Engellilerle ilgili verilere ve engellilere verilen hizmetlere ilişkin
Kaynak göster
Mahmut Dindar (DEM Parti), 4 Aralık 2025 tarihinde 7/37248 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 158 gün sonra, 11 Mayıs 2026).
Mahmut Dindar (DEM Parti, Van). “Engellilerle ilgili verilere ve engellilere verilen hizmetlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/37248, 4 Aralık 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-37248-engellilerle-ilgili-verilere-ve-engellilere-verilen-hizmetlere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/858a2e70-5b3a-4f52-9240-019aed9fc476
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 158 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ tarafından Anayasanın 98" inci ve TBMM İçtüzüğünün 96" ncı ve 99" uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Mahmut DİNDAR Van Milletvekili
BM Engelli Haklarına İlişkin Sözleşmenin imzalanmasının 20. yılına yaklaşılan Türkiye'de engellilere yönelik sözleşmenin genel ilkelerinin gereği olan; fırsat eşitliği engelliler için sağlanamamış, engellilere yönelik sistematik ayrımcılık önlenememiş, engellilerin tüm yaşam alanlarına tam ve etkin katılımı için gerekli koşullar oluşturulamamıştır. Yine engelliler arasında da kadın-erkek eşitliği tam olarak sağlanmadığı gibi; engelli çocukların her açıdan tüm risklere karşı korunması için gerekli mekanizmalar kurulamamış ve insanlık onuru ve bireysel özerklik ilkesinin gereği yerine getirilememiştir.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Türkiye'de engellilerin sayılarına ilişkin birçok başlıkta veri ya hiç yoktur ya da güncel veri yoktur. Engellilere ilişkin "insan hakları yaklaşımının" yerleşik olmaması, bütüncül bir bakış açısı ve politika ile meselenin ele alınmaması; geleneksel olumsuz yaklaşımları, salt tıbbi yaklaşımları egemen kılmaktadır. Engellilerin hakları insan hakları mücadelesinin bir bileşeni olarak görülmeli ve engellilere yönelik kamusal hizmetler sosyal devlet olmanın gereği olarak derhal yerine getirilmelidir.
BM Engelli Hakları Sözleşmesi 26. maddesinde engellilerin "Habilitasyon ve rehabilitasyon" 27. Maddesinde ise "Çalışma ve istihdam hakları" bir devlet yükümlülüğü olarak kabul edilmiştir. Devletlerin hem kamu hizmetleri sunumunu hem de bu alanda istatistik üretilmesini taahhüt ettikleri bilinmektedir.
Bu bağlamda:
I) Bakanlığınız görev alanında olan tüm yerleşke ve binalar (il/taşra müdürlükleri dahil) tüm engel gruplarının erişilebilirliğine uygun mudur?
SORULAR
Bakanlığınızın internet sitesi ve e-devlet uygulamaları kaç yıl içerisinde "e-erişilebilir" olacaktır?
Erişilebilirlik için uygun olmayan mekan ve alanlar (WC, Merdiven, Asansör, Yol ve Geçitler, Otoparklar, Ulaşım Servisleri ve diğer ilgili yerler) hangi süre içerisinde erişilebilir hale getirilecektir?
Bakanlığınız bünyesinde kaç işaret dili tercümanı istihdam edilmektedir? Hangi illerde işaret dili tercümanı istihdam edilmektedir?
Bakanlığınız kapsamında yasal istihdam kotası doluluk oranı nedir? Yasal olarak doldurulması zorunlu olan kotanın doldurulmama gerekçeleri nelerdir?
Bakanlığınız kapsamında şube müdürü üzeri kadrolarda kaç engelli istihdam edilmektedir?
Türkiye'de 86 milyon olarak ifade edilen nüfusun kaç milyonu engellidir? Bu engellilerin engel oranlarına, cinsiyetlerine, eğitim ve yaş gruplarına, coğrafi dağılıma ve iş/gelir durumlarına göre dağılımı nedir?
Türkiye'deki son 10 yılda iş kazalarının neden olduğu engellilik sayısı kaçtır? Bu kişilerin cinsiyet dağılımı nedir?
Türkiye'deki son 10 yılda trafik kazalarının neden olduğu engellilik sayısı kaçtır? Bu kişilerin cinsiyet dağılımı nedir?
Türkiye'de 1999 yılından bu yana yaşanan depremler sonucunda engelli kalan kişi sayısı kaçtır? Bu kişilerin cinsiyet dağılımı nedir?
Türkiye'de ev içi kazalar nedeniyle engelli kalan kişi sayısı kaçtır? Bu kişilerin cinsiyet dağılımı nedir?
Türkiye'de aile içi şiddet nedeniyle engelli kalan kadın sayısı kaçtır?
Türkiye'de ulusal engelli veri sistemine kayıtlı olmayan milyonlarca engelliye hangi kamu hizmetleri sunulmaktadır?
Türkiye'de engellilerin işgücüne katılma oranı, istihdam oranı ve işsizlik oranı neden 2011 yılı verileri ile açıklanmaktadır? Güncel bir veri paylaşımı için her hangi bir planlama yapılmakta mıdır?
4857 Sayılı İş Kanunu ve 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu gereği doldurulması zorunlu istihdam kotalarını hangi bakanlıklar 2025 yılı itibariyle doldurmamıştır? Yasaya
• aykırı davranan kamu idarecileri hakkında hangi yaptırımlar uygulanmaktadır?
Türkiye'de engellilerin rehabilitasyonu ve habilitasyonu için 2025 yılında ayırılan bütçe ne kadardır?
Türkiye'de erişilebilirlik mevzuatı 2005 yılından bu yana neden uygulanmamaktadır? Ertelemelerin gerekçeleri nelerdir? Uygulamanın yasal gereklilikleri hangi sürede tamamlanacaktır?
Türkiye'de yoksul olduğu için genel sağlık sigortası primini ödeyemeyen engelli sayısı kaçtır? Bu kişilerin cinsiyet dağılımı nedir? Bu kişilere sunulan destek ve rehabilitasyon hizmetleri nelerdir?
Türkiye'de engellilere yönelik şiddet, ayrımcılık ve sağlamcılığın ortadan kaldırılması için hangi tedbirleri alacaksınız?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mahinur Özdemir Göktaş, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı ·
İlgi (o :a)12.11.2025 tarihli ve 1733959 sayılı yazınız. b)12.12.2025 tarihli ve 1755879 sayılı yazınız.
İlgi yazılar ekinde alınan Van Milletvekili Sayın Mahmut DİNDAR tarafından Bakanlığımıza yöneltilen 7/36107 ve 7/37248 Esas Numaralı soru önergelerine, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99 uncu maddesi uyarınca hazırlanan cevabi yazılarımız ekte sunulmuştur.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan
1. 736107 Cevap Metni (2 Sayfa)
2. 7137248 Cevap Metni (6 Sayfa)
Çocuk Gelişimcisi & Telefon No:(312) 705 58 09 &
136 Çep
Van Milletvekili Sayın Mahmut DİNDAR'a Ait 7/37248 Esas Numaralı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevap Metni
Bakanlığımız engelli bireyler ve ailelerinin güçlendirilmesi ve yaşam standartlarının iyileştirilmesi amacıyla çalışmalar yürütmekte, engelli bireylerin istihdamına ve toplumsal hayata etkin olarak katılımına büyük önem vermektedir.
Bakanlığımız ile Sağlık Bakanlığı arasından imzalanan protokol ile Ulusal Engelli Veri Sistemi oluşturulmuş olup; Engelliler İçin Sağlık Kurulu Raporu olan tüm bireylere ilişkin verilere Ulusal Engelli Veri Tabanı'ndan ulaşılabilmektedir. Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilen hastanelerden alınan sağlık kurulu raporlarını baz alan Bakanlığımız Ulusal Engelli Veri Sistemi'nde kayıtlı engelli birey sayısı 4.647.280 olup, bu bireylerin 9057'si (2.647.903) erkek, "043'ü (1.979.109) kadındır.
Engelli Sağlık Kurulu Raporu, engelli bireylerin hakları ve engelli bireylere sunulan hizmetlerden yararlanmasında temel belge olup Bakanlığımız engelli vatandaşlara yönelik sosyal hizmetleri aile ve birey odaklı bakım hizmeti anlayışıyla geliştirilmekte ve çeşitlendirilmektedir. Ayrıca yatılı bakım ihtiyacı olan engelli bireylere yönelik erişilebilir, güvenilir ve nitelikli kurumsal bakım hizmeti sunulmaktadır. Engelli vatandaşlarımıza toplum temelli bakım anlayışı ile kurumsal bakımın yanı sıra aile odaklı sosyal hizmet politikamız doğrultusunda engelli bireyin yerinde, kendi sosyal çevresinden ayrılmadan bakım hizmeti almasını sağlayan bakım hizmet modellerine ağırlık verilmektedir. Aile yanında bakımı desteklemek amacıyla evde bakım yardımı, sosyal yardım, gündüzlü bakım hizmetleri, ev tipi sosyal hizmet kuruluşlarında sunulanlar ve geçici misafir bakım hizmetleri gibi toplum temelli bakım hizmetlerini birbirini tamamlayıcı şekilde bütünleşik olarak sunulmaktadır.
Ülkemizin engellik alanındaki temel bakış açısı; engelli bireylerin herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmaksızın toplumsal hayata diğer bireylerle eşit ve bağımsız bir şekilde katılımlarının sağlanmasıdır. Ülkemizin engellilik politikasının uluslararası dayanağını Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (EHİS) oluştururken; Anayasa ve engellilik alanında çerçeve kanun niteliğinde olan ve 2005 yılında yayımlanan 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ise ulusal dayanağını oluşturmaktadır. Engelli bireylerin tüm insan hak ve temel özgürlüklerinden tam ve eşit şekilde yararlanmasını teşvik ve temin etmek ve insanlık onurlarına saygıyı güçlendirmek amacıyla Birleşmiş Milletler tarafından 2006 yılında kabul edilen EHİS; ülkemiz tarafından 2009 yılında, Sözleşmeye Ek İhtiyari Protokol ise 2015 yılında onaylanmıştır.
EHİS'in ülkemizde uygulanmasının teşvik ve temin edilmesi ile izlenmesinden sorumlu odak kurum olan Bakanlığımız Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü (EYHGM),; bu sorumluluğu kapsamda ulusal düzeyde politika ve stratejilerin belirlenmesi, engelli bireylere yönelik sosyal hizmetlerin sunulması, bu alanda ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği ve koordinasyonun sağlanmasına yönelik çalışmalar yürütmektedir.
Ulusal politikaların engellilik kapsayıcı ve hak temelli bir anlayışla oluşturulması teşvik edilmektedir. Bu kapsamda; farkındalık çalışmaları, mevzuat revizyonu ve/veya oluşturulması, program ve projelerin yürütülmesi, ayrıştırılmış veri oluşturulmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir.
2030 Engelsiz Vizyon Belgesi, EYHGM koordinasyonunda katılımcı bir anlayışla hazırlanarak ilan edilmiştir. Engelli bireylerin kendi potansiyellerini gerçekleştirebildikleri içermeci bir toplum inşa etmek vizyonunu ortaya koyan Engelsiz Vizyon Belgesi'nde "İçermeci ve Erişilebilir Toplum", "Hakların Korunması ve Adalet", "Sağlık ve İyilik Hali", "Kapsayıcı Eğitim", "Ekonomik Güvence", "Bağımsız Yaşam", "Afet ve İnsani Bakımdan Acil Durumlar" ve "Uygulama ve İzleme" adlı 8 başlık altında, 31 hedef ve 107 eylem alanı belirlenmiştir. Vizyon Belgesi; diğerlerinin yanı sıra engelli bireylerin sömürü, şiddet ve istismardan korunmalarına yönelik tedbirlerin alınmasını ve desteklerin sunulmasını da hedeflemektedir.
Engelsiz Vizyon Belgesi ile belirlenen hedeflerin gerçekleştirilmesine yönelik olarak 2023-2025 yılları arasında yürütülecek faaliyetlerin oluşturulması amacıyla katılımcı bir anlayışla hazırlanan ilk Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı (EHUEP) ise 3 Şubat 2023 tarihli Resmi Gazete'de Cumhurbaşkanlığı Genelgesi olarak yayımlanarak hayata geçirilmeye başlanmıştır.
Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı'nda "Engelli bireylerin sömürü, şiddet, işkence, aşağılayıcı muamele ve ceza gibi insan onur ve haysiyetini zedeleyici muamelelerden korunması" hedefinin gerçekleştirilmesi amacıyla sorumlu taraflarca; e Engellilik alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları ve sorumlu tarafların katılımı ile engelli bireylere yönelik şiddet, istismar ve kötü muamele ile mücadele konusunda yaşanan sorunlar ve çözüm önerilerinin değerlendirileceği bir çalıştayın düzenlenmesi,
"* Çalıştay sonuçlarına göre odak toplantılar yapılarak bir rehberin oluşturulması, e Engelli bireylere yönelik erişilebilir biçimlerde bilgilendirme materyalinin hazırlanması, e Engelli bireylere hizmet sunan profesyonellere yönelik eğitimler düzenlenmesi, e Toplumsal farkındalık çalışmalarının yapılması, öngörülmüştür.
Ayrıca, insan hakları ihlallerinin izlenmesi hususunda; görevleri arasında; insan hakları ve ayrımcılık yasağı ihlallerine ilişkin yargı kararlarının uygulanmasına ilişkin sorunları izlemek ve değerlendirmek olan Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) ile idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli olan Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) bulunmaktadır.
Bakanlığımız EYHGM görev alanı kapsamında engelli ve yaşlı bireylere yönelik sosyal hizmetlerin gerçekleştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla Engellilerin Toplumsal Hayata Katılımı Bütçe Programı ve Aktif ve Sağlıklı Yaşlanma Bütçe Programı başlıklarında bütçe öngörülmüştür. Bu kapsamda; Engellilerin Toplumsal Hayata Katılımı Bütçe Programı kapsamında toplam 99.602.583.000 TL bütçe öngörülmüş olup, illerimizde engelli ve yaşlı bireylere yönelik sunulacak hizmetlerde ihtiyaç duyulan ödenek, talepler doğrultusunda söz konusu bütçe programlarından karşılanmaktadır.
Bakanlığımız engellilerin temel hak ve özgürlükleri başta olmak üzere erişilebilirlik ile ilgili ulusal politikaların belirlenmesi, mevzuatın hazırlanması ve bu politikaların hayata geçirilmesi için kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyon ve iş birliğinin sağlanması ile yükümlü bir kurumdur. Erişilebilirliğin uygulanması tüm kurum ve kuruluşların görev ve sorumluluğundadır.
Bu kapsamda "herkesin istediği her yere ve her hizmete, bağımsız ve güvenli olarak ulaşabilmesi ve bunları kullanabilmesi" olarak tanımlanan erişilebilirliğin sağlanması ve yaygınlaştırılması hususu yasal güvence altına alınmıştır.
5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunda 04.07.2012 tarihinde 6353 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemeyle, Kanunun geçici 3 üncü maddesinde yapılan eklemede, erişilebilirliğin izlenmesi ve denetlenmesi görevi komisyonlara verilmiş, Kanuna istinaden hazırlanan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği 20.07.2013 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğin uygulanması için illerde valilikler bünyesinde vali veya vali yardımcısı başkanlığında erişilebilirlik izleme ve denetleme komisyonları kurulmuştur. Komisyonlar denetimlerine devam etmekte, vatandaşlar tarafından komisyonlara başvuru yapılabilmektedir. Bakanlığımız tarafından komisyonların etkin ve verimli biçimde çalışmalarına yönelik koordinasyon sağlanmakta ve teknik bilgi desteği verilmektedir.
Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından erişilebilirliğin kamuoyu gündemine taşınması, uygulamalara hız verilmesi, hem toplum hem de konuyla doğrudan ilgili tüm taraflarca içselleştirilmesi, tüm bunların yanında erişilebilirlik kültürünün oluşturulması için, 2020 "Erişilebilirlik Yılı" olarak ilan edilmiştir. Tüm toplumsal kesimleri sürece dâhil etmek amacıyla Erişilebilirlik Ödülleri için duyuru açılmış ve ödüller alanda çalışmalar yapan kamu kurum ve kuruluşları, özel kuruluşlar ile gerçek kişilerin; engellilerin sosyal ve ekonomik hayata katılımına ve kamu hizmetlerinden yararlanmalarına katkı sağlayan proje, uygulama ve hizmetleri için verilmiştir.
Erişilebilirlik ile ilgili bilgi ve bilinç düzeyinin artırılması amacıyla 2011 yılından bu yana 21.335 yönetici ve teknik personele erişilebilirlik eğitimi verilmiştir. "Erişilebilirlik Atölyeleri: Kaldırımlar" çalışması ile belediyelerin kaldırım yapım ve onarım işlerinde çalışan yönetici, mimar, mühendis ve teknikerlerin katılım sağladığı atölyeler 2021 yılı içerisinde gerçekleştirilmiştir. Atölyelere 2022 yılında "Yaya Geçitleri" konusuyla devam edilmektedir.
2021 yılında düzenlenen 10 adet "Erişilebilirlik Atölyeleri: Web Erişilebilirlik Eğitimi"ne Cumhurbaşkanlığı, TBMM, EPDK, BDDK gibi Düzenleyici Denetleyici Kurumlar, Yüksek Yargı Organları, YÖK ve Üniversiteler ile valilikler ve il müdürlükleri ile belediyelerin de aralarında bulunduğu 850'den fazla kurum katılım sağlamıştır. Kamu kurumlarına yönelik teknik bilgilendirmenin yapıldığı Web Erişilebilirlik Standartları eğitimleri gerçekleştirilmiştir.
Toplumsal farkındalığın artırılması amacıyla ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerine yönelik "Erişilebilirlik Temalı Yarışmalar" düzenlenerek erişilebilirliğin önemini fark etmeleri için tüm çocuklara ve gençlere ulaşmak hedeflenmiştir.
Ulaşılabilirlik/Erişilebilirlik Destek Projeleri (UDEP/ERDEP) ile örnek uygulamalar yapılarak, erişilebilirliğin kentin tamamına ve diğer kentlere yaygınlaştırılması ile aynı zamanda erişilebilirlik konusunda bir farkındalık yaratılması amaçlanmıştır.
Erişilebilirlik konusuna dikkat çekilmesi, farkındalığın artırılması ve vatandaşlar tarafından yaratılan toplumsal ve kültürel engellerin önlenerek engellilerin erişebilirliğinin sağlanması amacıyla hazırlanan broşürden 2015 yılında 101.000 adet 2017 yılında ise 500.000 adet basılarak 81 ilde bulunan kamu kurumlarında görev yapan personel ile bu binaları ziyaret eden vatandaşlara dağıtılmak üzere valiliklere gönderilmiştir.
Ayrıca çocukların erişilebilirlik ihtiyaçlarının yetişkinlerden farklı olması nedeniyle, bu ihtiyaçların karşılanmasına yönelik standartların belirlenmesi amacıyla, diğer ülkelere de örnek teşkil eden "Çocuklar İçin Erişilebilirlik Rehberi" hazırlanmıştır.
Binaların, erişilebilir hale getirilebilmesi için yapılması gerekenlerin rapor olarak temin edilmesini sağlayacak ve erişilebilirlik belgesi alınmasını teşvik edecek bir formül olan Erişilebilirlik Değerlendirme Modülü (ERDEM) kullanıma açılmıştır.
Erişilebilirlik standartlarının daha çok çizim, animasyon gibi görsellerle destekleneceği Erişilebilirlik Kılavuzu hazırlanmıştır. Söz konusu kılavuz özellikle planlama ve tasarım aşamasında mimar ve mühendislere rehberlik edecek, ayrıca üniversitelerde kaynak kitap olarak da kullanılabilecektir.
Ayrıca; 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile kamu kullanımına açık binalar, açık alanlar ve şehir içi toplu taşıma araçlarında erişilebilir düzenlemeler yapılması için sorumlulara süre verilerek, erişilebilirlikle ilgili olarak ilk kez mevzuatta yaptırım düzenlenmiştir. Bu kapsamda kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler ve gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından erişilebilirlik uygulamaları yapılmaktadır.
5378 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 8 yıllık süre öngörülmüş, bu süre 07.07.2013 tarihi itibariyle sona ermiştir. Kanun'un geçici 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler, şehir içinde kendilerince sunulan ya da denetimlerinde olan sürücü koltuğu hariç dokuz veya daha fazla koltuğu bulunan araçlarla sağlanan toplu taşıma hizmetlerinin engellilerin erişilebilirliğine uygun olması için gereken tedbirleri alır. Mevcut özel ve kamu toplu taşıma araçları, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren sekiz yıl içinde, sürücü koltuğu hariç dokuz ila on altı oturma yeri olan araçlarla verilen toplu taşıma hizmetleri, turizm taşımacılığı yapılan araçlarla sağlanan taşıma hizmetleri ve özel ve kamu şehirlerarası toplu taşıma hizmetleri ile yolcu gemileri 7/7/2018 tarihine kadar engelliler için erişilebilir duruma getirilir." hükmü ile de yine Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren başlatılmak üzere toplu taşıma hizmetlerinin erişilebilir hale getirilmesine ilişkin bir geçiş süreci öngörülmüştür. Ancak bu geçiş süreci, toplu taşıma hizmetlerinin türü ve araçların özellikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı belirlenmiştir.
Kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmi yapılar, mevcut tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel alt yapı alanları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ile şehir içi toplu taşıma hizmeti veren otobüsler ve raylı sistemler, Komisyonlar tarafından 2013 yılından bu yana denetlenmektedir. Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği ile illerde valilikler bünyesinde kurulan komisyonlar denetimlerine devam etmekte, vatandaşlar tarafından komisyonlara başvuru yapılabilmektedir.
Bakanlığımız merkez ve taşra binalarında bulunan görev alanları ve diğer alanlar (WC, Merdiven, Asansör, Yol ve Geçitler, Otoparklar, Ulaşım Servisleri ve diğer ilgili yerler) erişilebilirliğe uygundur.
Diğer taraftan Bakanlığımızın internet sitesi ve elektronik hizmetleri, engelli bireyler başta olmak üzere tüm kullanıcıların eşit ve etkin biçimde hizmetlere erişimini sağlamak amacıyla erişilebilirlik ilkeleri doğrultusunda sürekli olarak geliştirilmektedir.
Bu kapsamda; Bakanlığımızın resmi internet sitesinde hâlihazırda erişilebilirlik menüsü aracılığıyla ekran okuyucu desteği, yazı boyutu büyütme, renk ve kontrast ayarları, bağlantı vurgulama, disleksi dostu görünüm ve seçili alan okuma gibi erişilebilirlik özellikleri kullanıma sunulmuştur. Bu uygulamalarla, farklı engel gruplarına mensup kullanıcıların dijital hizmetlere erişiminin kolaylaştırılması hedeflenmektedir.
Bakanlığımız bünyesinde yer alan internet siteleri ve e-Devlet üzerinden sunulan elektronik hizmetler; ulusal mevzuat ve uluslararası standartlar (WCAG—Web İçeriği Erişilebilirlik Rehberi) esas alınarak düzenli olarak gözden geçirilmekte, erişilebilirlik kriterlerine uyum sağlanmasına yönelik teknik ve içerik iyileştirmeleri aşamalı olarak gerçekleştirilmektedir.
Bakanlığımızın mevcut bilgi teknolojileri altyapısı, erişilebilirlik gerekliliklerini karşılayacak şekilde tasarlanmış olup, yeni geliştirilen sistemler erişilebilirlik kriterleri gözetilerek hayata geçirilmekte; mevcut sistemlerde ise iyileştirme ve güncelleme çalışmaları devam etmektedir.
Erişilebilirlik, teknolojik gelişmeler ve kullanıcı ihtiyaçları doğrultusunda süreklilik arz eden bir alan olduğundan, belirli bir takvimden ziyade, Bakanlığımızca düzenli izleme, değerlendirme ve geliştirme faaliyetleri yürütülmekte olup, erişilebilirliği artırılmasına yönelik çalışmalar kesintisiz şekilde sürdürülmektedir.
5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun kapsamında Bakanlığımız taşra ve merkez teşkilatında işaret dili tercümanı istihdam edilmektedir. Bu çerçevede; Ülke genelinde Bakanlığımıza bağlı 53 ilde, 76 Türk İşaret Dili Tercümanı istihdam edilmektedir.
Kamu kurum ve kuruluşlarının çalıştırdıkları personele ait kadrolarda "43 oranında engelli memur çalıştırma yükümlülüğü vardır. Bununla birlikte kurumlar kota fazlası engelli personel çalıştırmalarında herhangi bir mevzuat kısıtlaması bulunmamaktadır. Tüm bakanlıklar "03 kotasını doldurmuş olup, toplamda 963,3 oranında engelli personel istihdam etmektedirler.
Bakanlığımızda 657 sayılı DMK" nın 53 üncü maddesi kapsamında; Bakanlığımıza bağlı kurum ve kuruluşlar da toplam 22.490 personel çalışmakta olup dolu kadro sayımızın (22.490) 703" üne göre 675 adet engelli personel çalıştırılması gerekmektedir. Bakanlığımıza bağlı kurum ve kuruluşlarda toplam 1.581 engelli personel çalışmaktadır. Buna istinaden engelli personel açığımız bulunmamaktadır.
Bakanlığımız bünyesinde şube müdürü ve üzeri unvanlarda görev yapan 22 engelli çalışanımız bulunmaktadır.
Bakanlığımızca Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma (SYD) Vakıfları aracılığıyla ihtiyaç sahibi vatandaşlarımıza yönelik başta 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu olmak üzere 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ve diğer mevzuat hükümleri doğrultusunda sosyal yardım programları yürütülmektedir. Yürütülmekte olan sosyal yardım programları düzenli ve süreli nitelikte olmak üzere aile yardımları, barınma ve gıda yardımları, engelli ve yaşlı yardımları, sağlık yardımları, eğitim yardımları ve proje destekleri olarak sınıflandırılmaktadır.
Bu kapsamda Bakanlığımızca 2022 sayılı Kanun kapsamında 9640 ve üzeri oranda engelli raporu olan, sosyal güvencesi olmayan ve hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık geliri, asgari ücretin aylık net tutarının 1/3'ünden az olan Türk vatandaşlarına Engelli Aylığı; 18 yaşından küçük özel gereksinim düzeyi en az hafif düzeyde olan veya 9640 ve üzeri oranda engelli olan yakını bulunan ve hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık geliri, asgari ücretin aylık net tutarının 1/3'ünden az olan Türk vatandaşlarına Engelli Yakını Aylığı bağlanmaktadır.
Bununla birlikte 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu hükümlerine göre 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun, 60/c-1 ve 60/c-3 kapsamındaki genel sağlık sigortalısı sayılanlar ile bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilerin hastane, ilaç, reçete, optik katılım payı muhteviyatında ödedikleri katılım payı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından söz konusu kişilere geri ödenmektedir.
Ayrıca yaşlı ve engelli vatandaşlarımızın ev temizliği ve kişisel bakımları gibi zaruri ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik Ulusal VEFA Programı, ihtiyaç sahibi engelli vatandaşlarımızın topluma uyumunu kolaylaştıracak her türlü araç gereç, cihaz, protez vb. ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik Engelli İhtiyaç Yardımı, özel eğitime ihtiyacı olan özel gereksinimli öğrencilere yönelik Engelli Öğrencilerin Ücretsiz Taşınması gibi yardım programları yürütülmektedir.
Öte yandan Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamında ödeme gücü bulunmadığı belirlenen "yeşilkart" kaleminde tescil edilenler ile primsiz ödemeler kapsamında ilgili kanunlar gereğince aylık alanların prim ödemeleri Bakanlığımız uhdesinde gerçekleştirilmektedir.
Buna göre, her ay mutat olarak Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan tescile karşılık tahakkuk eden GSS prim ödemeleri kapsamında 15 tescil kaleminden biri olan 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında "Engelli Aylığı" alanlar 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin 3 numaralı alt bendi kapsamında tescil edilmekte olup bu kişilerin prim ödemeleri "60/c-3 2022 65 Yaş" tescil kalemi altında Bakanlığımızca ödenmektedir.
Öte yandan "Dijitalleşen Türkiye" vizyonuyla yola çıktığımız online sosyal yardım başvurusu döneminde vatandaşlarımız sosyal yardım başvurularını e-Devlet üzerinden yapabilmektedirler. Böylelikle sosyal yardım yararlanıcılarının sosyal yardım başvurusu yapmak için katlanmak zorunda oldukları ulaşım maliyetleri ortadan kaldırılmış, kırtasiyecilik en aza indirilmiş, hizmetin hızlı ve etkin sunulması kolaylaştırılmıştır.
Bakanlığımızca yürütülen sosyal yardım programlarına ilişkin detaylı veriler yıllık olarak yayımlanan Bakanlığımız faaliyet raporlarından takip edilebilmektedir.
Soru önergesinde yer alan diğer konular, diğer Bakanlıkların görev ve yetki alanına girdiğinden Bakanlığımızca değerlendirilememiştir.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞBakan