Konya'nın Karapınar ilçesinde pancar üreticilerinin yaşadığı mağduriyete ilişkin
Kaynak göster
Barış Bektaş (CHP), 25 Kasım 2025 tarihinde 7/36945 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 86 gün sonra, 19 Şubat 2026).
Barış Bektaş (CHP, Konya). “Konya'nın Karapınar ilçesinde pancar üreticilerinin yaşadığı mağduriyete ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/36945, 25 Kasım 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36945-konya-nin-karapinar-ilcesinde-pancar-ureticilerinin-yasadigi-magduriyete-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/911341af-b80c-4729-a483-019abfde4c35
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 86 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasanın 98. ve TBMM içtüzüğünün 96. Maddelerine göre yazılı olarak yanıtlandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Barış BEKTAŞ Ko letvekili
Konya'nın Karapınar ilçesi, Türkiye'nin en stratejik şeker pancarı üretim merkezlerinden biridir. Bölgede yıllık yaklaşık 1 milyon 700 bin ton pancar ekilmekte; bunun 860 bin tonu Ereğli Şeker Fabrikası'na, yaklaşık 400 bin tonu ise TÜRKŞEKER'in izniyle Amasya, Alpullu ve Adapazarı fabrikalarına yönlendirilmektedir. Türkiye'nin şeker tedarik zincirinin sürekliliği ve pancar üretiminin sürdürülebilirliği açısından bu bölge, ulusal ölçekte kritik öneme sahiptir.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Geçmiş yıllarda dış bölge ekimlerinde kota doğrudan çiftçilere verilmekte, çiftçi ile fabrika arasındaki alım-satım ilişkisi Şeker Kanunu'nun öngördüğü şekilde işlemekteydi. Ancak son iki yılda sistem kökten değiştirilmiş, kotalar çiftçilerden alınarak özel şirketlere tahsis edilmeye başlanmıştır. Bu değişiklik, Şeker Kanunu'nun hükümleriyle bağdaşmamaktadır. Zira Kanun, pancar alımının yalnızca şeker fabrikaları aracılığıyla yapılabileceğini düzenlemekte olup, fabrikalar ve çiftçiler arasına aracı şirketlerin girmesi, özellikle fiyat belirleme yetkisinin özel şirketlere fiilen devredilmesi kanuni çerçevenin dışına çıkıldığı anlamına gelmektedir.
Bugün Karapınar'da bazı şirketler, daha ekim dönemi başlamadan çiftçilere ton başına 2200 TL fiyat dayatılan sözleşmeler imzalatmaktadır. Oysa 2025 yılı pancar alım fiyatını kota tamamlama primiyle birlikte 3100 TL olarak açıklanmıştır. Bu iki veri arasındaki 900 TL'lik fark, çiftçinin emeğinin ve üretim maliyetlerinin doğrudan aracı şirketlerin rantına aktarılmasıyla sonuçlanmaktadır. Ereğli Şeker Fabrikası'nın alım yapmaması nedeniyle çiftçiler, hukuken hak ettikleri fabrika fiyatı yerine, herhangi bir yasal dayanağı olmayan özel şirket sözleşmelerine mahkum bırakılmaktadır.
Bu tablo, bölgede fiilen paralel bir alım mekanizması kurulduğunu, pancar fiyatının devlet tarafından belirlenmesine rağmen uygulamada fiyat belirleme gücünün özel şirketlere geçtiğini, çiftçinin sözleşme özgürlüğünün ekonomik bağımlılık ve piyasa tekelleşmesi yoluyla ortadan kaldırıldığını göstermektedir.
Bu bağlamda;
I. Şeker Kanunu'nun pancar alımının yalnızca fabrikalar üzerinden yapılabileceğine ilişkin açık hükümlerine rağmen, Karapınar bölgesinde özel şirketlerin çiftçilere 2200 TL fiyat dayatan sözleşmeler imzalatmasına Bakanlığınız neden müdahale etmemektedir? Bu uygulama hakkında herhangi bir denetim yapılmış mıdır?
SORULAR
2025 yılı için pancar alım fiyatı kota tamamlama primiyle birlikte 3100 TL olarak ilan edilmişken, Ereğli Şeker Fabrikası'nın alım yapmaması sonucunda çiftçinin ürününü 900 TL daha düşük fiyata özel şirketlere satmak zorunda kalması Bakanlığınızın bilgisi dahilinde midir?
Karapınar'da şirketlerin yaklaşık 250 bin tonluk alım üzerinden haksız kazanç elde edildiği iddiaları Bakanlığınız tarafından araştırılmış mıdır?
Ereğli Şeker Fabrikası'nın alım yapmamasının gerekçesi nedir? Fabrika tam kapasiteyle çalıştırılmakta mıdır? Eğer kapasite düşürülmüşse, bunun bölge çiftçisini aracı şirketlere yönlendiren bir planlama tercihiyle ilgisi var mıdır?
• . Karapınar bölgesindeki hukuka aykırı alım zincirini ortadan kaldırmak amacıyla Bakanlığınızın yürüttüğü bir soruşturma, denetim veya düzenleme çalışması var mıdır? Yoksa böyle bir çalışma başlatılması düşünülmekte midir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Şeker pancarı üretimi 4634 sayılı Şeker Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Şeker ve Hammaddeleri Yönetmeliği esaslarına göre yapılmaktadır.
Söz konusu yönetmeliğin 5'inci maddesi doğrultusunda TÜRKŞEKER'e ait fabrikalarda pancar üretimi, özel veya tüzel üretici veya üretici temsileri ile fabrika arasında düzenlenen sözleşmeler kapsamında yapılmaktadır. Bu sözleşmeler dışında pancar alımı yapılmamaktadır.
Şeker pancarı üretimi, alımı, fiyatlandırması, bedel ödemeleri ve diğer hususlar TÜRKŞEKER ile üreticiler arasında akdedilen * "Şeker Pancarı Üretim Sözleşmesi" esaslarına uygun olarak yapılmaktadır. 2025 yılı Şeker Pancarı Üretim Sözleşmesinin "Teslim ve Alım Şartları" başlıklı 6.2. maddesinde yer alan "... Üretici pancarları, Şirketçe hazırlanan ve üreticilere duyurulan bir program dahilinde alınır." hükmüne göre üretici pancarlarının alımı bir program dâhilinde gerçekleştirilmektedir. Ereğli Şeker Fabrikası'nın pancar alımı yapmaması söz konusu olmayıp, pancarların alımı üreticilerle imzalanan "Şeker Pancarı Üretim Sözleşmesi" esaslarına uygun olarak bir program dâhilinde gerçekleştirilmektedir.
Ereğli Şeker Fabrikası, Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. bünyesindeki 14 şeker fabrikası arasında en yüksek pancar ve şeker üretimi yapılan fabrikadır. Ereğli Şeker Fabrikasının kapasitesinin düşürülmesi söz konusu değildir.
Bölgesel özelliklerden dolayı kendi ekim alanlarından yeterli hammadde temin edemeyen özel şeker fabrikalarının hammadde ihtiyacının karşılanması için Şeker ve Hammaddeleri Yönetmeliğinde belirtilen esaslara uygun olarak TÜRKŞEKER ile protokol imzalayan Adapazarı, Alpullu ve Amasya Şeker Fabrikaları için, Karapınar bölgesi sahalarında TÜRKŞEKER tarafından 2024 yılında 172 özel veya tüzel çiftçi, 2025 yılında 306 özel veya tüzel çiftçi ile sözleşme yapılarak söz konusu özel fabrikalara pancar temin edilmektedir.
Bu kapsamda TÜRKŞEKER adına veya TÜRKŞEKER tarafından pancar tedariki yapılan Adapazarı, Alpullu ve Amasya Şeker Fabrikaları adına hiçbir üretici veya üretici temsilcisi bir şirketle resmi ya da gayri resmi olarak 200.000 ton veya üzerinde sözleşme yapılmamış ve bu miktarda pancar bir üretici veya üretici temsilcisinden alınmamıştır.
Şeker piyasasında faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler nezdinde 4634 sayılı Kanun kapsamında izleme, inceleme ve denetleme faaliyetleri Bakanlığımızca ifa edilmektedir. Pancar ekili alanlarda pancar tesellüm iş ve işlemleri her pazarlama yılında Bakanlığımız personeli tarafından titizlikle gerçekleştirilmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan