Diyarbakır'ın Sur ilçesinde bulunan Çifte Han'ın korunmasına yönelik çalışmalara ilişkin
Kaynak göster
Serhat Eren (DEM Parti), 22 Mayıs 2025 tarihinde 7/28771 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 138 gün sonra, 7 Ekim 2025).
Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır). “Diyarbakır'ın Sur ilçesinde bulunan Çifte Han'ın korunmasına yönelik çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/28771, 22 Mayıs 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-28771-diyarbakir-in-sur-ilcesinde-bulunan-cifte-han-in-korunmasina-yonelik-calismalara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/566adb82-e257-4962-a1b5-0196fd01a7eb
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 138 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96. ile 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Serhat EREN Diyarbakır Milletvekili
Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan ve halk arasında "Borsa Hanı" olarak da bilinen tarihi Çifte Han, kentin ekonomik ve sosyal belleğinde önemli bir yer tutmaktadır. 1800"lü yıllarda inşa edildiği tahmin edilen bu yapı, üç katlı mimarisi, 41 odası ve alt katındaki mahzenle birlikte bir dönem hem konaklama hem de ticaret merkezi olarak işlev görmüştür. Ancak günümüzde bu tarihi yapı, ilgisizlik ve kamusal planlama eksikliği nedeniyle harabeye dönüşmüş durumdadır.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Çifte Han, kentte ayakta kalabilmiş son hanlardan biri olmasına rağmen, mülkiyet yapısındaki dağınıklık ve kamulaştırma sürecinde yaşanan idari sorunlar nedeniyle restore edilememektedir. Yapının 633'ü Vakıflar Bölge Müdürlüğü'ne, 67'si ise çeşitli şahıslara ait olup, kamulaştırma süreci kapsamında hak sahiplerine yatırıldığı belirtilen bedellere bloke konulmuştur. Bu sorun çözülmediği sürece, hanın kültürel mirasa yeniden kazandırılması mümkün görünmemektedir.
Bu tablo ne yazık ki Çifte Han'a özgü değildir. Diyarbakır?daki Zinciriye Hanı, Deliller Hanı, Hasan Paşa Hanı gibi yapılar zamanında ya özelleştirme adı altında işletmelere devredilmiş ya da atıl bırakılmıştır. Özellikle Sur'daki çatışmalı süreçten sonra yapılan acele kamulaştırmalar, mülkiyetin parçalanmasına ve çok sayıda yapının belirsizliğe itilmesine neden olmuştur.
Kültürel mirasın korunması yalnızca estetik ya da nostaljik bir mesele değil; aynı zamanda kimlik, tarih, kolektif hafıza ve yerel ekonomik canlanma açısından yaşamsal bir gerekliliktir. Kamunun sorumluluğu bu yapıları korumak, kamulaştırma süreçlerini şeffaf ve hakkaniyetli şekilde yürütmek, gerekirse yerel aktörleri dahil ederek restorasyon süreçlerini katılımcı hale getirmektir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan Çifte Han'ın korunması ve restore edilmesi amacıyla Bakanlığınızın başlattığı ya da desteklediği bir proje mevcut mudur? Varsa projenin kapsamı, süresi ve bütçesi nedir?
Çifte Han'ın 9667'sinin şahıslara ait olması restorasyonun önündeki en büyük engel olarak belirtilmektedir. Bu mülkiyet sorununu çözmeye yönelik olarak Bakanlığınız veya Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün yürüttüğü çalışmalar nelerdir?
Kamulaştırma sürecinde hak sahiplerinin hesaplarına yatırılan bedellere bloke konulmasının gerekçesi nedir? Bu sorunun çözümüne yönelik Bakanlığınızın herhangi bir girişimi olmuş mudur?
Surilçesindeki diğer han ve benzeri tarihi yapılarla ilgili olarak Bakanlığınızın envanter çalışması bulunmakta mıdır? Kaç yapı risk altında, kaçı restore edilmiş ya da planlanmıştır?
2016 yılında Sur'da gerçekleştirilen acele kamulaştırmalar sonucunda tarihi yapıların mülkiyeti ve koruma statüsü nasıl etkilenmiştir? Bu süreçte Çifte Han gibi yapılar için uygulanan koruma ve değerlendirme kriterleri nelerdir?
Diyarbakır'daki tarihi hanların restore edilerek kamusal, kültürel ya da turistik kullanıma açılması için kamu-özel iş birliği modelleri gündemde midir? Bu yönde yapılmış veya planlanan somut projeler var mıdır?
Yerel yönetimlerin ve sivil toplum kuruluşlarının katılımı ile tarihi yapıların restore edilmesi ve korunması konusunda Bakanlığınızın geliştirdiği veya desteklediği pilot projeler var mıdır? Varsa Diyarbakır özelinde hangi kurumlarla iş birliği yapılmaktadır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü)'ca;
Diyarbakır ili, Merkez Sur ilçesi, Savaş Mahallesi'nde bulunan, Diyarbakır Sur Koruma Amaçlı İmar Planında, Kentsel Sit Alanı içerisinde kalan, mülkiyeti Diyarbakırlı Vezir İbrahim Paşa Bin İsmail Ağa Vakfı ve Kentsel Dönüşüm Başkanlığına ait, 1. grup yapı olarak tescilli Çifte Han'ın rölöve projesi, restitüsyon Projesi ve restorasyon projesi muhtelif tarihli Kurul kararları ile uygun bulunmuştur.
Diyarbakır ili, Sur ilçesi, Suriçi Bölgesinde, 1. grup olarak tescilli; Sülüklü Han, Deliller Hanı, Eski Borsa (Çifte) Hanı, Hasanpaşa Hanı olmak üzere 4 han yapısı bulunmaktadır. Suriçi bölgesinde yer alan han yapıları Bölge Kurulu Müdürlüğünce tespit edilerek elde edilen bilgi ve belgeler doğrultusunda envanter çalışmaları yapılmış ve Koruma Bölge Kurulunca tescil edilmiştir. Suriçi bölgesinde yer alan tescilli tüm hanların restorasyon projesi Koruma Bölge Kurulunca onaylanmış olup . Çifte Han dışında diğer han yapılarında restorasyon uygulaması yapılmıştır. '
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün Yatırım Programından aktarılan ödeneklerle, Sur ilçesinde yer alan Bakanlığımıza bağlı Diyarbakır Müzesi, Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi ve Ziya Gökalp Müzesinde restorasyon ve teşhir-tanzim çalışmaları gerçekleştirilmiş; Çardaklı Hamamı ve Paşa Hamamı'nda restorasyon çalışmaları tamamlanmıştır. Ayrıca, Diyarbakır Kalesi ve Surlarında etaplar halinde çalışmalar yürütülmektedir.
Korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına yönelik iş ve işlemler 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili mevzuatı kapsamında yürütülmekte olup kamulaştırma sonucunda mülkiyetin el değiştirmesi koruma statüsünü etkilememektedir.
Bakanlığımız (Vakıflar Genel MüdürlüğüY'ca;
Dicle Üniversitesi ile Vakıflar Genel Müdürlüğü arasında yürütülen iş birliği çerçevesinde, Çifte Han'a yönelik bir restorasyon projesi hazırlanmıştır. Bu kapsamda ," yaklaşık maliyet çalışmaları tamamlanmış olup eserin mülkiyetinin Genel Müdürlüğüne geçmesi halinde restorasyon çalışmalarına başlanacaktır.
Çifte Han'ın 9667 oranındaki hissesi 05.07.2022 tarihinde Maliye Hazinesi adına kamulaştırılmıştır. Bu kapsamda, mülkiyetin Genel Müdürlüğe devri amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı nezdinde taşınmaz takasına (trampa) ilişkin talep ve teklifte bulunulmuş, süreçte son aşamaya gelinmiştir.
Kamulaştırma süreci ve bu süreçte hak sahiplerinin hesaplarına yatırılan bedellere yönelik bloke işlemleri Genel Müdürlüğün görev ve yetki alanı dışında olup bu hususta herhangi bir işlem yapılmamıştır.
Deprem öncesinde var olan envanter, deprem sonrasında güncellenmiş olup hasar gören vakıf kültür varlığı taşınmazlar tespit edilerek restorasyon kapsamına alınmıştır. Sur ilçesinde, Genel Müdürlük mülkiyetinde bulunan hanlarda ciddi bir yapısal zarar tespit edilmemiştir. Bu yapılardan tamamı projelendirilmiş ve Koruma Kurulu onayları alınmıştır. Bakım ve onarıma ihtiyaç olup olmadığı düzenli takip edilmekte olup, hâlihazırda hanlar faal durumda ve turizme açıktır.
Kamulaştırma süreci Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülmüş olup Genel Müdürlük bu sürece dâhil olmamıştır.
Diyarbakır'daki tarihi hanlara yönelik kamu-özel iş birliği modeli kapsamında Genel Müdürlükçe yürütülen veya planlanan bir proje bulunmamaktadır. Genel Müdürlük mülkiyetinde bulunan hanlar acil restorasyon ihtiyacı taşımamakta olup bakım ve onarım süreçleri düzenli olarak takip edilmektedir.
Diyarbakır'da, çeşitli kurumlarla iş birliği içerisinde bazı projeler yürütülmüştür. Bu kapsamda, Çifte Han'ın projelendirilmesi süreci Dicle Üniversitesi ile ortaklaşa gerçekleştirilmiş; ayrıca, Şehzadeler Konağı'nın restorasyonu Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi ile iş birliği içinde tamamlanmıştır.
Mehmet Nuri ERSOYBakan