Bakanlık tarafından yayımlanan SEGE-2025 Raporunda Hakkari'nin sıralamasına ilişkin
Kaynak göster
Öznur Bartin (DEM Parti), 12 Kasım 2025 tarihinde 7/36687 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 44 gün sonra, 26 Aralık 2025).
Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Bakanlık tarafından yayımlanan SEGE-2025 Raporunda Hakkari'nin sıralamasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/36687, 12 Kasım 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36687-bakanlik-tarafindan-yayimlanan-sege-2025-raporunda-hakkari-nin-siralamasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/f0c625ff-6030-45e4-a87f-019a7c258565
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 44 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Öznur Bartin
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan SEGE-2025 Raporu, Türkiye'deki mekânsal kalkınma farklılıklarını bilimsel ölçekte ortaya koyan temel referans belgesi niteliğindedir. Çalışma, 8 tematik başlık altında 52 değişken kullanılarak Güçlü Temel Bileşenler Analizi yöntemiyle hazırlanmıştır. Bu göstergeler; demografi, istihdam, eğitim, sağlık, rekabetçi ve yenilikçi kapasite, mali yapı, erişilebilirlik ve yaşam kalitesi alanlarında illerin gelişmişlik düzeylerini ölçmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (10 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Raporda Türkiye genelinde iller altı gelişmişlik kademesinde sınıflandırılmış; Hakkâri ili 77. sırada yer almış ve 6. (en düşük) gelişmişlik kademesinde değerlendirilmiştir. Hakkâri'nin endeks değeri-1,471 olarak belirlenmiştir. Bu gösterge, ilin sosyo-ekonomik göstergeler bakımından ülke ortalamasının oldukça gerisinde olduğunu, gelişmişlik farkının yalnızca ekonomik değil, sosyal ve kurumsal boyutlarda da derinleştiğini göstermektedir.
Hakkâri'nin içinde yer aldığı TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkâri) Düzey-2 bölgesinin genel endeks değeri-1,445 olup, 4. gelişmişlik kademesinde yer almaktadır. Bu veriler, bölgesel ölçekte düşük performansın, ilin gelişmişlik göstergelerine doğrudan yansıdığını ortaya koymaktadır. Raporda Hakkâri'nin alt boyutlar itibarıyla sıralamaları şu şekildedir: Demografi 70; İstihdam 76; Eğitim 70; Sağlık 79; Rekabetçi ve Yenilikçi Kapasite 81; Mali 74; Erişilebilirlik 77; Yaşam Kalitesi 81. Bu veriler, ilin tüm alt bileşenlerde Türkiye ortalamasının en alt düzeyinde konumlandığını göstermektedir. Özellikle rekabetçilik, yenilikçilik ve yaşam kalitesi göstergelerinde 81. sırada yer alması, üretim altyapısının, sanayi çeşitliliğinin, girişimcilik ekosisteminin ve kamusal yaşam standartlarının ciddi biçimde yetersiz olduğunu ortaya koymaktadır.
Sağlık göstergelerinde 79. sırada yer alması, kamu sağlık altyapısında kapasite sorunu yaşandığını; istihdam göstergelerinde 76. sırada bulunması, kayıt dışı çalışma, yüksek genç işsizliği ve düşük kadın istihdam oranlarının süreklilik kazandığını göstermektedir. Eğitim alanında 70. sırada bulunması, erişim ve nitelik bakımından derin bir eşitsizliğin sürdüğünü; mali göstergelerde 74. sırada yer alması, düşük gelir düzeyinin ve dar vergi tabanının bölgesel ekonomik dinamizmi zayıflattığını göstermektedir.
Bu tablo yalnızca Hakkâri'ye özgü olmayıp, SEGE-2025 verilerine göre Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinin tamamı gelişmişlik sıralamasının alt kademelerinde yer almaktadır. Bu durum, Türkiye'de bölgesel kalkınma politikalarının uygulama düzeyinde sürdürülebilir etki yaratamadığını ve kamusal yatırım dağılımında yapısal bir eşitsizliğin bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca, alt kademe illerinin tamamına yakınının Kürt nüfusun çoğunlukta yaşadığı kentler olması, bu tabloyu salt ekonomik bir sonuçtan çıkarıp, tarihsel, siyasal ve yönetsel bir sorun alanına dönüştürmektedir.
Burada ortaya çıkan temel soru şudur: Bu illerin tamamının Kürtlerin çoğunlukta yaşadığı bölgelerde yer alması bir tesadüf müdür? Yoksa kalkınma politikaları, kaynak tahsisi, yatırım yönlendirmesi ve kamu hizmeti dağılımında yıllardır süren yapısal dışlanmanın bir sonucu mudur? Bu sorunun, sadece teknik bir göstergeden ibaret olmayan, doğrudan demokratik katılımın, siyasal temsiliyetin ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'nda öngörülen ilke ve standartların hayata geçirilememesiyle doğrudan ilişkilidir.
Kürt meselesinin demokratik yollarla çözülmesinin engellenmesi, yalnızca siyasal alanda değil, sosyo-ekonomik gelişmişlik göstergelerinde de derin bir tahribata yol açmıştır. Demokratik çözümün ertelenmesi; bölgesel planlamada merkeziyetçiliğin pekişmesine, yerel yönetimlerin kalkınma süreçlerinden dışlanmasına, yatırım kararlarında güvenlikçi perspektiflerin belirleyici olmasına neden olmuştur. Sonuç olarak, SEGE-2025 verileri, Türkiye'de mekânsal kalkınma eşitsizliklerinin yalnızca ekonomik değil, toplumsal ve siyasal düzeyde de derinleştiğini açık biçimde göstermektedir.
Dolayısıyla, Meclis'in araştırma ve denetim yetkisi çerçevesinde bu verilerin kapsamlı biçimde incelenmesi; Kürt nüfusun yoğunlukta yaşadığı bölge illerinde sosyo-ekonomik eşitsizliğin nedenlerini, kamu politikalarının yetersizliğini ve demokratik katılım mekanizmalarının zayıflığını bütüncül olarak ele alması büyük önem taşımaktadır. Hakkâri'nin ve bölge illerinin kalkınma potansiyelinin açığa çıkarılması, yalnızca yerel bir kalkınma sorunu değil, Türkiye'nin demokratikleşme süreci, toplumsal barışı ve yapıcı kalkınma hedefleri açısından da stratejik bir zorunluluktur.
SEGE-2025 verilerinde açıkça görüldüğü üzere, Türkiye'deki mekânsal kalkınma dengesizlikleri yalnızca ekonomik göstergelerle açıklanamayacak kadar derindir. Bu farklılıkların, demokratik katılımın sınırlanması, kayyım uygulamaları, yerel yönetimlerin etkisizleştirilmesi ve Kürt meselesine ilişkin yapısal çözümsüzlükle bağlantılı olarak incelenmesi gerekmektedir. Hakkâri ve bölge illerinin kalkınma sorunlarının çözümü, Türkiye'nin toplumsal barışı ve kalıcı kalkınma hedefleri açısından yaşamsal önem taşımaktadır.
3EESK
Bu bağlamda;
SORULAR
SEGE-2025 verilerine göre Hakkâri ili eğitim göstergelerinde 70. sırada yer almaktadır. Bu düşük sıralamanın temel nedenleri nelerdir?
Hakkâri'de okul öncesi, ilkokul, ortaöğretim ve lise düzeylerinde net okullaşma oranı Türkiye ortalamasına göre nasıldır?
Hakkâri ve TRB2 bölgesinde öğretmen başına düşen öğrenci sayısı nedir ve bu oran ülke genelinde en yüksek oranlar arasında mı yer almaktadır?
Hakkâri'de görev yapan öğretmenlerin bölge dışına tayin oranı nedir ve bu oranın düşürülmesi için hangi tedbirler alınmaktadır?
Eğitim altyapısının güçlendirilmesi amacıyla Hakkâri'de son beş yılda kaç yeni okul inşa edilmiştir ve 2025-2030 döneminde kaç okul yapılması planlanmaktadır? Hakkâri'de taşımalı eğitim sisteminden yararlanan öğrenci oranı nedir ve bu sistemin eğitimde fırsat eşitliğine olumlu veya olumsuz etkisi analiz edilmiş midir? Bu sistemde yaşanan aksaklıklardan ve mevzuattan kaynaklı eğitim olanaklarından mahrum kalan öğrenci sayısı kaçtır?
Bölge illerinde eğitime erişimde kız çocuklarının oranı ile erkek çocuklarının oranı arasında fark bulunmakta mıdır? Bu farkın kapatılması amacıyla hangi politikalar yürütülmektedir?
Hakkâri'de mesleki ve teknik eğitim alanında uygulanan programlar yerel istihdam ve kalkınma hedefleriyle ne ölçüde uyumludur?
Dezavantajlı bölgelerde okul terk oranlarının azaltılması için veri temelli bir izleme sistemi kurulmuş mudur?
SEGE-2025 verilerinde görülen eğitim eşitsizliklerinin giderilmesi amacıyla bölgesel eğitim yatırım stratejisi hazırlanmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
7) 36434 - 36459
b) 19/11/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1737875 sayılı yazınız. 2)36637
c) 20/11/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1738383 sayılı yazınız.
ç) 27/11/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1746655 sayılı yazınız. 7426631 16692 aGLYİ
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç)'de kayıtlı yazıyla iletilen Şanlıurfa Milletvekili Mahmut TANAL'ın 7/33982, Bursa Milletvekili Kayıhan PALA"'nın 7/36369, Artvin Milletvekili Uğur BAYRAKTUTAN'ın 7/36370, Amasya Milletvekili Reşat KARAGÖZ'ün 7/36491, Antalya Milletvekili Aykut KAYA'nın 7/36492, İstanbul Milletvekili M. Satuk Buğra KAVUNCU"nun 7136494, Hatay Milletvekili Nermin YILDIRIM KARA'nın 7/36495, İstanbul Milletvekili Çiçek OTLU'nun 7/36496, Konya Milletvekili Barış BEKTAŞ'ın 7/36685, Hakkari Milletvekili Öznur BARTİN'in 7/36687, Diyarbakır Milletvekili Ceylan AKÇA CUPOLO'nun 736691 ile Mersin Milletvekili Perihan KOCA'nın 7/36692 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
Milli Eğitim Bakanı Ek: Bilgi (32 Sayfa)
Elektronik Ağ: www.meb.gov.tr Faks: (0312)418 7539
e) MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 10 EĞİTİMİN İLE" Gelicti 5 YÜZYILI me Strateji Geliştirme Başkanlığı O
1176647 Ge So SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
Soru önergesinde Resmi İstatistik Programı kapsamında talep edilen veriler; Bakanlığımızın "https://sgb.meb.gov.tr/www/resmi-istatistikler/icerik/64" internet adresinde yayımlanan "Milli Eğitim İstatistikleri Örgün Eğitim" adlı yayında yer alan "1.12 İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması 3. düzey ve eğitim seviyesine göre okul, şube, öğretmen ve derslik başına düşen öğrenci sayısı", "1.2.c İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması 3. düzey ve eğitim seviyesine göre okullaşma oranı", "2.8.a İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması 3. düzey taşıma uygulaması yapılan ilkokul, ortaokul, okul ve öğrenci sayıları", "2.8.b İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması 3. düzey öğrenci taşıma uygulaması kapsamında taşınan özel eğitim öğrenci / kursiyer sayıları" ile "2.15 İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması 3. düzey taşımalı ortaöğretim öğrenci sayıları" başlıklı tablolarda yer almaktadır.
Bakanlığımızca öğrencilerimizin devamsızlık nedenlerine ilişkin araştırma ve devamsızlık oranlarının azaltılmasına yönelik "Devamsızlık Eylem Planı" çalışmaları yürütülmektedir. Yaptığımız araştırmalarda öğrencilerin okula devamını etkileyen faktörler olarak; kişisel etkenler, ailesel etkenler, çevresel etkenler, okul ile ilgili etkenler, okulun fiziksel şartlarına ilişkin etkenler, sosyal çevre ve güvenlik ile ilgili etkenler tespit edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin okula devamına etki eden faktörlere ilişkin pek çok akademik çalışma bulunmaktadır.
Sosyal devlet ilkesi çerçevesinde çocuklarımızın ve gençlerimizin eğitime erişim olanaklarını artırmak amacıyla okul sayılarının ve fiziki kapasitelerinin artırılması, yatılı ve taşımalı eğitim seçenekleri, özellikle kız çocuklarına yönelik pansiyonların nitelik ve nicelik bakımından iyileştirilmesi, maddi elverişsizlik nedeniyle eğitime dahil olamayan öğrencilerin kazanılması amacıyla şartlı eğitim yardımları gibi maddi destek programlarının geliştirilmesi, burs imkanlarının geliştirilmesi gibi bir dizi çalışma yürütülmektedir.
Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA-II) kapsamında, Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü'nün Operasyon Faydalanıcısı olduğu "Ortaöğretimde Devam ve Okullaşma Oranlarının Artırılması" Teknik Destek Projesi, ortaöğretimde okul devamsızlığı ve erken okul terkini önlemeye yönelik kapsamlı bir önleme, müdahale ve telafi modelinin geliştirilmesi ve uygulanmasını amaçlamaktadır. Projenin temel hedefi, tüm resmi ortaöğretim okullarında eğitimde devam ve okullaşma oranlarını artırmak, risk altındaki öğrencilerin erken tespitini sağlamak ve eğitim ortamında fırsat eşitliğini güçlendirmektir. Bu kapsamda ulusal strateji belgeleri ve pilot okul eylem planları hazırlanmış; yaratıcı okul içi ve okul dışı eğitim etkinlikleri, telafi/yetiştirme sınıfları, mentörlük hizmetleri, erken uyarı sistemi ve ilgili mevzuat incelemeleri gerçekleştirilmiş, okullar gerekli ekipman ve malzeme ile desteklenmiş ve MEB personeline yönelik eğitimler verilmiş, farkındalık artırıcı faaliyetler ile bilgilendirici içerikler hazırlanmıştır.
Projenin önemli çıktılarından biri olan Erken Uyarı Sistemi makine öğrenmesi temeliyle çalışan ve erken okul terkini belirli parametrelere göre ön görüp erkenden ilgililere bildirim verme esasına dayalı bir sistemdir. E-okula entegre edilecek olan bu sistemin alt yapı çalışmaları tamamlanmak üzere olup pilot illerimizde kullanıldıktan sonra tüm ülkeye yaygınlaştırılacaktır.
Ortaöğretim çağı öğrencilerinden herhangi bir nedenle eğitim dışı kalma riskine sahip çocuklar için Eğitime Katılım ve Devamsızlığı İzleme Projesi (EKİP) yürütülmektedir. PAN T.C.
ÇE MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 10 EĞİTİMİN NE E ys lied N YÜZYILI N ie 3) Strateji Geliştirme Başkanlığı MO
UNICEF ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile işbirliği yapılan projede öğrencilerin devamsızlık nedenleri teorik ve pedagojik olarak ele alınmış bu nedenlerin önüne geçmek amacıyla $ modülden oluşan Önleme ve Müdahale Eğitim Seti oluşturulmuştur. Bu modüller: Müdahale İşlem Basamakları, Okul Bağlılığı ve Boşanmaya Uyum, Akademik Başarının Desteklenmesi, Psikososyal Destek, Kariyer Planlama, Akran zorbalığı, İhmal ve İstismar, Davranışsal Bağımlılıklar ve Ergen Psikolojisi ve Ergenle İletişimdir. Aralık ayı içerisinde bu modüller ile ilgili eğitici eğitimleri gerçekleştirilerek ÖMYK/ların güçlendirilmesi çalışmaları yürütülecektir.
Hakkari ilinde, eğitim kurumu bina ve eklentileriyle ilgili olarak son 5 yıla bakıldığında yapımı tamamlanan ve 2025 Yılı Devlet Yatırım Programında yer alan yatırımlar şu şekilde sıralanabilir:
• 2023 Yılı Devlet Yatırım Programı kapsamında Çukurca ilçesinde 1 adet kapalı spor salonunun,
• 2024 Yılı Devlet Yatırım Programı kapsamında Merkez ilçede 1 adet kapalı spor salonunun yapımı tamamlanmıştır.
• Yüksekova ilçesinde;
Farabi Anadolu Lisesi binasının yıkılarak yerine 24 derslikli yeni bina yapımı, Merkez ilçede | adet kapalı spor salonu ve Yüksekova ilçesinde 200 öğrencilik pansiyonu ve | adet kapalı spor salonu bulunan 24 derslikli fen lisesi binasının yapımı 2025 Yılı Devlet Yatırım Programı kapsamına alınmıştır.
Hakkari Valiliğince konuya ilişkin olarak;
Geçmişte il ve bölgede yaşanan terör olaylarının olumsuz etkileri, ilin sosyo-ekonomik durumu ve öğretmen sirkülasyonu gibi faktörlerin etkili olduğu,
Hakkâri'de son beş yılda yeni inşa edilen toplam 21 okul yapıldığı, 2025-2030 döneminde ise 25 okul yapımı planlandığı,
Hakkâri'de taşımalı eğitim sisteminden yararlanan öğrenci oranının 9623 olduğu ve eğitim öğretimi aksatacak düzeyde bir aksaklığın söz konusu olmadığı,
Hakkâri ilinde Mesleki ve Teknik alanında uygulanan programların yerel istihdam ve kalkınmada hedeflenen ölçüde olduğu, Mesleki ve Teknik Eğitim programları ile Hakkari'nin istihdam ve kalkınma hedefleri arasında önemli bir uyum bulunduğu, program çeşitliliğinin artırılması, alt yapı iyileştirilmelerinin ve yerel sektörlerle iş birliğinin güçlendirilmesinin, bölgesel kalkınmaya katkının artırılmasına yönelik temel ihtiyaçlar olarak değerlendirildiği,
Öğrencilerin devam takiplerinin E-Okul sisteminde mevcut olduğu, okullar tarafından öğrenci devam takip ve okul terklerinin düzenli olarak takip edildiği, bildirilmiştir.