Hakkari ilinde meydana gelen intihar vakalarına ilişkin

Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2000-2023 dönemine ilişkin verileri, Hakkâri'nin uzun süredir intihar hızının yüksek seyrettiği iller arasında yer aldığını ve özellikle 15—29 yaş grubu ile kadın nüfus açısından kalıcı bir risk alanına dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Hakkâri, ülke genelinde 2023 yılında işsizlik oranı "023,3 ile en yüksek il olarak kaydedilmiştir. 2023 yılında 24 intihar vakasının kayda geçmesi ve nüfusa oranla hesaplanan intihar hızının ülke genelinde üst sıralarda yer alması, ekonomik dışlanma ile ruhsal çöküntü arasındaki yapısal ilişkiyi açık biçimde ortaya koymaktadır.

Yerel saha çalışmaları ve sivil toplum raporları; vakaların Hakkâri merkez, Şemdinli, Yüksekova ve Çukurca ekseninde yoğunlaştığını, soruşturma süreçlerinde delil yönetimi, ailelere bilgi akışı ve olay sonrası psikososyal destek mekanizmalarında ciddi kurumsal zaaflar bulunduğunu belgelemektedir. Özellikle bazı vakalarda etkin soruşturma yürütülmemesi, adli süreçlerin gecikmesi ve mağdur ailelere sistematik destek sağlanmaması, cezasızlık algısını güçlendirmekte ve yeni travmatik örüntülerin oluşmasına zemin hazırlamaktadır.

Toplumsal cinsiyet boyutu krizin merkezinde yer almaktadır. Kadınlar ve gençler, çok katmanlı eşitsizlikler, yoksulluk, görünmez şiddet, eğitim ve istihdama erişimdeki yapısal engeller nedeniyle yüksek risk grubu haline gelmiştir. Buna karşın Hakkâri'de kadınlara yönelik sığınma, danışmanlık, psikososyal destek ve koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinin nicel ve nitel olarak son derece sınırlı olduğu görülmektedir.

Basına ve saha bildirimlerine yansıyan 2024-2025 dönemine ait veriler, Haziran—Temmuz 2025'te en az altı, Eylül-Ekim 2025'te dört yeni intihar vakasının bildirildiğini, krizin yayılmacı bir nitelik kazandığını göstermektedir. Bu durum yalnızca Hakkâri"ye özgü olmayıp; Van, Şırnak, Muş, Bitlis ve Ağrı başta olmak üzere bölge kentlerinde ve Türkiye genelinde genç işsizliği ve yoksullaşma ile bağlantılı biçimde benzer risk kümelenmelerinin oluştuğunu göstermektedir.

Devletin yaşam hakkını koruma yükümlülüğü Anayasa, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve taraf olunan diğer uluslararası sözleşmeler uyarınca açıktır. Şüpheli ölümlerin etkin, bağımsız ve şeffaf biçimde soruşturulması; koruyucu sosyal politikaların geliştirilmesi, ruh sağlığı ve sosyal hizmet altyapısının bölgesel eşitsizlikleri giderecek şekilde güçlendirilmesi devletin pozitif yükümlülükleri arasındadır. Buna karşın Hakkâri özelinde bugüne dek izlenen politikaların parçalı, gecikmiş ve etkisiz kaldığı; intihar olgusunun bütünlüklü bir halk sağlığı, sosyal politika ve insan hakları meselesi olarak ele alınmadığı görülmektedir.

Bu nedenlerle, Hakkâri'de ve bölge kentlerinde 2000-2025 döneminde artış gösteren intihar ve şüpheli ölüm vakalarının sayısal ve nitel boyutlarının bütüncül biçimde tespit edilmesi; adli ve idari soruşturma süreçleri, delil yönetimi ve adli tıp kapasitesi, ruh sağlığı ve sosyal hizmet altyapısı, genç istihdamı ve yoksullukla mücadele politikalarının bağımsız ve şeffaf biçimde incelenmesi zaruridir. Meclis denetimi kapsamında yürütülecek kapsamlı bir araştırma; ivedi müdahale gerektiren alanları belirlemeli, 12 aylık acil eylem paketi ile üç yıllık yapısal reform planını içeren bağlayıcı politika önerileri geliştirmelidir. Bu kapsamda, söz konusu vakaların ardındaki nedenlerin bütüncül ve disiplinler arası bir yaklaşımla ortaya konulması; adli, idari ve sosyal politika boyutlarının eşzamanlı biçimde değerlendirilerek kapsamlı ve bağımsız bir inceleme sürecinin işletilmesi; koruyucu ve önleyici mekanizmaların gecikmeksizin, kurumsal kapasiteyi güçlendirecek şekilde yeniden yapılandırılması hayati bir zorunluluktur.

Bu bağlamda;