Kahverengi kokarca böceği ile mücadeleye ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 93 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim Yumaklı tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.
Saygılarımla. 14.10.2025 aydar ALTINTAŞ
Kahverengi kokarca böceği, Türkiye'de son yıllarda hızla yayılan ve tarımsal üretime büyük zarar veren istilacı bir zararlıdır. Özellikle Karadeniz Bölgesi'nde fındık bahçelerine dadanarak bitkilerin suyunu emmekte, meyve ve sebzenin üretiminde önemli kayıplara yol açmaktadır. 2025 yılında böceğin birçok şehirde evleri bile istila ettiği, 300'ün üzerinde farklı tarım ürününe ciddi zarar verdiği rapor edilmiştir. Basına yansıyan veriler, çekirge istilası kadar büyük çaplı bir tarımsal felaket ile karşı karşıya olduğumuzu göstermektedir.
Sosyal medya hesabınızdan yaptığınız açıklamada, I milyondan fazla hanede ilaçlama gerçekleştirildiği belirtilmiştir. Ayrıca 1 milyon 156 bin doğal düşman (samuray arısı) salımı gerçekleştirildiği açıklanmıştır. Bu tedbirlere rağmen böceğin yayılımı artarak devam etmekte ve çiftçilerin mağduriyeti büyümektedir. Bu durum, gıda güvenliğini ve çiftçi gelirlerini tehdit etmekte olup, acil ve kapsamlı önlemlerin gerekliliğini ortaya koymaktadır. 2) 3) 4) 5) 6)
Bu çerçevede;
SORULAR
2025 yılı itibarıyla kahverengi kokarca böceğinin Türkiye'de yol açtığı tarımsal zararın toplam ekonomik boyutu nedir?
Evlerin ilaçlanması, halk sağlığı açısından büyük bir risk teşkil etmektedir. Bu ilaçlama işlemi hangi yetkiyle ve kimler tarafından gerçekleştirilmiştir?
Bakanlık tarafından 2025'te gerçekleştirilen 1 milyon 156 bin doğal düşman salımının sonuçları hakkında detaylı bir rapor hazırlanmış mıdır?
Böceğin yayılımını önlemek için alınan diğer önlemler (ilaçlama, biyolojik mücadele, çiftçi eğitimi vb.) nelerdir?
Kahverengi kokarca böceğinin yerleşim alanlarına yayılmasına karşı halk sağlığı açısından alınan tedbirler nelerdir?
2026 ve sonraki yıllarda böcekle mücadele için planlanan bütçe, hedef salım sayıları ve yeni mücadele yöntemleri (örneğin, entegre zararlı yönetimi) nelerdir?
Çiftçilere kahverengi kokarca böceğiyle mücadele için hangi destekler (hibe, eğitim, ekipman) sağlanmaktadır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Bitkisel üretimde önemli ölçüde kayıplara neden olan istilacı ve polifag bir zararlı olan Kahverengi kokarca (Halyomorpha halys) ülkemizde ilk defa 2017 yılında görülmüştür.
Kahverengi kokarca, dünyada tarım ve kent zararlısı olarak kabul edilmektedir. Bu zararlı kış soğuklarına karışı dayanıksız bir canlıdır, kendisini soğuktan korumak ve kışı geçirmek için sonbahar döneminde tarımsal alanlardan ev, ahır, depo vb. korunaklı alanlara çekilir. Bakanlığımız öncülüğünde kışlak mücadelesi için eğitim yayım ve mücadele organizasyonları yapılmaktadır. Ayrıca zararlıyla mücadelede belediyeler, sivil toplum kuruluşları vb. paydaşlarla tarım dışı alanlarda da mücadelede iş birliği yapılması büyük önem arz etmektedir.
2023 yılında "Kahverengi Kokarca Eylem Planı" uygulamaya konulmuş ve 2024 yılında "Kahverengi Kokarca ile Mücadele Seferberliği" başlatılmıştır.
Zararlıyla mücadelede mekanik (süpürme, toplama, imha), biyoteknik (feromon tuzaklar), biyolojik (Samuray arıcığı (Trissolcus japonicus), sülün) ve kimyasal mücadele yöntemleri uygulanmaktadır.
46 ilde 212 ilçede, 1.272 teknik personelle 631 lokasyonda çalışmalar yürütülmektedir.
Biyoteknik mücadele çerçevesinde, Kahverengi kokarca zararlısına yönelik 82 bin 994 feromon tuzak kurulmuştur.
Zararlı popülasyonunu azaltılmasında en etkili yollardan biri "Samuray arıcığı" yumurta parazitoitinin kullanıldığı biyolojik mücadele yöntemidir.
Samuray Arıcığı Salım Rehberi hazırlanarak ililçe tarım ve orman müdürlüklerimize gönderilmiştir.
Kahverengi Kokarca Ülkesel Entegre Mücadele Yönetimi Projesi kapsamında, 1,6 milyon Samuray arıcığı salımı yapılmıştır. Mücadeleye yönelik etkinlik tespit çalışmaları yapılmaktadır.
Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğümüz tarafından Kahverengi kokarca ile biyolojik mücadele kapsamında sülünlerin faydalı olup olmayacağıyla ilgili akademik çalışmalar yapılmış ve sülünlerin Kahverengi kokarca predatörü olduğu gözlemlenmiştir.
DKMP Genel Müdürlüğümüz Kanatlı Hayvan Yerleştirme Programı kapsamında Doğu ve Batı Karadeniz Bölgesi başta olmak üzere etkilenen bölgelere 2.350 sülün salımı yapılmıştır.
Evlerin ilaçlanması, Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılmış biyosidal ürünlerle ve yetkilendirilmiş kişilerce uygulanmaktadır.
Bu kapsamda İl tarım ve orman müdürlüklerimizin kontrolünde 2024-2025 yılı kışlak mücadelesi döneminde 1,3 milyon hanede biyosidal ilaçlama yapılmıştır.
Kahverengi kokarcaya karşı ruhsatlı pestisitlerin kullanımı sadece fındıkta mevcut olduğundan birçok meyve, sebze ve tarla ürününde kullanımı hakkında araştırma enstitülerimizce il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimizde görevli teknik personellere yönelik çok sayıda eğitim düzenlenmiştir.
2025 yılında 91.741 üreticiye. 1.174 basın mensubuna ve 2.368 sektör temsilcisine bilgilendirme yapılmıştır.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Ondokuzmayıs Üniversitesi ile Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından hazırlanan "Kahverengi Kokarca ile Biyolojik Mücadelede Bakteri Kökenli Entomopatojenlerin Araştırılması ve İnsektisidal Aktivite Gösteren Moleküllerin Kimyasal Yapılarının Karakterizasyonu" isimli TÜBİTAK 1001 Projesi'nin saha çalışmaları yürütmektedir. Bununla birlikte yeni cezbet-öldür noktası, yerli feromon ve entomopatjojenlerle ilgili yeni projeler de Osmangazi. Sabancı ve Ondokuz Mayıs üniversiteleri ile ortak olarak hazırlanmaktadır.
Zararlıya karşı mücadeleye yönelik Bakanlığımız, TÜBİTAK ve özel sektör tarafından finanse edilen çok sayıda bilimsel araştırma projesi yürütülmekte; yerli üretim feromon ve tuzak geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmekte olup 2025 yılı itibarıyla yerli bir feromon geliştirilmiştir. Bunun yanında funnel tarz olarak geçen ve biyoteknik mücadelede kullanılan feromon tuzaklar Bakanlığımız teknik personellerince tasarlanıp üreticilerin kullanımı için teknik çizimleri paylaşılmış, bulaş olan illerin tamamında bunlar kullanılmaktadır.
Bakanlığımızca ışık destekli feromon tuzak tasarımı yapılmış patenti alınmış olup 2026 yılında kullanılmak üzere hazırlıklar sürdürülmektedir.
Üretim ve mücadele çalışmalarında gerekli bütçe aktarılmış olup 2026 yılında Kahverengi kokarca'nın biyolojik mücadelesinde bulaşık ve riskli bulunan alanlara ülke çapında 1.650.000 samuray arısı salımı hedeflenmektedir.
Kahverengi kokarca biyoteknik ve kışlak mücadelesi için demonstrasyon mahiyetinde üreticilerimize feromon tuzak ve kimyasal madde yardımı yapılmaktadır. Ayrıca Kahverengi kokarca mücadelesi kapsamında alınacak zirai mücadele alet ve ekipman alımları kırsal kalkınma destekleri kapsamına alınmıştır.
İbrahim YUMAKLIBakan