Arpa ve mısır ithal edilmesine yönelik karara ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 63 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 55 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını saygılarımla arz ederim.
Zeynel Emre
<İstürb illetvekili
Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
8 Kasım 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile arpa (GTİP 10.03) ve mısır (GTİP 10.05) için tarife kontenjanları ayrı ayrı 1'er milyon tona yükseltilmiştir. Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), düzenlemeyi "2019'da tahsis edilen kontenjanların miktar güncellemesi" olarak duyurmuştur.
Kamuoyunda kararın zamanlamasının hasat ve iç piyasa dengeleri üzgrindeki etkisi ve TMO'nun alım-satım politikalarının şeffaflığı tartışılmaktadır. Türkiye'de çiftçi aylardır "Ürettim ama satamıyorum." diye feryat ederken, 2 milyon ton ürünü sıfır gümrükle ithal etme kararının neden, hangi saik ve gerekçelerle alındığının kamuoyuna açıklanması elzemdir.
Bu bağlamda,
SORULAR
Bu kararın dayandığı etki analizi ve hedef nedir? Hangi sorunu çözmek için, hangi süreyle ve hangi gerekçelere dayanarak gerekli görülmüştür?
2025 sezonunda TMO'nun alım fiyatı, fiili alım miktarı ve mevcut stok seviyesi nedir? Üreticinin elindeki ürünü piyasadan çekmek için somut planınız nedir?
Kamuoyuna yansıyan verilere göre 2024'ün sonu ile 2025'in ilk yarısında 1 milyon ton arpa ihraç edilmiştir. Son bir yılda arpa/mısırda ihracat veya stok satışı yapılmış mıdır?
Eğer ihracat veya stok satışları yapıldıysa, TMO'ya "yetki güncellemesi" adı altında tekrar ithalat yetkisi neden verilmektedir? "Mısır ve arpa" ithal edilmesi planlandıysa, hangi gerekçe ve planlamaya göre stoktaki ürünler ihraç edilmiştir?
2023—2025 döneminde ithalat kararlarının yem maliyeti, süt/et maliyeti ve tüketici fiyatlarına etkisini ölçen bir değerlendirme yapılmış mıdır? Yapıldıysa ilgili raporlar kamuoyu ile paylaşılacak mıdır?
Söz konusu kontenjanın 2025-2026 bütçesine getireceği ek yük ne kadardır? Birim maliyet, finansman faizi, depolama/ojistik giderleri ve toplam kamu yükümlülüğü ne kadardır?
Önümüzdeki yıllarda arpa ve mısırda ithalat bağımlılığını azaltmaya yönelik ölçülebilir hedefiniz nedir? Bu hedefe ulaşmak için, toplam tüketim-üretim dengesine dayalı nasıl bir yol haritası ve planlama öngörülmektedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Söz konusu düzenleme, 2019'da Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) Genel Müdürlüğüne tahsis edilen kontenjanların miktar bakımından güncellenmesinden ibaret olup yeni bir yetki ihdası veya yeni bir ithalat kararı değildir.
TMO'ya verilen bu ithalat yetkileri genel yetkiler olup arz güvenliğinin ve piyasa istikrarının korunmasını teminen ihtiyaç duyulması halinde üretici mağduriyetine yol açmayacak şekilde kullanılmaktadır. Kontenjanın kullanım kararı üretim, stok, tüketim, dış ticaret ve fiyat göstergelerinin bütüncül analizine dayanarak yapılan çalışmalar sonucu gerekli görülmesi halinde uygulanmaktadır.
2025 yılı TMO buğday ve arpa alım fiyatları 03.06.2025 tarihinde açıklanmış, geçen yıla göre ekmeklik buğdayda "046 artışla 13.500 TL/#ton, makarnalık buğdayda 9635 artışla 13.500 TL/ton ve arpada 9052 artışla 11.000 TL/ton olarak belirlenmiştir.
2025 dönemi mısır hasadının başlamasıyla birlikte TMO alım fiyatı, 15.08.2025 tarihinde |. sınıf için 11.400 TL/ton, 2. sınıf için ise 11.300 TL/ton olarak açıklanmış; bu kapsamda TMO işyerleri ile protokol imzalanan lisanslı depolar üzerinden peşin alımlara başlanmıştır.
TMO'nun hububat (buğday, arpa, mısır) alım miktarı 5 milyon tonun üzerindedir. Alımlar tüm TMO işyerlerinde ve protokol yapılan lisanslı depolarda devam etmektedir.
Ayrıca serbest piyasa işleyişinin sürdürülmesi, üreticilerin farklı satış kanallarına erişiminin sağlanması ve ürünün değerinde işlem görmesi gözetilerek, TMO'nun müdahale alımları denge unsuru olarak uygulanmaktadır. Bu çerçevede TMO, üreticilerin mağduriyet yaşamaması için gerekli tüm tedbirleri almakta ve alım faaliyetlerini piyasa düzenleyici rolü doğrultusunda sürdürmektedir.
TMO tarafindan 2024/2025 sezonunda uluslararası piyasa fiyatlarının üzerinde, peşin ödeme esasına dayalı ve piyasa regülasyonunu etkilemeyecek miktarda arpa ihracatı gerçekleştirilmiştir. Bu işlem, o dönemin piyasa koşullarına uygun şekilde, kamu yararı gözetilerek ve mevcut stok yönetimi stratejisinin bir parçası olarak gerçekleştirilmiştir.
TMO 2024/2025 dönemi arpa satışlarına, 12.09.2024 tarihinde kişi ve kuruluş ayrımı yapılmaksızın, peşin bedel mukabili serbest olarak başlamıştır. 2025 Şubat ayından itibaren arpa satışları doğrudan kullanıcısına (besici ve yetiştiriciler ile yem fabrikalarına) yönelik yapılmıştır. 2024/2025 satış döneminde iç piyasaya yaklaşık 3 milyon ton arpa satışı gerçekleştirilmiştir. Mayıs sonu itibarıyla hasat öncesi üreticinin korunması maksadıyla TMO arpa satışları sonlandırılmıştır.
Mısır satışları ise yine doğrudan kanatlı hayvan yetiştiriciliği yapanlara (beyaz et ve yumurta sektörlerine), irmik ve yem fabrikalarına yönelik gerçekleştirilmiş, 2024/2025 döneminde yaklaşık 400 bin ton mısır satışı yapılmıştır.
2025/26 sezonunda, hububat üretim bölgelerinde yaşanan kuraklık ve hasat sürecinde derinleşen rekolte kayıpları, piyasada arz güvenliğinin korunması ihtiyacını doğurmuştur. Bu çerçevede, TMO olarak üretici-tüketici dengesini gözetmek, yem sanayi ile hayvancılık sektörünün ihtiyacını kesintisiz karşılamak ve olası fiyat dalgalanmalarını önlemek amacıyla yurtiçi arpa alım fiyat artışımız buğdaya göre belirgin bir şekilde yüksek tutularak üreticilerden alımların yanı sıra, rekoltedeki geçen yıla göre düşüş de dikkate alınarak arpa ithalatı da yapılmıştır.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
İthal edilen ürünler, iç piyasa fiyatlarının oldukça altında maliyetlerle temin edilmiştir. Bu sayede, piyasalarda istikrarın korunması, arz güvenliğinin sağlanması ve tüketici lehine dengeli fiyat oluşumunun desteklenmesi hedeflenmiştir.
İbrahim YUMAKLIBakan