Diyarbakır'ın Sur ilçesinde bulunan tescilli kültür varlıklarının korunamadığı iddiasına ilişkin
Kaynak göster
Mehmet Kamaç (DEM Parti), 15 Aralık 2025 tarihinde 7/37982 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 228 gün sonra, 31 Temmuz 2026).
Mehmet Kamaç (DEM Parti, Diyarbakır). “Diyarbakır'ın Sur ilçesinde bulunan tescilli kültür varlıklarının korunamadığı iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/37982, 15 Aralık 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-37982-diyarbakir-in-sur-ilcesinde-bulunan-tescilli-kultur-varliklarinin-korunamadigi-iddiasina-i (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/f651df69-cbe3-41d9-a2ac-019b233e978c
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 228 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından
Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Diyarbakır'ın Sur ilçesi, binlerce yıllık tarihsel birikimi, sivil mimarlık örnekleri, inanç mekânları ve geleneksel mahalle dokusuyla UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi'nde yer alan Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri kültürel alanının ayrılmaz bir parçasıdır. Türkiye Cumhuriyeti, bu alanın korunmasına ilişkin olarak uluslararası sözleşmeler ve ulusal mevzuat uyarınca kültürel mirasın özgünlüğünü ve bütünlüğünü koruma yükümlülüğü altındadır.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ancak 2015—2016 yıllarında yaşanan çatışmaların ardından Sur'da yürütülen yıkım ve mekansal dönüşüm uygulamalarında, tescilli kültür varlıklarının zarar gördüğü, tarihi yapıların aslına uygun olmayan biçimde yıkıldığı veya dönüştürüldüğü, ayrıca geleneksel mahalle dokusunun korunmasına yönelik bilimsel ve katılımcı bir yaklaşımın yeterince işletilmediği yönünde kamuoyuna yansıyan ciddi iddialar bulunmaktadır. Yeniden inşa sürecinin, Sur'un yaşayan kültürel miras niteliğini gözetmekten ziyade fiziksel yapı üretimine indirgendiği, yerel halkın tarihsel yaşam biçimi ve kültürel sürekliliğinin koruma politikalarının dışında bırakıldığı ifade edilmektedir.
Bu çerçevede, Sur ilçesinde yürütülen uygulamaların UNESCO yükümlülükleri, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili koruma mevzuatı ile uyumlu olup olmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.. e-posta; mehmet.kamaç(Btbmm.gov.tr
Adres: Halkla İlişkiler Binası 2. Kat C-2203 TBMM/ANKARA
MAL
Bu bağlamda:
SORULAR
Diyarbakır Sur ilçesinde 2015—2016 yıllarındaki çatışmalar sonrasında zarar gören veya yıkılan tescilli kültür varlığı sayısı kaçtır?
Zarar gören veya yıkılan bu kültür varlıklarının kaçı aslına uygun biçimde restore edilmiş, kaçı yeniden inşa edilmiş, kaçı tamamen ortadan kaldırılmıştır?
Sur ilçesinde yürütülen mekansal dönüşüm ve restorasyon çalışmalarına ilişkin olarak Kültür Varlıklarını Koruma Kurulları tarafından alınmış kararlar nelerdir?
Bu süreçte bağımsız bilim insanları, meslek odaları ve uzman kuruluşların görüşleri alınmış mıdır? Alındıysa hangi kurum ve kişilerden görüş talep edilmiştir?
Sur'daki uygulamalar hakkında UNESCO Dünya Miras Merkezi?ne düzenli raporlama yapılmış mıdır? Yapıldıysa bu raporların tarihleri ve içeriği nedir?
UNESCO tarafından Sur'daki uygulamalara ilişkin olarak uyarı, tavsiye veya izleme kararı iletilmiş midir? İletildiyse bunların gereği yerine getirilmiş midir?
Yeniden inşa edilen yapıların Sur'un tarihi, mimari ve kültürel dokusuyla uyumlu olup olmadığına ilişkin Bakanlığınızca yapılmış bir etki değerlendirmesi bulunmakta mıdır?
Sur'un yaşayan kültürel miras niteliğinin korunması amacıyla yerel halkın kullanımını ve kültürel sürekliliği esas alan özel bir koruma ve yönetim planı mevcut mudur? Mevcut ise kapsamı nedir?
Sur ilçesinde yürütülen çalışmaların kültürel mirasın ticarileştirilmesi ve turistik kullanıma indirgenmesi yönünde eleştiriler hakkında Bakanlığınızca yapılmış bir inceleme veya değerlendirme var mıdır?
Adres: Halkla İlişkiler Binası 2. Kat C-203 TBMM/ANKARA
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü)'ca;
Suriçi bölgesinde 2015-2016 yılları arasında yaşanan olaylar sonrasında Bakanlığımız uzmanlarınca bölgede hasar tespit çalışmaları yürütülmüş olup yapılan incelemede; 42 az hasarlı, 47 orta hasarlı, 59 ağır hasarlı, 25 yıkılmış tescilli yapının olduğu tespit edilmiştir. Olaylar sırasında hasar gören tescilli taşınmazların tamamına yönelik onarım çalışmalarına başlanılmıştır. 148 (az hasarlı, orta hasarlı ve ağır hasarlı) taşınmazda restorasyon çalışmaları, yıkılmış olan 25 taşınmaz için ise rekonstrüksiyon çalışmaları yürütülmüş ve söz konusu projeler özgün işlevine ve onaylı Suriçi Koruma Amaçlı İmar Planı hükümlerine uygun olarak hazırlanmış ve Koruma Bölge Kurulunca onaylanmıştır. Restorasyon ve rekonstrüksiyon projelerine veri sağlayacak Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü arşivinde yer alan bilgi, belge, fotoğraflar vb. dokümanlar tescilli yapıların özgününe uygun bir şekilde onarılması için ilgili kurum ile paylaşılmıştır.
"Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı" miras alanının koruma durumu 2015 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne kaydedilmesinden itibaren Dünya Miras Merkezi tarafından izlenmekte olup konuya ilişkin Dünya Miras Komitesi tarafından bir dizi karar alınmıştır. Bu kapsamda, söz konusu kararlarda yer alan hususlar, varlığın koruma durumu ile varlığı ve tampon bölgelerini korumak için atılan adımlara ilişkin bilgi/belgeleri içeren Mayıs 2016; Şubat 2017; Aralık 2018; Şubat 2020; Şubat 2022; Şubat 2024 ve Ocak 2025 tarihli raporlar UNESCO Dünya Miras Merkezine iletilmiştir.
Surların restorasyonuna ilişkin güncel bilgi/belgeler de Danışma Organları (COMOS) tarafından değerlendirilmesi amacıyla Dünya Miras Merkezine iletilmiştir.
Ayrıca, miras alanının korunma durumuna ilişkin Dünya Miras Komitesinin 44 COM 7B.56 sayılı kararı uyarınca, 27 Kasım-03 Aralık 2022 tarihleri arasında yerinde inceleme yapmak üzere UNESCO Dünya Mirası Merkezi/ICOMOS Reaktif İzleme Misyonu gerçekleştirilmiştir. Anılan misyon sırasında da Surlarda gerçekleştirilen restorasyon ve koruma çalışmaları takdirle karşılanmıştır.
Son olarak, 6-16 Temmuz 2025 tarihlerinde gerçekleştirilen Dünya Miras Komitesinin 47. Oturumunda "Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzaj Alanı"nın korunma durumu değerlendirilmiş ve 47 COM7B.129 sayılı karar alınmıştır. Alınan karar kapsamında çalışmalar yürütülmektedir.
Bunun yanı sıra; UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi Uygulama Rehber'nin 172'nci ve 118'inci maddeleri uyarınca; Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzaj Alanında gerçekleştirilmesi planlanan büyük ölçekli plan ve projeler ile inşai ve fiziki uygulamalar öncesinde Dünya Miras Merkezi bilgilendirilmekte ve büyük ölçekli plan ve projelere yönelik ilgili idarelerce hazırlanan ve Bakanlığımıza iletilen Kültürel Miras Etki Değerlendirme Raporları UNESCO Dünya Miras Merkezine sunulmaktadır.
Kentsel Sit Alanı statüsünde bulunan Suriçi bölgesine yönelik hazırlanan Koruma Amaçlı İmar Planı, Koruma Bölge Kurulunca onaylanmıştır. Koruma Amaçlı İmar planı ile; Suriçi bölgesinde yer alan tescilli, tescilsiz taşınmazların doku bütünlüğünün ve mimari tipolojinin korunması esas alınarak kültürel sürekliliğin sağlanması amaçlanmaktadır. Ayrıca, Koruma Amaçlı İmar Planında; konut, sosyal donatı alanı, ticaret, turizm gibi kentsel kullanımlar koruma-kullanma dengesi içerisinde, planlanan alanın şartları ile ihtiyaçları gözetilerek belirlenmiştir. İşlev değişikliğine ilişkin talepler de ilgili Koruma Bölge Kurulunda bu doğrultuda değerlendirilmektedir.
Ayrıca, Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı yönetim planının güncellenmesi amacıyla 2023 yılında Bakanlığımız Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ve Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi arasında bir iş birliği protokolü imzalanmış olup çalışmalar protokol kapsamında Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından Bakanlığımızla koordineli olarak yürütülmektedir.
Mehmet Nuri ERSOYBakan