Zirai don desteği ödemelerine ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 91 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Anayasanın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 96. Maddesi gereğince aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı ola cevaplandırılmasını arz ederim.
2025 yılı içinde özellikle şubat, mart ve nisan aylarında gerçekleşen zirai don olayları sonucunda 65 ilde 16 farklı meyve grubunda zarar meydana gelmiştir. Bakanlık açıklamasına göre, Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlı olup tarım sigortası yaptırmamış ya da don teminatı olmayan üreticilere destek ödemeleri başlatılmıştır. Ancak, ödemelerin kapsamı, zamanlaması ve kalan illerdeki üreticilere ilişkin takvim hâlâ netleşmemiştir. Bu durum; üreticilerin belirsizlik içinde kalmasına, destek politikalarının etkinliğinin sorgulanmasına ve sektörel sürdürülebilirliğin tehdit altına girmesine yol açmaktadır. Bu bağlamda, kamu yararı açısından desteklerin şeffaflığı ve uygulama takviminin netliği büyük önem taşımaktadır.
Bu bilgilendirme ışığında:
SORULAR
1 Şubat — 13 Nisan 2025 tarihleri arasında meydana gelen zirai don nedeniyle zarar gören ürün sayısı, illere göre üretici sayısı ve toplam destek ödemesi tutarı nedir?
ÇKS'ye kayıtlı olup tarım sigortası yaptırmamış ya da don teminatı olmayan üreticilere yapılan destek ödemelerinin kriterleri ve ödeme takvimi nasıl belirlenmiştir?
44 ilde üreticilere ödemeler başlamış olup kalan 21 ildeki ödemelere ilişkin kesin takvim ne zaman açıklanacaktır?
Destek ödemelerinde "hasar oranı", "girdi maliyetleri" ve "ürün dalları" bazında uygulanan hesaplama modeli nedir? Bu modelin şeffaflığı nasıl sağlanmaktadır?
Don riski yüksek illerde tarım sigortası yaptırma oranı nedir? Bakanlık bu oranı artırmak için ne tür teşvik veya zorunluluk mekanizmaları uygulamaktadır?
Benzer iklim olaylarının (örneğin don, kuraklık) gelecekte üretim üzerindeki etkisini azaltmak için tarımsal altyapı ve destek programları kapsamında hangi önlemler alınmaktadır?
Destek politikalarının üretici tarafından erişilebilirliği açısından karşılaşılan bürokratik, coğrafi ya da teknik engeller hayata geçirilmiş midir? Bu tür engellerin kaldırılması için ne tür iyileştirmeler planlanmaktadır?
E-mail: mustafa.bilici(Otbmm.gov.tr
Adres : TBMM Halkla İlişkiler Binası 2. Kat F Koridor Oda No: 224 06543-ANKARA
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde yaşanan zirai don olayı 65 ilde görülmüş, 34 ilde yoğun bir etkilenme meydana gelmiştir. Yaşanan zirai dondan en çok meyve grubu etkilenmiştir.
Ülkemiz genelinde yaşanan zirai don öncesinde iVilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ile Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından iklimsel gelişmeler sahada yakından takip edilmiş, gerekli gözlemler yapılmış ve alınacak önlemler konusunda yoğun bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır.
Yaşanan zirai don olayı sonrasında uyarı sistemi devreye girmiş ve üreticilerimize yazılı ve görsel basının yanında SMS yoluyla bilgilendirme yapılmıştır.
Zirai don olayının meydana gelmesine müteakip il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ve TARSİM eksperlerince sahada hasar tespitleri belirli teknikler çerçevesinde ve belirlenen takvim doğrultusunda yapılmaktadır. Tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.
Don teminatı almak isteyen üreticilerimize 9070 oranında devlet prim desteği sağlanmasının yanı sıra çiftçilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için sigorta branşlarına özel prim indirimlerinin yanında, tüm sigorta branşlarında; 905 oranında "şehit yakını ve gazi indirimi", 905 oranında "peşin ödeme indirimi", "610 oranında "kadın çiftçi indirimi", 40 yaş altı yetiştiricilerimize "5 oranında "genç çiftçi indirimi" ve "5 oranında "engelli çiftçi indirimi" uygulanmaktadır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için de 9010 ila 94015 oranlarında ve tarımsal üretim planlamasına konu ürünlerde ise 2010 oranında prim indirimleri uygulanmaktadır.
Bu indirimlerin yanı sıra; zirai don zararının etkilerini azaltıcı rüzgâr pervaneleri, sisleme ve yağmurlama sistemi kullanılan ürünler için tarife fiyatının 9625 ile 9635'i oranlarında prim indirimi uygulanmaktadır.
2025 Yılında Meydana Gelen Zirai Don Nedeniyle Ürünleri Hasar Gören Çiftçilere Destekleme Ödemesi Yapılmasına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 14.09.2025 tarihli ve 33017 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01.02.2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu karar kapsamında 2025 yılı Şubat, Mart ve Nisan aylarında 65 ilde meydana gelen zirai don olayından etkilenen ve Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)'ne kayıtlı olan çiftçilere (2025 üretim yılı için 13 Nisan'a kadar kayıtları bulunan) toplam 16 üründe (Antep fıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, elma, erik, fındık, kayısı, kiraz, limon, mandalina, portakal, şeftali/nektarin, üzüm, vişne) destekleme ödemesi yapılmıştır.
Müracaat eden ve hasarları il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince tespit edilen; tarım sigortası yaptırmamış olanlar veya tarım sigortası bulunmakla birlikte don teminatı bulunmayan çiftçiler destekten yararlanmaktadır.
Ödemeler, girdi maliyetleri, hasar alanları ve hasar oranları nispetinde hesaplanarak ödenmektedir.
Bu kapsamda, tarım sigortası bulunan üreticilere 23.1 milyar TL hasar tazminatı ödenmiştir.
Tarım sigortası bulunmayan ancak ÇKS'ye kayıtlı üreticilere ise 23,77 milyar TL destekleme ödemesi yapılmıştır.
8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Doğal afetlerden etkilenen üreticilerimizin 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ve bu Kararlara dayanılarak hazırlanan 2024/15 sayılı "Tarımsal Üretime Dair Faiz/Kâr Payı Destekli Yatırım Ve İşletme Kredisi/Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Uygulama Esasları Tebliği" kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresinden/taksit tarihinden itibaren 925 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak | yıl süreyle ertelenebilmekte, azami 5 yıla kadar 9420 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak taksitlendirilebilmektedir.
Ayrıca, TBMM tarafından 2025 yılının Nisan ayında ülkemizde gerçekleşen zirai don olayının sonuçlarının araştırılması, üreticilerin ve tarımsal ürünlerin uğradığı zararların tespiti ve gelecekte yaşanabilecek benzer olayların etkilerinin en aza indirilmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırma Komisyonu kurulmuştur.
İbrahim YUMAKLIBakan