Ağrı Şeker Fabrikası'nın Malazgirtli pancar üreticilerine tahsis edilmesi gereken küspeyi başka kişilere sattığı iddiasına ilişkin
Kaynak göster
Sümeyye Boz Çakı (DEM Parti), 24 Aralık 2025 tarihinde 7/38308 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 105 gün sonra, 8 Nisan 2026).
Sümeyye Boz Çakı (DEM Parti, Muş). “Ağrı Şeker Fabrikası'nın Malazgirtli pancar üreticilerine tahsis edilmesi gereken küspeyi başka kişilere sattığı iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/38308, 24 Aralık 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-38308-agri-seker-fabrikasi-nin-malazgirtli-pancar-ureticilerine-tahsis-edilmesi-gereken-kuspeyi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c16b60a4-21e8-4de1-810a-019b558310c0
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 105 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 91 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98. ve TBMM İçtüzüğü 'nün 96. ve 99, maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Şeker pancarı üretimiyle entegre biçimde ortaya çıkan şeker pancarı küspesi, hayvancılık açısından temel yem girdilerinden biridir ve özellikle Doğu Anadolu Bölgesi?nde üretici için hayati öneme sahiptir. Küspe, şeker fabrikalarının serbestçe tasarruf edebileceği ticari bir meta değil; pancar üreticisinin emeği karşılığında doğan yan ürün hakkıdır.
Muş'un Malazgirt ilçesinde bize ulaşan pancar üretimi yapan çiftçilerin aktarımlarına göre; Ağrı Şeker Fabrikası, Malazgirtli üreticilere tahsis edilmesi gereken küspeyi üreticilere vermemiş, bunun yerine bu ürünü başka kişi ve şirketlere satarak serbest piyasaya sunmuştur. Bu uygulama, pancar üreticisini kendi yan ürününü piyasadan satın almak zorunda bırakarak çiftçinin iki kez kaybetmesine yol açmıştır.
Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Küspeye erişemeyen üreticiler, hayvancılıkta artan yem maliyetleri nedeniyle ciddi ekonomik kayıplar yaşamış; bölgedeki pancar-hayvancılık döngüsü bozulmuş; kamuya ait bir işletmenin, üretici aleyhine ticari kazanç gözettiği yönünde güçlü bir kanaat oluşmuştur. Bu durum yalnızca bireysel bir mağduriyet değil, kamu işletmeciliği anlayışı, tarımsal adalet ve bölgesel kalkınma politikaları açısından ciddi bir sorundur.
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın; şeker fabrikalarının üretici havzalarındaki çiftçilerin haklarını koruma, yan ürünlerin adil dağıtımını sağlama ve kamu zararını önleme yükümlülüğü bulunmaktadır. Buna rağmen, Malazgirtli üreticilerin küspe hakkının fiilen ortadan kaldırılması, bu yükümlülüklerin yerine getirilmediğini göstermektedir.
Bu bağlamda:
SORULAR
Ağrı Şeker Fabrikası tarafından, son beş yıl içinde Malazgirt"te pancar üreten çiftçilere tahsis edilmesi gereken toplam küspe miktarı ne kadardır?
Aynı dönemde, Ağrı Şeker Fabrikası tarafından üretici dışındaki kişi veya şirketlere satılan küspe miktarı ne kadardır ve bu satışlardan elde edilen gelir kaç TL*dir?
Malazgirtli pancar üreticilerinin küspe taleplerine rağmen bu ürünün kendilerine verilmemesinin gerekçesi nedir? Bu karar hangi yetkili veya yetkililer tarafından alınmıştır?
. Küspe satışlarının, pancar üretim havzası dışındaki kişi ve şirketlere yapılması Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bilgisi ve onayı dâhilinde midir?
. Küspeyi alamayan üreticilerin artan yem maliyetleri nedeniyle uğradığı ekonomik kayıplara ilişkin Bakanlığınız tarafından herhangi bir tespit veya telafi çalışması yapılmış mıdır?
. Ağrı Şeker Fabrikası'nın bu uygulamasının, pancar üreticisinin yan ürün hakkını gasp ettiği ve kamu zararına yol açtığı yönündeki iddialar hakkında herhangi bir idari veya mali denetim başlatılmış mıdır?
. Şeker pancarı üretimiyle entegre hayvancılığı desteklemesi gereken bir kamu işletmesinin, üretici aleyhine ticari kazanç gözetmesi Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından kabul edilmekte midir?
. Malazgirtli üreticilerin küspeye erişiminin yeniden sağlanması için Bakanlığınız tarafından acil bir düzenleme yapılacak mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Şeker pancarının; üretimi, alımı. fiyatlandırması, bedel ödemeleri, bedelsiz (istihkak) yaş pancar posası (küspe) dağıtımı ve diğer hususları Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. (Türkşeker) ile üreticiler arasında akdedilen şeker pancarı üretim sözleşmesi hükümleri çerçevesinde yapılmaktadır.
Şeker pancarı üretim sözleşmesinde yer alan "Şirket; pancar üreticilerine talep ettikleri takdirde, fabrika merkez kantarından alınmak ve kampanya devresine inhisar etmek şartı ile Şirket'çe tespit edilen esaslar dâhilinde, taahhüt edilen A kotasının 9690 ve üzerinde pancar teslim edenlere teslim edilen firesiz A kotası pancarın "620'sine kadar, taahhüt edilen pancar üretim A kotasının 9090'ının altında pancar teslim eden üreticilere teslim edilen firesiz pancarın
• ol5'ine kadar yaş pancar posasını bedelsiz (istihkak) olarak verir." hükmü gereği üreticilere, Türkşeker'e teslim ettikleri pancar miktarına göre bedelsiz (istihkak) yaş pancar posası verilmektedir.
Ağrı Şeker Fabrikasında 2021-2025 yılları arasında yan ürün olarak elde edilen toplam 475.500 ton pancar posasının *065,7'si (312.410 ton) üreticilere bedelsiz olarak verilmiştir. Aynı dönemde Malazgirt ilçesi pancar üreticilerine 123.625 ton yaş pancar posası bedelsiz olarak verilmiştir.
Şeker Fabrikalarında üreticilere bedelsiz verilenin yaş pancar posasının dışında kalan kısım ise piyasa şartlarında öncelikli bölge çiftçilerine olmak üzere fabrika tarafından satılmak suretiyle değerlendirilmektedir.
Şeker üretim kampanyası boyunca elde edilen yaş pancar posasının fabrikalar tarafından bir program dahilinde üreticilere dağıtımının yapılmaması halinde posanın ekonomik değeri düşmekte ve çevre kirliliği meydana gelmektedir. Bu nedenle üreticilerin yaş pancar posalarını belirtilen tarihlerde almaları gerekmektedir.
2025 yılı şeker pancarı üretim sözleşmesinde bedelsiz yaş pancar posası dağıtımıyla ilgili "İstihkak yaş pancar posasının dağıtımı usul ve esasları Şirket tarafından belirlenir. Belirlenen tarihlerde yaş pancar posasını almayan üreticiler hiçbir hak iddia edemezler." hükmü yer almaktadır.
Ağrı Şeker Fabrikası bölgesinde pancar yetiştiren üreticilerin tamamına yakını kendilerine bedelsiz tahsis edilen yaş pancar posalarını zamanında teslim almışlardır. Bölgede istihkak yaş pancar posasını teslim alan üreticilerin oranı ülke geneliyle aynı seviyededir.
Yazılı ve şifahi uyarılar yapılmasına ve ilave süre verilmesine rağmen kendilerine tahsis edilen yaş pancar posasını teslim almayan üreticilerimizin sözleşme gereği yaş pancar posası hakları kalmamaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan