasarı ve üreme sağlığı riskleri nedeniyle yasaklanmış olan bazı pestisitlerin ülkemize giriş yapmasıdır. Rapora göre, Thiamethoxam, Clothianidin, Cyproconazole, Phosmet, Imidacloprid, Cyfluthrin ve Picoxystrobin gibi pestisitler Türkiye*ye gönderilmiştir. Bunların bir kısmı "yeniden ihracat" amacıyla getirildiği iddia edilse de, bu kimyasalların Türkiye sınırları içinde kalıp kalmadığı muallaktır.
Türkiye gibi tarımsal üretimde güçlü bir ülkenin, AB'de yasaklı bu kimyasallara kapılarını açması; halk sağlığını, çevreyi, arıcılığı, gıda güvenliğini ve ihracat pazarlarımızı doğrudan tehdit etmektedir. Özellikle AB ile tarım-gıda ticareti yapan üreticilerimizin, yasaklı kalıntılar nedeniyle büyük ekonomik kayıplar yaşaması da kuvvetle muhtemeldir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Avrupa Birliği'nde yasaklı olan pestisitlerin Türkiye'ye ithalatı hangi yasal düzenlemeler çerçevesinde yapılmaktadır?
2024 ve 2025 yıllarında Türkiye'ye ithal edilen pestisitlerin isimleri, miktarları ve menşei ülkeler nelerdir?
. Raporda yer alan Thiamethoxam, Clothianidin, Cyproconazole, Phosmet, Imidacloprid, Cyfluthrin ve Picoxystrobin adlı kimyasallar Türkiye'ye hangi miktarlarda girmiştir?
. Bu ürünlerin "yeniden ihracat" amacıyla getirildiği iddiası doğru mudur? Eğer doğruysa, bu pestisitlerin Türkiye sınırları içinde kalmadığını garanti eden bir izleme-denetim mekanizması var mıdır?
. Türkiye'de tarımda ve gıda üretiminde bu pestisitlerin kullanımına izin verilmekte midir? Kullanılıyorsa, hangi ürünlerde ve hangi bölgelerde kullanılmaktadır?
. Avrupa'da yasaklı olmasına rağmen Türkiye'de bu pestisitlerin dolaşımına izin verilmesi, halk sağlığı ve çevre açısından Bakanlığınızca nasıl değerlendirilmektedir?
. Bakanlığınız, bu ürünlerin ithalatını yasaklamayı veya Türkiye'de kullanımlarını kısıtlamayı planlamakta mıdır?
. İthal edilen pestisitlerin çiftçilere satışı ve sahadaki kullanımı konusunda etkin bir denetim yapılmakta mıdır? Son 5 yıl içinde bu konuda herhangi bir denetim raporu, yaptırım veya yasaklama kararı alınmış mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Bakanlığımız tarafından taze meyve ve sebzede tarladan sofraya güvenilir gıdayı temin etmek amacıyla hasat öncesi ve sonrasında, piyasaya arz edilmiş ürünlerde pestisit kalıntı kontrolüne ilişkin olarak yıllık gıda numune alma planı, bitkisel ürünler denetim programı her yıl revize edilerek uygulanmaktadır.
Ülkemiz meri mevzuatına göre, ruhsatlı olmayan, ruhsatı iptal olan veya kullanımı sonlandırılmış aktif madde içermesi nedeniyle üretimi durdurulan bitki koruma ürünlerine yalnızca ihracat amaçlı imalat ve dolum izini verilmektedir.
İhracat amaçlı imalatı veya dolumu uygun görülen bitki koruma ürünleri ve bu ürünlerin imalatında kullanılan teknik maddelerin ithalatı "Bitki Koruma Ürünleri ile Hammaddelerinin İthalatı Hakkında Yönetmelik" kapsamında yürütülmektedir. Ürünlerin imalat, sevkiyat ve ihracat süreçleri Bakanlığımız kontrol görevlileri gözetimin ve denetiminde yürütülmektedir.
Ülke genelinde Bakanlığımızca yapılan resmi kontrol ve denetim faaliyetlerinde mevzuata uygun olmayan bitki koruma ürünlerinin tespit edilmesi halinde ilgililer hakkında idari ve adli yaptırım uygulanmaktadır.
Bitki koruma ürünlerinin ambalajlanmış her bir adetinin karekod kullanılarak izlenmesi için kurulan Bitki Koruma Ürünleri Takip Sistemi (BKÜTS) ile bitki koruma ürünlerinin imalatçı veya ithalatçı firmalardan başlayarak bayiler, toptancılar ve son kullanıcıya (üretici/çiftçi) kadar tüm hareketlerinin elektronik ortamda izlenebilirliği sağlanmıştır. Miadı dolan, bozulan veya çalınan ürünlerin tespit ve takibi de sistem üzerinden yapılabilmektedir.
Bitkisel üretimde kimyasal mücadeleye alternatif yöntemlerin yaygınlaştırılması, pestisitlerin mevzuat doğrultusunda kullanılması ve etkin denetimi ile kalıntının önlenmesi amacıyla Kalıntı Eylem Planı (2022-2027) uygulamaya konulmuştur.
Bakanlığımızca uluslararası standartlar doğrultusunda pestisit kullanımına alternatif yöntemlerin kullanılması, çevre dostu mücadele yöntemlerinin yaygınlaştırılması amacıyla Entegre Zararlı Yönetimi (İPM), Entegre ve Kontrollü Ürün Yönetimi (EKÜY) projeleri teşvik ve tavsiye edilmekte olup, bu yönde eğitim, proje ve kontrol faaliyetleri yürütülmektedir. Pestisit kullanımına alternatif yöntemlerden biyolojik ve biyoteknik mücadele yöntemlerini kullanan üreticilere destekleme ödemesi yapılmaktadır.
Bitki koruma ürünleri ve ihracat amaçlı imalat veya dolumu uygun görülen etken maddelerin dış ticaretine ilişkin veriler düzenli olarak TÜİK'in kurumsal internet sayfasında kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan