2002'den bu yana emekli maaşında yaşanan düşüşe ilişkin

Türkiye'de son yıllarda uygulanan politikalar sonucunda emeklilik sistemi, hak temelli bir sosyal güvenlik mekanizması olmaktan çıkarılmış, yoksulluk ve hayatta kalma mücadelesine indirgenmiştir. Emekli aylıklarının reel olarak erimesi, taban emekli maaşı uygulamasının fiilen "tek tip emeklilik" rejimine dönüşmesi ve prim—maaş ilişkisinin koparılması, sistemin yapısal çöküşünü hızlandırmıştır.

Nitekim çok değil 5-6 yıl önce yaklaşık 1 milyon civarında olan taban emekli maaşı alan emekli sayısı, bugün 4,9 milyona ulaşmıştır. Bu durum, neredeyse her üç emekliden birinin ödediği primin, çalışma süresinin ve mesleki niteliğinin hiçbir karşılığını alamadığını göstermektedir. Eğitim düzeyi, meslek, prim gün sayısı ve ödenen prim tutarı arasındaki bağın koparılması; emeklilik sistemini adalet üretmekten uzaklaştırmış, çalışanların da prim ödeme yükümlülüğü anlamsız hale getirmiştir.

Bu tablo, giderek kayıt dışı istihdamı ve güvencesiz çalışmayı teşvik eden bir zemine dönüşmektedir. Emeklilikten yoksulluk dışında bir gelecek görmeyen çalışanlar, prim ödemekten kaçınmakta; bu durum hem Sosyal Güvenlik Kurumu'nun mali dengesini bozmakta hem de sömürü düzenini derinleştirmektedir. Emeklilik sistemindeki bozulma, doğrudan kalitesiz, düşük verimli ve kayıt dışı bir ekonomi üretmektedir.

Veriler bu çöküşü açık biçimde ortaya koymaktadır. 2003 yılında ortalama emekli aylığı asgari ücretin 9036 üzerindeyken, bugün emekli aylıkları ancak asgari ücretin yaklaşık 9040'ına denk gelmektedir. Oysa asgari ücretin kendisi dahi açlık sınırının altında kalmıştır. 2002 yılında ortalama emekli aylığının kişi başına GSYH'ye oranı 9046,4 iken, bu oran 2025 itibarıyla "29'a gerilemiştir. Emekli aylıkları ve hak sahiplerine yapılan toplam ödemelerin GSYH'ye oranı, AB-27 ülkelerinde ortalama 909,8 iken, Türkiye'de yalnızca 903,7 düzeyindedir. Bu tabloya paralel olarak, emeklilerin çalışmak zorunda kalma oranı dramatik biçimde artmıştır.

2002 yılında çalışan veya iş arayan emeklilerin oranı 9036,6 iken, Aralık 2024 itibarıyla bu oran "665,7'ye yükselmiştir. Avrupa Birliği ülkelerinde ise çalışan emekli oranı ortalama "010 seviyesindedir. Avrupa'da emeklilik refah ve dinlenme hakkı anlamına gelirken, Türkiye'de emeklilik ikinci bir yoksulluk mesaisi haline gelmiştir.

Emeklilerin bugün yaşadığı tablo; pazarda etiket hesaplamak, eczanede ilaçtan vazgeçmek, torununa harçlık verememek zorunda kalmaktır. Bu durum sosyal devlet ilkesinin açık ihlalidir. Buna karşın, yap-işlet-devret projelerine verilen garanti ödemeleri, faiz giderleri ve beton odaklı harcamalar için trilyonlarca lira kaynak bulunabilmektedir. Sorun kaynak yokluğu değil, bilinçli bütçe ve sınıfsal tercihlerdir.

Yaşananlar artık yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda vicdani ve siyasal bir meseledir. Emeklilik, bir hak olmaktan çıkarılmış; milyonlarca yurttaş için yoksulluk sınavına dönüştürülmüştür. Bu düzen sürdürülebilir değildir ve toplumsal adaletle bağdaşmamaktadır.

Buna bağlamda;