Doğuştan engelli bireylerin emekliliğe ayrılma konusunda yaşadıkları sorunlara ilişkin
Kaynak göster
Serhat Eren (DEM Parti), 8 Aralık 2025 tarihinde 7/37370 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 203 gün sonra, 29 Haziran 2026).
Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır). “Doğuştan engelli bireylerin emekliliğe ayrılma konusunda yaşadıkları sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/37370, 8 Aralık 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-37370-dogustan-engelli-bireylerin-emeklilige-ayrilma-konusunda-yasadiklari-sorunlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/641accb2-a07b-474e-8b31-019afef5d93a
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 203 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)TER HALKLARIN EŞİTLİK VE DEMOKRASİ PARTİSİ " © GRUP BAŞKANLIĞI y sayi: vel İş, 2-4 eaarireane Terih .0L12 420275
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞPNA
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Aşağıdaki sorularımın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. il — Serhat Eren Diyarbakır Milletvekili
Türkiye'de engelli bireyler, Anayasa'nın eşitlik ilkesine ve Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatına göre yaş şartı olmaksızın belirli prim ve sigortalılık süresini tamamladıklarında emekliliğe hak kazanabilmektedir. Ancak uygulamada doğuştan engelli vatandaşların emeklilik başvurularının, engel oranına rağmen "çalışma gücü kaybı yoktur" gibi soyut, belirsiz ve hukuki dayanağı olmayan ifadelerle reddedildiği görülmektedir.
Özellikle 2008 öncesi sigorta girişi olan engelliler, mevzuattaki geçiş hükümlerinden yararlanabilecekleri halde SGK'nın farklı yorumları nedeniyle mağdur edilmektedir. Sonradan engelli olan bireylere emeklilik işlemleri uygulanırken doğuştan engelli bireylerin başvurularının reddedilmesi, eşitlik ve ayrımcılık yasağına aykırıdır. Engellilik, yalnızca vücut fonksiyonlarının kaybı değil; toplumsal yaşamda, istihdamda ve uzun vadeli sağlık koşullarında sürekli bir dezavantaj halidir. Bu dezavantajı görmezden gelen idari uygulamalar, engellilerin sosyal güvenlik hakkını fiilen ortadan kaldırmaktadır.
Bu kapsamda Denizli'de yaşayan doğuştan engelli yurttaş Ahmet Abay; 9056 engellilik oranına ilişkin raporunu sunmasına rağmen, 13.02.2025 tarihli başvurusu "çalışma gücü kaybı yoktur" gerekçesiyle reddedilmiştir. Aynı kurumun EYT kapsamında yüzbinlerce kişinin işlemini hızla sonuçlandırması, ancak engelli bireylerin haklarını geri plana itmesi; mevzuatın uygulanmasında çifte standart olduğunu göstermektedir. Bu durum, on binlerce doğuştan engelli yurttaş için süreçsel değil, yapısal bir sorun oluşturmaktadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
Doğuştan engelli bireylerin erken emeklilik hakkı ile sonradan engelli olan bireylerin hakları arasında farklı uygulamaya neden olan idari gerekçe nedir?
"040 ve üzeri engel oranına sahip bireylerin "çalışma gücü kaybı yoktur" gibi soyut ifadelerle reddedilmesi hangi mevzuat hükmüne dayanmaktadır?
2008 öncesi sigorta girişi olan engellilerin emeklilik başvurularının reddedildiği kaç dosya bulunmaktadır? Bu dosyalar hangi gerekçelerle reddedilmiştir?
Doğuştan engelli bireylerin sosyal güvenlik haklarının geri kazanımı için mevzuatta yeni bir düzenleme çalışması yapılmakta mıdır?
Engellilik raporu olan bireylerin SGK başvuru süreçlerinde, bağımsız sağlık kurulu değerlendirmesi zorunlu hale getirilecek midir?
SGK personelinin keyfi ve soyut gerekçelerle yaptığı ret kararlarına karşı idari denetim ve disiplin mekanizması bulunmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Vedat Işıkhan, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı ·
İlgi — : 15.12.2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1757971 sayılı yazınız.
İlgi yazınız ile Diyarbakır Milletvekili Sayın Serhat EREN tarafından yöneltilen 7/37370 Esas Numaralı yazılı soru önergesine ilişkin cevap aşağıda sunulmuştur.
"33510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 28. Maddesi uyarınca, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce malül sayılmayı gerektirecek şekilde engelliliği bulunan, bir diğer ifadeyle çalışma gücü kaybı ağır düzeyde olan sigortalılara en az 15 yıldan beri sigortalı olmaları ve 3960 gün prim ödeme gün sayıları bulunmaları şartı ile yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanmaktadır. Çalışma gücü kaybı hafif düzeyde olan sigortalılara en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün prim ödeme gün sayıları bulunmaları, çalışma gücü kaybı orta düzeyde olan sigortalılara en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün prim ödeme gün sayıları bulunmaları halinde yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanmaktadır. Bu kapsamda, engelli vatandaşlar için yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanmasına ilişkin koşullarda, sigortalıların doğuştan veya sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce engelli olmaları veya sonradan engelli hale gelmeleri yönünden herhangi bir ayrım yapılmamaktadır.
7938 sayılı Kanun öncesi mevzuatta; 2008 yılı Ekim ayı öncesinde sigortalı olup aylık bağlanacak statünün 3310 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında bulunan sigortalılar bakımından, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nda "çalışma gücü kaybı oranı? kavramına yer verilmiş olmasına rağmen ikincil mevzuatta "Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik" hükümlerine atıf yapılması sebebiyle "engellilik oranı? esas alınmakta; Gelir İdaresi Başkanlığı Merkez Sağlık Kurulunca gelir vergisi açısından 1, 2 veya 3. derece engelli indiriminden yararlanabileceğine ilişkin belge düzenlenen sigortalılara, yaş şartı olmaksızın belirli gün sayısı üzerinden yaşlılık aylığı bağlanmakta idi.
Ancak, 2008 yılı Ekim ayından sonra ilk defa sigortalı olanlar için engellilik oranı esas alınan vergi indirim belgesi ile emeklilik imkanı bulunmamakta, bunun yerine 26.09.2021 tarihinde yürürlüğe konulan "Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Yönetmeliği'ne göre Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulları tarafından tespit edilecek çalışma gücü kaybı oranlarına göre en az 9640 çalışma gücü kaybı tespit edilmesi halinde emekli olunmaktadır. Bu durum, hem sigortalılar arasında farklı uygulamalar yapılmasına hem de kontrol dışında yürütülen uygulamalar kapsamında alınan kararlar çerçevesinde yaşlılık aylığı bağlanmasına sebebiyet vermekteydi.
Bu itibarla yapılan değişiklikler ile 2008 Ekim ayından önce sigortalı olan ve aylık bağlanacak statüsü 4/l-(a) kapsamında olanlar için vergi indirim belgesi esas alınarak yürütülen emeklilik işlemlerinin de Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulları tarafından tespit edilecek çalışma gücü kaybına göre belirlenmesi ile sigortalıların emeklilik işlemlerinde norm ve stand. birliği sağlanması amaçlanmıştır. "
Prof. Dr. Vedat #İKHAN Bakan
Çankaya / ANKARA Tel: (0312) 296 71 68 Telafan: (217) 904 &nn