1990'lı yıllardan günümüze faili meçhul cinayetlerle zorla kaybetme vakalarına dair yargılama süreçlerine ilişkin
Kaynak göster
Salihe Aydeniz (DEM Parti), 30 Ekim 2025 tarihinde 7/36095 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Adalet Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 77 gün sonra, 15 Ocak 2026).
Salihe Aydeniz (DEM Parti, Mardin). “1990'lı yıllardan günümüze faili meçhul cinayetlerle zorla kaybetme vakalarına dair yargılama süreçlerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/36095, 30 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36095-1990-li-yillardan-gunumuze-faili-mechul-cinayetlerle-zorla-kaybetme-vakalarina-dair-yargil (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7ed2383e-5bb6-4317-9a41-019a3a6bb772
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 77 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Adalet Bakanı Yılmaz TUNÇ tarafından Anayasa'nın 98'inci, TBMM İçtüzüğü'nün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasyAy/ar ederim.
Salihe AYDENİZ Mardin Milletvekili TBMM İdare Amiri
1990'lı yıllarda olağanüstü hal (OHAL) döneminde işlenen ve uluslararası hukukta ağır insan hakları ihlali teşkil eden suçlara ilişkin soruşturmalar, uzun süre sürüncemede bırakılmış, ancak 2008'den itibaren bazı yasal ve yargısal gelişmelerle birlikte kısmen canlandırılmıştır. Bu kapsamda, Mardin'in Dargeçit ilçesinde 1995-1996 yıllarında yedi kişinin zorla | kaybedilmesine ilişkin açılan "Dargeçit Davası", Türkiye'nin cezasızlıkla mücadele performansı açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (12 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Dava sürecinde, yedi kişinin kemiklerine ulaşılmış, tanık beyanlarında ise olayların bir bütün halinde ve örgütlü bir yapı tarafından gerçekleştirildiği iddia edilmiştir. Ancak, etkin soruşturma yürütülmemesi, suçların işlendiği tarihlerde yürürlükte olan mevzuatta zorla kaybetme suçunun tanımlanmamış olması ve zamanaşımı sürelerinin uygulanması gibi nedenlerle tüm sanıklar beraat etmiş ve karar istinaf mahkemesince onanmıştır. Türkiye'de benzer diğer davalarda da görüldüğü üzere, ağır insan hakları ihlallerinde cezasızlık sorunu yapısal bir nitelik kazanmıştır.
Uluslararası hukuka göre ağır insan hakları ihlallerinde zamanaşımı uygulanmaması ve etkin soruşturma yükümlülüğünün yerine getirilmesi gerekirken, mevcut yasal düzenlemelerde bu konuda yeterli düzenlemeler bulunmamaktadır. Ayrıca, davaların mağdur aileler açısından erişilebilirliği, sanıkların yargılamalara katılımı, delil toplama süreçleri, devlet sırrı gerekçesiyle bilgi-belge paylaşımının engellenmesi ve davalar arasında irtibat kurulmadan bağımsız yürütülmesi gibi uygulamalarda da eksiklikler tespit edilmiştir.
Bu bağlamda;
. 1990'lı yıllarda işlenen zorla kaybetme suçlarının kaçı ile ilgili adli soruşturma başlatılmıştır? Kaçı dava aşamasına geçebilmiştir? Kaçı zamanaşımı, beraat veya başka bir nedenle sonuçsuz kalmıştır? Kaçı hakkında mahkumiyet kararı verilmiştir?
. Dargeçit, Kızıltepe, Vartinis, Musa Anter, Ayten Öztürk ve benzeri davalarda, sanıkların yargılanmasına ilişkin bugüne kadar alınan kararlar nelerdir? Bu davaların hangi illerde görüldüğü ve hangi aşamada oldukları hakkında bilgi kamuoyuyla paylaşılacak mıdır?
. Dargeçit ve benzeri davalarda mağdur ailelerinin adalete erişimini kolaylaştırmak amacıyla alınan özel bir tedbir var mıdır? Davaların mağdur aileler için erişilebilirliğine dair bir çalışma yapılmakta mıdır?
. Zorla kaybetme suçunun Türk Ceza Kanunu'nda ayrı ve özerk bir suç tipi olarak tanımlanması için bir yasa çalışması yapılmakta mıdır? Bu konuda gündeminizde olan veya hazırlık aşamasında bulunan bir tasarı var mıdır?
. Ağır insan hakları ihlallerinde zamanaşımı uygulanmaması konusunda, BM ve Avrupa Konseyi başta olmak üzere uluslararası yükümlülüklerle uyumlu bir yasal düzenleme için bir hazırlık yapılmakta mıdır?
. Sanıkların yargılamalara katılımı, tutuklama ve adli kontrol tedbirlerinin uygulanma oranı nedir? Bu tür davalarda sanıklar hakkında uygulanan koruma tedbirlerine ilişkin istatistiki bilgi var mıdır?
. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Dargeçit ve benzeri davalara ilişkin verdiği ihlal kararlarının gereği yerine getirilmiş midir? Bu kararlar doğrultusunda hangi adımlar atılmıştır?
. Mahkemeler tarafından zamanaşımı gerekçesiyle düşen faili meçhul ve zorla kaybetme davalarının toplam sayısı nedir? Bunların yıllara ve illere göre dağılımı nedir?
. Faili meçhul ve zorla kaybetme davalarının, suçun işlendiği şehirlerden başka illere nakledilmesi uygulaması hakkında görüşünüz nedir? Nakil kararlarının somut gerekçelere dayandırılması ve mağdurların adalete erişiminin engellenmemesi için bir çalışma yürütülmekte midir?
SORULAR
Zorla kaybetmeler ve faili meçhul cinayetler kapsamında hazırlanan iddianamelerde, JİTEM ve benzeri örgütlü yapılar ile ilgili tarafınıza ulaşan bilgiler doğrultusunda bugüne kadar yürütülen soruşturmalara dair genel değerlendirmeniz nedir?
Faili meçhul ve zorla kaybetme davalarının mağdurlarına yönelik, mağdur haklarının korunması, onarıcı adaletin sağlanması ve telafi mekanizmalarının geliştirilmesi için yürütülen projeler var mıdır?
Birleşmiş Milletler Herkesin Zorla Kaybetmelere Karşı Korunması Hakkında Uluslararası Sözleşmesi"nin imzalanması ve onaylanması için yürütülen bir çalışma bulunmakta mıdır? Sözleşmenin iç hukuka aktarılması planlanmakta mıdır?
Faili meçhul ve zorla kaybetme vakaları ile ilgili olarak, yürütülen soruşturma ve kovuşturmalarda karşılaşılan temel zorluklar ve tespit edilen eksiklikler nelerdir? Bunların giderilmesi amacıyla hazırlanan veya hazırlık aşamasında olan mevzuat değişikliği ya da idari düzenlemeler mevcut mudur?
Türkiye Cumhuriyeti'nin içerisinde bulunduğu barış ve demokratik toplum süreci göz önüne alındığında, geçmişte işlenen ağır insan hakları ihlalleri ve faili meçhul cinayetlerle etkin biçimde yüzleşilmesi ve bu suçların faillerinin hesap verebilirliğinin sağlanması amacıyla yürütülen veya planlanan herhangi bir adım, politika veya özel bir eylem planı var mıdır? Bu kapsamda toplumun adalet talebini karşılamaya yönelik ne tür mekanizmaların geliştirilmesi düşünülmektedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yılmaz Tunç, Adalet Bakanı ·
1733959 sayılı yazı.
İlgi yazınız ekinde alınan, Mardin Milletvekili Salihe Aydeniz tarafından Bakanlığımıza yöneltilip yazılı olarak cevaplandırılması istenilen 7/36095 Esas Nolu soru önergesine ilişkin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99. maddesi uyarınca hazırlanan cevap ilişikte sunulmuştur.
Yılmaz TUNÇ Bakan Soru önergesi cevabı (1 adet)
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandaş.uyap. gov.tr adresinden HlIFmNC - j 8pUx4w - WS3)T4a - UOX0h0- ile erişebilirsin Mevzuat Genel Müdürlüğü
Sayı : E-56020453-610-1929-6680/9243 Konu : Yazılı soru önergesi (4.101. 12026
Sayın Salihe AYDENİZ Mardin Milletvekili
Bakanlığımıza yöneltilip yazılı olarak cevaplandırılması istenilen 7/36095 Esas Nolu soru önergesinin cevabı aşağıda sunulmuştur.
I- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
A) "Yargı yetkisi" kenar başlıklı 9. maddesinde, yargı yetkisinin Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılacağı,
B) "Mahkemelerin bağımsızlığı" kenar başlıklı 138. maddesinin birinci fıkrasında, hâkimlerin görevlerinde bağımsız oldukları; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verecekleri; ikinci fıkrasında, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği, tavsiye ve telkinde bulunamayacağı; dördüncü fıkrasında, yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu; bu organlar ve idarenin, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği,
Hükümlerine yer verildiği malumlarıdır.
Belirtilen hükümler çerçevesinde, Anayasanın 9 ve 138. maddelerindeki yetki ve teminata dayalı olarak görev yapan bağımsız ve tarafsız mahkemelerce verilen ara karar, karar ve hükümlerin hukuki dayanakları ile gerekçelerine dair Bakanlığımızda bilgi bulunmadığı gibi, sözü edilen karar ve hükümlerin olağan yargısal denetimi, başvuru usulü ve şartları ilgili kanunlarda gösterilen yargı mercilerine âittir.
U- 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan | sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilâtı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin "Görev" kenar başlıklı 38. maddesinin birinci fikrasının (ç) bendinde, adli sicilin tutulmasıyla ilgili hizmetleri yürütmek Bakanlığımız görevleri arasında sayılmaktadır. Adli istatistikler sanık ve suç esas alınarak derlenmektedir. Bu çerçevede, Bakanlığımızda soru önergesine konu edilen hususlarda ayrıntılı istatistiki veri bulunmamaktadır.
11- Anayasanın, "Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi" kenar başlıklı 88. maddesinde kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve milletvekillerinin yetkili olduğu, kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülme usul ve esaslarının içtüzükle düzenleneceği hükmü yer almakta iken söz konusu hüküm, 16/04/2017 tarihinde yapılan referandumla kabul edilen 21/01/2017 tarihli ve 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 16. maddesiyle; kanun teklif etmeye milletvekillerinin yetkili olduğu, kanun tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandaş.uyap.gov.tr adresinden İVMUPHd - nk96vF4 - FROZy/L - huS5TU8- ileerişebilirsin Mevzuat Genel Müdürlüğü görüşülme usul ve esaslarının içtüzükle düzenleneceği şeklinde değiştirilmiş, söz konusu düzenleme 09/07/2018 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan | sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilâtı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 38. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde; adalet hizmetleriyle ilgili konularda gerekli araştırmalar ve mevzuat hazırlıklarını yapmak ve görüş bildirmek Bakanlığımızın görevleri arasında sayıldığından çalışmalarımız bu çerçevede yürütülmektedir.
Yılmaz TUNÇ Bakan
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandaş. uyap. gov.tr adresinden İVMUPHd - nk96vF4 - FROZY/L - hu5TUS- ile erişebilirsin
Yılmaz TUNÇBakan