Hevsel Bahçeleri'nin korunmasına ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 101 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'nci ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Serhat EREN Diyarbakır Milletvekili
Hevsel Bahçeleri, Dicle Nehri kıyısında, Diyarbakır Kalesi ile nehir vadisi arasında yer alan yaklaşık yedi yüz hektarlık verimli bir arazidir. Ekolojik çeşitliliğiyle öne çıkan bu alan, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin en büyük kuş cennetidir. 180'den fazla kuş türünün yanı sıra susamuru, tilki, sansar, sincap ve kirpi gibi birçok memeliye ev sahipliği yapmaktadır. Göçmen kuşlar tarafından dinlenme ve barınma alanı olarak kullanılan vadide, boz alamecekler, pembe göğüslü ötleğenler, yabani şahin, kızıl şahin, arı şahini, yılan kartalı, kukumav, kerkenez ve küçük kerkenez gibi türlere yıl boyunca rastlanmaktadır. Türkiye'de nadir görülen yaz atmacalarına da ev sahipliği yaptığı bilinmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (10 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bu özellikleri nedeniyle Hevsel Bahçeleri 2013 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne aday gösterilmiş, 2015 yılında ise Diyarbakır Surları ile birlikte "Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzaj Alanı" adıyla Dünya Mirası ilan edilmiştir. Ancak bu statüye rağmen alanda son yıllarda ciddi tahribatlar yaşanmaktadır. Ağaç kesimleri, yakmalar, kaçak yapılaşmalar, bariyerlerle çevrilmiş özel alanlar ve kamu arazilerinin fiili işgali artarak devam etmektedir.
Tarafımıza ulaşan belge ve harita kayıtlarına göre; Dicle Üniversitesine ve hazineye ait parsellerde bu fiili durumlar somutlaşmaktadır. Aynı notlarda "Hevsel Bahçelerinde yıllara göre esrar/kenevir" başlıklı tablo şu verileri içermektedir
2013: 198.000 kök kenevir imhası, 78 ayrı alanda 3 operasyon, 2 şüpheliye işlem 2016: Yaklaşık 1.000.000 kök (sahadaki kayıtlar)
2017: 88.280 kök, 11 kilogram kubar esrar
2018: 3.563 kök, 8 ayrı alan
2021: 500 kök, 92 kilogram kubar esrar, 6 gözaltı
2024: 10.292'den fazla kök; aynı yıl 42 farklı alanda imha; buna karşın örgütlü failler bakımından sınırlı/yetersiz işlem
2025 (şu ana kadar): 30.001 kök (sahadaki kayıtlara yansıyan)
Alanda ağaçların yakılması ve kesilmesi, alan açma, kaçak yapı, bariyerleme ve kenevir ekimi gibi fiiller, hem Dünya Mirası alanı hem de Çevre Kanunu, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Mevzuatı, Orman Kanunu, Mera ve Kıyılarla ilgili düzenlemeler, Kabahatler Kanunu ve Türk Ceza Kanunu kapsamındaki çevre ve imar suçlarını, ayrıca Uyuşturucu ile Mücadele Mevzuatı ile tescil-koruma kararlarını ilgilendirmektedir. Bu faaliyetlerin hem kamu güvenliğini hem de kültürel mirasın bütünlüğünü tehdit ettiği açıktır. Hevsel Bahçeleri yalnızca Diyarbakır'ın değil, Mezopotamya coğrafyasının belleğidir. Buna rağmen bölge, yetersiz denetim, kurumlar arası koordinasyonsuzluk ve etkisiz koruma önlemleri nedeniyle kaçak yapılaşma, işgal ve uyuşturucu faaliyetlerinin merkezi haline gelmiştir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Hevsel Bahçeleri?nde ve çevresinde bulunan tarım ve orman arazilerinde 2015 yılından bu yana yapılan arazi işgali, izinsiz kullanım ve tahribatlara ilişkin bakanlığınızca kaç denetim gerçekleştirilmiştir?
Dicle Üniversitesi'ne ve hazineye ait alanlarda ağaç kesimi, yakma ve alan açma faaliyetleri nedeniyle herhangi bir orman suçu tespiti yapılmış mıdır? Yapıldıysa bu fiillerle ilgili idari veya adli süreçler ne aşamadadır?
Hevsel havzasındaki tarım alanlarında yapılan yasa dışı kenevir ekimi nedeniyle toprağın yapısı ve su kalitesinde bozulma tespit edilmiş midir? Bu konuda bakanlığınızın hazırladığı analiz veya izleme raporu bulunmakta mıdır?
Bölgedeki ekosistem tahribatının önlenmesi için bakanlığınız tarafından yürütülen bir rehabilitasyon veya yeniden ağaçlandırma programı var mıdır? Varsa kapsamı nedir? Hevsel Bahçeleri"nde tespit edilen ağaç kesimi, yakma ve alan açma fiillerine ilişkin Orman Genel Müdürlüğü'nce herhangi bir idari para cezası veya suç duyurusu yapılmış mıdır?
Hevsel havzasında tarım yapılan arazilerden elde edilen ürünlerin denetimi yapılmakta mıdır? Kaçak veya izinsiz üretim yapılan alanlara ilişkin kayıtlar bakanlığınızda mevcut mudur?
Alandaki tarımsal faaliyetlerin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla yerel yönetimler veya Dicle Üniversitesi ile ortak bir protokol veya proje geliştirilmiş midir?
Hevsel Bahçeleri"nde yürütülen tarımsal faaliyetlerin UNESCO Dünya Mirası koruma kriterleriyle uyumlu hale getirilmesi için bakanlığınızın yürüttüğü bir çalışma bulunmakta mıdır?
Bölgedeki mera, orman ve tarım arazilerinin korunmasına yönelik 2024-2025 yıllarını kapsayan herhangi bir eylem planı hazırlanmış mıdır?
Hevsel havzasında kamu arazilerinin izinsiz tarımsal kullanımı nedeniyle düzenlenen zarar tespit tutanaklarının sayısı ve toplam bedeli nedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Hevsel Bahçeleri, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından koruma altına alınmıştır.
Hevsel bahçelerinde marul, bamya, reyhan, şeftali, dut, kayısı, erik, ayva, incir, elma, armut, ceviz, asma, böğürtlen, kapari ve semiz otu gibi bitkiler ile orman ağaçlarından kavak, akasya, söğüt, iğde ön plana çıkmaktadır. Taş çiçeği, Koyungözü, Meşehavacivası bitkileri flora içinde yer almaktadır.
Hevsel bahçelerinin de içinde olduğu Dicle vadisi ağaçlıklar, çalılıklar, bataklıklar, sazlıklar ve çayır gibi çok çeşitli yaşam alanları, birçok canlıya uygun yaşam ortamı sağlamaktadır. Bakanlığımız tarafından Hevsel Bahçelerinde yaklaşık olarak 164 adet kuş türünün olduğu tespit edilmiş olup dönemsel olarak bunların gözlemleri yapılmaktadır. Alanda av koruma ve kontrol faaliyetleri ekiplerimiz tarafından düzenli olarak yapılmaktadır. Hevsel bahçelerinde Endemik olarak bulunan Fırat kaplumbağası (Rafetuseuphraticus)'nın izleme çalışması düzenli olarak yapılmaktadır.
Mera, yaylak ve kışlakların ıslah edilerek otlatma kapasitelerinin artırılması, ot kalitesinin iyileştirilmesi, toprak muhafaza tedbirleri uygulanarak erozyonun önlenmesi ve kaliteli kaba yem ihtiyacının karşılanması amacıyla Bakanlığımızca çayır mera ıslah ve amenajman projeleri uygulanmaktadır.
Bu kapsamda Diyarbakır ilinde, uygulaması devam eden ve tamamlanan projelerle birlikte toplam 255.610 dekar alanda 62 adet çayır mera ıslah ve amenajman projesi bulunmaktadır.
Ayrıca 2024 yılında 38.543 dekar alanda 7 adet, 2025 yılında ise 13.334 dekar alanda 6 adet çayır mera islah ve amenajman projesinin uygulamasına başlanmıştır.
Çayır mera ıslah ve amenajman projeleri üniversiteler ve araştırma enstitüleri koordinatörlüğünde il tarım ve orman müdürlüklerimiz tarafından hazırlanarak Bakanlığımıza gönderilmekte ve projeler "Çayır Mera Islah ve Amenajman Projeleri Değerlendirme Kurulu" tarafından incelenmekte olup uygun görülen projeler Bakanlığımızca bütçelendirilerek il tarım ve orman müdürlüklerimiz tarafından uygulanmaktadır.
Hevsel Bahçeleri olarak bilinen arazilerin içerisinde orman niteliği taşıyan veya orman vasfı ile tescil olmuş alan bulunmamaktadır.
Dicle Üniversitesi tarafından hazırlanan ve Karacadağ Kalkınma Ajansına sunulan "Hevsel Bahçeleri Tarım ve Su Yönetimine Yönelik Analiz Çalışması" projesine teknik destek verilmektedir. Bu kapsamda Bakanlığımız tarafından yapılacak olan Detaylı Toprak Etüd, Haritalama ve Dijital Toprak Haritasının oluşturulması çalışmaları kapsamında Hevsel Bahçelerinin tüm toprak ve arazi analizleri yapılacaktır.
İbrahim YUMAKLIBakan