Suluca Yüksek Güvenlikli Cezaevinde yaşandığı iddia edilen hak ihlallerine ilişkin

Mardin Mijfetvekili

Türkiye'de, özellikle politik mahpusların tutulduğu hapishanelerde yaşanan hak ihlâtteri, kötü muamele ve işkence uygulamaları her geçen gün daha da derinleşmektedir. Modern ceza hukukunda hapis cezası, kişinin yalnızca özgürlüğünden mahrum bırakılması anlamına gelmekteyken mevcut uygulamalar, mahpusların sosyalleşme, iletişim ve sağlığa erişim başta olmak üzere birçok temel hakkının sistematik biçimde ortadan kaldırıldığını göstermektedir. Yüksek Güvenlikli Hapishaneler (YGC) ile S ve Y Tipi Hapishanelerin mimarisi ve işleyişi, ulusal ve uluslararası insan hakları kurumlarının raporlarında da belirtildiği üzere tecrit, sosyal izolasyon, insansızlaştırma ve yalnızlaştırmayı derinleştiren bir niteliğe sahiptir.

Bu ağır koşulların en görünür örneklerinden birisi de Adana Suluca Yüksek Güvenlikli Hapishanesinde yaşanmaktadır. Burada tek kişilik iki hücrenin birleştirilmesiyle oluşturulan, üç mahpusun kaldığı hücreler hem insan onuruna aykırı koşullar teşkil etmekte hem de Çukurova'nın sıcak ve nemli iklimi düşünüldüğünde mahpusların nefes almasını dahi zorlaştıracak şartlar sunmaktadır. Mahpuslar, tarafımıza gönderdikleri mektuplarda söz konusu alanları "24 metrekareden küçük, adeta "ölüm odaları? veya "kafesler?" olarak tarif etmektedir.

Üç kişinin aynı hücreye alınmasına gerekçe olarak sağlıklı mahpusların hasta mahpuslara "bakmaları" gösterilse de bu uygulama fiilen cezalandırıcı bir niteliğe bürünmüştür. Mahpusların aktardığına göre bu hücreler tek katlı olup yatak, tuvalet, banyo ve yemek alanı bir aradadır. Ayrıca hücreye yerleştirilen kameralar, mahpusların yatak alanı da dahil olmak üzere banyo ve tuvaleti dahi görecek şekilde konumlandırılmıştır. Bu durum yalnızca özel hayatın gizliliğini ihlal etmekle kalmamakta, aynı zamanda kesintisiz gözetim nedeniyle 3 ile psikolojik işkence boyutuna varmaktadır. Bir mahpus mevcut tutulma koşullarını, "(...) sanki bizlere birer denekmişiz gibi davranılıyor." şeklinde tarif etmektedir. Mahpusların kameraları mahrem alanlarını görmeyecek şekilde geçici olarak kapatmalarının ardındansa odalarına baskın düzenlenmiş, tüm eşyaları dağıtılmış, Kurum 2. Müdürü ise "Yapılanlar doğru olmayabilir ama bize böyle talimat geldi." demiştir. Mezkur olay günü, hastanede tedavi görmekte olan ve hapishanede bulunmayan E Blokta kalan ağır hasta mahpus Celal Ercan hakkında da diğer mahpuslarla beraber kameraları kapattığı gerekçesiyle disiplin cezası uygulanmış olması, Hapishane idaresinin keyfi yönetim anlayışının çok net bir tezahürüdür.

Suluca Hapishanesinde mahpuslar günün 23 saatini, hücre dikdörtgen şeklinde düşünüldüğü takdirde bir duvarı 5, diğer duvarı 8 adım olan çok küçük bir alanda geçirmekte ve yalnızca bir saat havalandırmaya çıkarılmaktadır. Bu uygulamanın özellikle hasta mahpuslar üzerinde ağır etkileri bulunmaktadır. Nureddin Polat, Celal Ercan, Hacı Alağaş, Fevzi Arslan, Agit Güngör, Mehmet Emin Ado ve daha birçok hasta mahpusun sağlık durumu tecrit koşulları nedeniyle hızla kötüleşmektedir.

2018'de tutuklanan Fevzi Arslan, gözaltında başına aldığı ağır darbeler sonucu oluşan beyin hasarının etkilerini hâlâ yaşamaktadır. Şiddetli baş, bacak ve mide ağrılarına rağmen Arslan, 10.09.2025 tarihinden beri ağız içi aramayı reddettiği için hastaneye götürülmemekte, tedaviye erişimi engellenmektedir. Arslan, daha önceki hastane sevklerinin dahi işkenceye dönüştüğünü belirterek "(...) yemek yerken bile ellerimiz kelepçeli. Muayene olurken bazen kelepçeler çözülmüyor." ifadelerini kullanmıştır. 2016'da tutuklanan hasta mahpus Agit Güngör'ün de mide rahatsızlıklarına rağmen ağız içi arama dayatması nedeniyle tedaviye erişemediği tarafımıza aktarılan bir diğer spesifik durumdur.

Suluca Hapishane yönetiminin farklı dosya gruplarından politik ve adli mahpusları rızaları dışında aynı blokta tutması ise hem sosyal izolasyonu ağırlaştırmakta hem de olası provokasyonlara zemin hazırlamaktadır. Ayrıca isminde "Kürt" veya "Kürdistan" geçen kitapların mahpuslara keyfi ve politik gerekçelerle verilmemesi ile birlikte Hapishaneye yeni atanmış olan 1. Müdürün kitap kotasını hiçbir yasal karşılığı olmaksızın düşürerek, her odada en fazla 7 kitap bulunacağını belirtmesi düşünce ve ifade özgürlüğünü açıkça ihlal etmektedir. Bu bağlamda;