Kars ilindeki tarihi yapıların korunması için yapılan çalışmalara ilişkin
Kaynak göster
Gülüstan Kılıç Koçyiğit (DEM Parti), 28 Ağustos 2023 tarihinde 7/3631 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 74 gün sonra, 10 Kasım 2023).
Gülüstan Kılıç Koçyiğit (DEM Parti, Kars). “Kars ilindeki tarihi yapıların korunması için yapılan çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/3631, 28 Ağustos 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-3631-kars-ilindeki-tarihi-yapilarin-korunmasi-icin-yapilan-calismalara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ecf88e0a-14cb-4741-a255-018a404192c1
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 74 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından Anayasanın
SORULAR
ve İçtüzüğün 96. ve 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
28/08/2023
Gülüstan Kılıç KOÇYİĞİT Kars Milletvekili
Doğal güzellikleri ve tarihi atmosferiyle hem yerli hem de yabancı turistleri büyüleyen Kars şehri, geçmişten gelen zenginliğiyle bir kültürel hazinedir. Ancak yetkililer tarafından bu zengin mirasa gereken özen gösterilmediği düşünülmektedir. Kars halkının bir tarihi binaya monte edilen klima ünitesine verdiği tepki, aslında bu kırılgan dengeyi gözler önüne sermektedir. Tarihi ve estetik değerlerin ihmal edilerek gerçekleştirilen bu eylem, düşüncesiz bir hamle olarak öne çıkmaktadır.
Haydar Aliyev Caddesi ile Tuncer Güvensoy Caddesi'nin kesiştiği merkezde yer alan tarihi bina, sadece bir yapı değil, geçmişin izlerini taşıyan bir anıttır. "E-Sınav Merkezi" ve "Ölçme Değerlendirme Merkezi" olarak kullanılan bu bina, sadece kendisinin değil, aynı zamanda şehrin karakterinin bir parçasıdır. Tarihi yapılar, sadece taş ve tuğla yığınlarından ibaret değil, aynı zamanda şehrin kimliğini ve ruhunu oluşturan önemli sembollerdir. Ancak son dönemde Aynalı Köşk'ün durumu ve başka bir tarihi binaya estetikten uzak klima sistemleri eklenerek bu bütünlüğe zarar verildiği açıkça görülmektedir.
Kars halkı, tarihi mirasına sahip çıkma konusunda çaba sarf etse de, bu türden hatalı müdahalelerin kültürel değerlere ne denli zarar verdiğini görmektedir. Bu konuda yurttaşlar endişelerini dile getirerek, tarihi yapılara gerekli özenin gösterilmesi ve düzenlemelerle uyumlu bir şekilde koruma altına alınmaları gerektiğini vurgulamaktadırlar.
Kars, eşsiz mimarisi ve tarihi zenginlikleriyle bir turistik cazibe merkezi olarak önemli bir konuma sahiptir. Ancak tarihi yapılardaki estetik bütünlüğün kaybedilmesi, turizm sektörünü de olumsuz yönde etkilemektedir. Zira turistler, sadece mekanları değil, o mekanların taşıdığı tarihi ve kültürel değerleri deneyimlemek istemektedirler.
Sonuç olarak, Kars şehri tarihi zenginlikleriyle öne çıkan bir şehir olma potansiyeline sahipken, bu zenginliği koruma ve aktarma konusunda daha duyarlı bir yaklaşım gerekmektedir. Yerli ve yabancı turistler, sadece görsel bir deneyim aramamakta, aynı zamanda geçmişin izlerini sürerek bir yolculuğa çıkmaktadırlar. Bu nedenle, kültürel, tarihi ve estetik değerlere gerekli özenin gösterilmesi, sadece bir bina değil, bir kültürün ve mirasın korunması anlamına gelmektedir.
Bu bağlamda;
Kars şehrindeki tarihi yapıların korunması ve gelecek nesillere aktarılması konusundaki
Bakanlığınızın yaklaşımı nedir?
Kars'ın kültürel mirasına zarar veren veya estetik açıdan uyumsuz olan uygulamaların önlenmesi için alınan önlemler nelerdir?
Kars halkının tepki gösterdiği klima ünitesi montajı gibi durumlar için Bakanlığınızın müdahale yetkisi ve denetleme süreçleri hakkında bilgi verir misiniz?
Bakanlığınız kayıtlarına göre Kars il idari sınırları dahilinde bulunan kültürel miras ve tarihi değer öğeleri nelerdir? Hangileri koruma altındadır ve korumanın kapsamı nedir?
Karsil idari sınırları dahilinde bulunan tarihi yapıların korunması ve değerlerinin ön planda tutulması için Bakanlığınızın gelecekteki projeleri veya adımları nelerdir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel MüdürlüğüY'ca;
Bakanlığımızca, Kars ilinde ve herhangi bir ayrım gözetilmeksizin tüm ülkemizde yürütülen taşınmaz kültür varlıklarının koruma/onarım çalışmaları, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında kültürel mirasımızın korunmasına, toplumsal kültürel kimliğimizin geliştirilmesine ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik olarak ilgili mevzuat ve Koruma Bölge Kurul kararları çerçevesinde yürütülmektedir. Bu çalışmalarda ulusal ve uluslararası restorasyon ilkelerine uyulmaktadır.
Ayrıca, aynı Kanun'un kültür varlıklarının restorasyon proje ve uygulamaları, Bakanlığımıza bağlı taşra teşkilatları olan Rölöve ve Anıtlar Müdürlükleri tarafından hazırlanan yapının konumu, kültürel mimari değerleri ve yapısal bozulma dereceleri ile ilgili veriler göz önünde bulundurularak etaplandırılıp Yıllık Yatırım Programı teklifleriyle ödenekler nispetinde gerçekleştirilmektedir.
Kars merkezdeki 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı, 3. Derece Arkeolojik Sit Alanı ve Kentsel Sit Alanı içerisindeki kültür varlıklarını ve geleneksel dokuyu birlikte korumak, yaşatmak ve gelecek nesillere aktarmak amacıyla "Kars Merkez Koruma Amaçlı İmar Planı ve Kentsel Tasarım Projesi Yapımı İşi" Yatırım Programına alınarak tamamlanmış ve 2022 yılında plan yürürlüğe girmiştir. Bu çerçevede Bakanlığımız 2022 Yılı Yatırım Programından aktarılan ödenekle 14.10.2022 tarihinde ihale edilen "Kars Ani Ören Yeri Ani Katedrali Restorasyonu (2. Etap)" işi halen devam etmektedir.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun İzinsiz Müdahale ve Kullanma Yasağı başlıklı uncu maddesinde; "Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde Koruma Bölge Kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşai ve fiziki müdahalede bulunulamaz, bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez. Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işler inşai ve fiziki müdahale sayılır." hükmü ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüklerinin Çalışma Esasları İle Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu Çalışmalarına İlişkin Yönergenin Hizmete İlişkin Esaslar Başlıklı 4"üncü maddesinin
($) bendinde; "Kanun'a aykırı bir uygulama tespit veya ihbar edildiğinde konuya ilişkin inceleme yapılarak aykırı uygulamaya dair Koruma Bölge Kurulunca karar alınıncaya kadar Müdürlük yazısı ile ilgili kurumlara (belediye, valilik, vb.) aykırı uygulamanın durdurulması bildirilir. Konu, Koruma Bölge Kurulunun ilk toplantısında gündeme alınarak değerlendirilir. Alınan karar doğrultusunda işlem yapılır ve bu kapsamda karar gereklerinin yerine getirilmesi için takibi Koruma Bölge Kurulu Müdürlüklerince yapılır." hükmü bulunmaktadır.
Ayrıca, Kars Kentsel Sit Koruma Amaçlı İmar Planı'nın 4.11/inci maddesinde "Binaların sokak cephelerinde, anten, baz istasyonu, ısıtma ve soğutma sistemlerinin aparatları ve bunlara benzer hiçbir eleman yer alamaz. Bu tür ihtiyaçlara ilişkin sistemlere bahçe içinde veya yoldan görünmeyen diğer cephelerde çözüm aranacaktır" denilmekte olup söz konusu klima ünitesi ve benzer ısıtma, soğutma ve benzeri ünitelerin tüm taşınmaz kültür varlıklarının cephelerinden kaldırılması için de çalışmalar sürdürülmektedir.
Bu kapsamda, tek yapı ölçeğinde korunması gerekli taşınmaz kültür varlıkları, korunma alanları ve sit alanlarında, aykırı uygulamaların tespit veya ihbar edilmesi halinde Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü uzmanlarınca gerekli incelemeler yapılmakta olup aykırı/izinsiz uygulamaya ilişkin Koruma Bölge Kurulunca karar alınıncaya kadar Müdürlük yazısı ile ilgili kurumlara aykırı uygulamaların durdurulması gerektiği bildirilmekte ve uygulamaya esas konu Bölge Kurulunun ilk toplantısında değerlendirilmektedir.
Kars il idari sınırları içinde yer alan "Ani Arkeolojik Alanı" 2016 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne kaydedilmiştir. Kars ili idari sınırlarında 799 adet tek yapı ölçeğinde taşınmaz kültür varlığı, 80 adet 1. Derece Arkeolojik Sit, 8 adet 3. Derece Arkeolojik Sit, 2 adet Tarihi Sit, 1 adet Kentsel Sit olmak üzere toplam 890 kültür varlığı 2863 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında tescil edilerek koruma altına alınmıştır.
Bakanlığımız (Vakıflar Genel Müdürlüğü)'ca;
Vakıflar Bölge Müdürlüğü olarak mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait olan tarihi yapıların restorasyonları bütçe imkanları ölçüsünde yapılmış ve restorasyonların yapılmasına devam edilmektedir. Bu kapsamda, Kars ilinde bulunan mülkiyeti Genel Müdürlüğe ait olan toplam 17 tarihi eserden 12'si restore edilmiş, 1 eserin projeleri Kurulda onaylatılmış 1 eserin de projeleri hazırlanmaktadır.
Genel Müdürlüğün mülkiyetindeki eserlere yapılacak müdahaleler mutlaka Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu onayına sunulmakta ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde hareket edilmektedir. Bu kapsamda, Koruma Kurulu onayı olmayan müdahalelere izin verilmemekte, izinsiz bir müdahale varsa ilgililere aslına uygun düzeltilmesi uyarısı yapılmakta, düzeltilmemişse ilgili Kanun uyarınca suç duyurusunda bulunulmaktadır.
Kars ilinde 17 tarihi eser Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetinde olup tamamı 2863 sayılı Kanun kapsamında koruma altındadır. Genel Müdürlükçe 17 tarihi eserden 12'si restore edilmiş olup kalanlardan acil onarım ihtiyacı olanların restorasyonları ise bütçe imkanları ölçüsünde önümüzdeki yıllarda tamamlanacaktır.