6 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen illerde yapılan çalışmalara ilişkin
Kaynak göster
Öznur Bartin (DEM Parti), 5 Şubat 2026 tarihinde 7/39943 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 134 gün sonra, 19 Haziran 2026).
Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “6 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen illerde yapılan çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/39943, 5 Şubat 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-39943-6-subat-2023-tarihli-kahramanmaras-merkezli-depremlerden-etkilenen-illerde-yapilan-calisma (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ee6a2c33-4075-4aa9-ae97-019c31e67abe
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 134 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. ZN
Özüur Bartih Hakkâri Milletvekili
6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen ve Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elâzığ, Gaziantep, Hatay, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa'yı doğrudan etkileyen depremler, resmi verilere göre 50 binden fazla yurttaşın yaşamını yitirmesine, 100 bini aşkın yurttaşın yaralanmasına ve milyonlarca insanın yerinden edilmesine yol açmıştır. Depremin üzerinden üç yıl geçmesine rağmen bölge genelinde barınma, sağlık, altyapı ve sosyal iyileşme alanlarında yapısal kriz devam etmektedir. Afetin yarattığı yıkım yalnızca fiziksel değil; ekonomik, toplumsal ve yönetsel bir çöküşe işaret etmektedir. Bu tablo, kamusal otoritenin deprem gerçeğine uygun, bilimsel ve bütünlüklü bir afet politikası geliştiremediğini açık biçimde ortaya koymaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (11 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Deprem bölgesinde yüzbinlerce konut yıkılmış veya ağır hasar almıştır. Hatay?da resmi verilere göre 80 bin 323 yapı yıkılmış ya da ağır hasar görmüş, 234 binin üzerinde konut ağır ve orta hasarlı tespit edilmiştir. Buna karşın teslim edildiği açıklanan 150 binin üzerindeki konutun önemli bir bölümünün altyapı ve donanım eksikleri nedeniyle fiilen yaşama geçmediği; anahtar teslimi yapılmayan veya oturulamaz durumda olan konutlar nedeniyle yurttaşların kira yardımından da mahrum kaldığı ifade edilmektedir. Kent genelinde 200'ü aşkın konteyner alanda en az 218 bin kişi halen geçici barınma koşullarında yaşamaktadır.
Hatay'da 24 bin 147 kişi yaşamını yitirmiş, 563 bin 751 kişi göç etmek zorunda kalmıştır. Kentte altyapı yıkımı büyük ölçüde giderilememiş; kazılmış yollar, temizlenmeyen enkaz alanları ve kesintili temel hizmetler gündelik yaşamı aksatmaktadır. Adıyaman'da 8 bin 387 kişi yaşamını yitirmiş, 17 bin 499 kişi yaralanmış; 1.485 yapı yıkılmış, 68 bin yapı hasar görmüştür. Diyarbakır'da 7 bina yıkılmış, 411 yurttaş hayatını kaybetmiş, yüzlerce yapı ağır hasar almıştır. Kahramanmaraş, Malatya ve Adıyaman'da kalıcı konut üretiminin ihtiyacın gerisinde kaldığı; Osmaniye, Kilis ve Elazığ'da yeni yerleşim alanlarının altyapı eksikleriyle teslim edildiği; Gaziantep ve Adana'da ise göç baskısının kira ve konut krizini derinleştirdiği gözlemlenmektedir.
Rezerv alan uygulamaları özellikle Hatay ve Kahramanmaraş'ta yeni mağduriyetler yaratmış; mülkiyet hakkı, yerinde yaşam ve kent hafızası gözetilmeden yürütülen süreçler yurttaşları belirsizlik içinde bırakmıştır. Konteyner alanların güvenlik, hijyen ve sosyal yaşam koşulları ise insan onuruna yakışır barınma standartlarının uzağındadır.
TRUM
Depremde çok sayıda sağlık emekçisi yaşamını yitirmiş, hastaneler ve aile sağlığı merkezleri hizmet dışı kalmıştır. Hatay'da yaklaşık 105 bin kişi aile hekimine erişememekte; Samandağ, Defne ve Antakya'da sağlık hizmetleri büyük ölçüde konteyner kliniklerde yürütülmektedir. Eğitim ve araştırma hastanelerinin kapasitesi deprem öncesinin gerisindedir;, ruh sağlığı hizmetleri travmanın boyutuyla orantılı değildir.
Adıyaman'da yıkılan 12 Aile Sağlığı Merkezi'nin (ASM) yalnızca bir kısmı yeniden inşa edilmiş; halen 20 hekim konteynerlerde hizmet vermektedir. Yaklaşık 50 bin kişi birinci basamak sağlık hizmetini konteyner koşullarında almaktadır. Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi'nin ağır hasar alması, kadın ve çocuk sağlığı hizmetlerinde ciddi boşluk yaratmıştır. Diyarbakır'da afet sonrası kurulan sivil inisiyatiflerin vurguladığı üzere, afet yönetimindeki yapısal eksiklikler giderilmemiş; risk yönetimi ve hazırlık süreçleri kurumsallaştırılmamıştır.
On binlerce ailenin 20 metrekarelik konteynerlerde yaşamaya zorlanması, kadınlar ve çocuklar açısından çok boyutlu bir hak ihlali doğurmaktadır. Sahada yapılan araştırmalar, çocuklarda beslenme yetersizliğine bağlı gelişim geriliklerinin sürdüğünü göstermektedir. Hatay'da öğrenci sayısı 120 binden 77 bin 295'e düşmüş; okul yıkımları, ulaşım maliyetleri ve yoksulluk eğitime erişimi sınırlamıştır. Okul bulunmayan konteyner alanlarda çocuklar uzak bölgelere gitmek zorunda kalmakta, aileler yalnızca servis için yüksek bedeller ödemektedir.
Kadınlar açısından uzun süreli geçici barınma koşulları psikososyal sorunları derinleştirmekte; sağlık, hijyen ve güvenli yaşam alanlarına erişim sınırlı kalmaktadır. Travma sonrası ruh sağlığı destekleri yetersizdir. Depremzedeler barınmadan temel ihtiyaçlara, kamusal hizmetlere erişimden adalete kadar birçok alanda hak ihlallerinin sürdüğünü ifade etmektedir.
Depremde yıkılan yapıların denetim süreçlerine ilişkin soruşturma ve davaların önemli bir kısmı sonuçlandırılmamış; sorumlular hakkında etkin ve caydırıcı bir yargılama süreci işletilmemiştir. Afet yönetiminde liyakat, şeffaflık ve sivil toplum katılımı kurumsallaştırılmamış; üç yıl geçmesine rağmen aynı yapısal eksiklikler varlığını sürdürmüştür. Bu durum, afetin doğal bir felaket olmanın ötesinde, kamusal ihmal ve denetimsizlikle ağırlaşan bir toplumsal yıkıma dönüştüğünü göstermektedir.
Üçüncü yıl itibarıyla deprem bölgesinde ortaya çıkan tablo, güvenli konut, erişilebilir sağlık hizmeti ve insanca yaşam koşullarının hâlâ sağlanamadığını göstermektedir. Bilimsel planlama, toplumsal katılım ve kamusal sorumluluk temelinde köklü bir yeniden yapılanma programı hayata geçirilmediği sürece, bu çok katmanlı kriz derinleşerek devam edecektir. Deprem gerçeği karşısında ihmale dayalı politikaların bedelini yurttaşlar ödemeye devam etmektedir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Depremden etkilenen 11 ilde il ve ilçe bazında yıkılan, acil yıkılacak ve ağır hasarlı olarak sınıflandırılan yapı sayısı kaçtır?
Söz konusu yapılara ilişkin enkaz kaldırma çalışmalarının il bazında tamamlanma oranı nedir? Enkaz kaldırma süreci devam eden alanların toplam büyüklüğü ne kadardır?
Deprem bölgesinde planlanan toplam kalıcı konut sayısı kaçtır? Bugüne kadar ihalesi yapılan, inşaatı başlayan, tamamlanan ve fiilen oturulan konut sayısı il bazında nedir?
Teslim edildiği açıklanan konutların kaçında elektrik, su, kanalizasyon, ulaşım ve sosyal donatı altyapısı eksiksiz biçimde tamamlanmıştır? Altyapı eksikliği nedeniyle kullanılamayan konut sayısı kaçtır?
Deprem bölgesinde hâlen konteyner kentlerde yaşayan nüfus il bazında kaçtır? Bu geçici barınma alanlarının tasfiye edilmesine ilişkin takvim ve yerleştirme planı nedir?
Rezerv yapı alanı ilan edilen bölgelerin toplam yüzölçümü nedir? Bu alanlarda etkilenen hak sahibi sayısı, kamulaştırılan taşınmaz sayısı ve ödenen kamulaştırma bedelleri ne kadardır?
Rezerv alan uygulamalarına ilişkin açılan idari ve adli dava sayısı kaçtır? Bu davaların kaçı sonuçlanmıştır?
Yerinde dönüşüm programı kapsamında başvuru yapan hak sahibi sayısı ile destek almaya hak kazanan kişi sayısı kaçtır? Bu kapsamda ödenen toplam destek tutarı ne kadardır?
Deprem bölgesindeki yeni yerleşim alanlarında planlanan okul, hastane, aile sağlığı merkezi ve diğer kamusal donatı alanlarının sayısı kaçtır? Bunların kaçı tamamlanarak hizmete açılmıştır?
Deprem sonrası yeniden yapılanma için merkezi bütçeden ayrılan kaynak ile uluslararası kredi ve hibelerin toplam tutarı nedir? Bu kaynakların il bazında harcama dağılımı nasıldır?
Bakanlık tarafından deprem bölgesine ilişkin güncel yapı stok envanteri ve zemin etüt çalışmalarının tamamlanma oranı nedir? Bu verilerin kamuoyuna açık bir veri tabanı olarak yayımlanması planlanmakta mıdır?
Yeniden inşa sürecinde görev alan yüklenici firmaların denetimi hangi mekanizmalarla yapılmaktadır? Sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmediği için yaptırım uygulanan firma sayısı kaçtır?
Afet sonrası kentsel planlama süreçlerinde üniversiteler, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşlarının katılımını sağlayan kurumsal bir danışma mekanizması bulunmakta mıdır?
Geçici barınma alanlarının asgari yaşam standartlarına uygunluğunu denetlemek amacıyla yapılan teftiş sayısı kaçtır? Tespit edilen eksiklikler ve uygulanan işlemler nelerdir?
Deprem bölgesine yönelik afet risklerini azaltıcı ve iklim dirençli üst ölçekli mekânsal planlama stratejisi hazırlanmakta mıdır? Hazırlanıyorsa kapsamı ve uygulama takvimi nedir?
Üç yıllık yeniden yapılanma sürecine ilişkin Bakanlık tarafından bir performans değerlendirmesi yapılmış mıdır? Yapılmışsa sonuçları nelerdir ve hedeflere ulaşılamayan alanlar için hangi önlemler planlanmaktadır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Murat Kurum, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ·
İLİŞKİN SORULAR VE CEVABI
SORULAR
1. Depremden etkilenen 11 ilde il ve ilçe bazında yıkılan, acil yıkılacak ve ağır hasarlı olarak sınıflandırılan yapı sayısı kaçtır?
2. Söz konusu yapılara ilişkin enkaz kaldırma çalışmalarının il bazında tamamlanma oranı nedir? Enkaz kaldırma süreci devam eden alanların toplam büyüklüğü ne kadardır?
3. Deprem bölgesinde planlanan toplam kalıcı konut sayısı kaçtır? Bugüne kadar ihalesi yapılan, inşaatı başlayan, tamamlanan ve fiilen oturulan konut sayısı il bazında nedir?
4. Teslim edildiği açıklanan konutların kaçında elektrik, su, kanalizasyon, ulaşım ve sosyal donatı altyapısı eksiksiz biçimde tamamlanmıştır? Altyapı eksikliği nedeniyle kullanılamayan konut sayısı kaçtır?
5. Deprem bölgesinde hâlen konteyner kentlerde yaşayan nüfus il bazında kaçtır? Bu geçici barınma alanlarının tasfiye edilmesine ilişkin takvim ve yerleştirme planı nedir?
6. Rezerv yapı alanı ilan edilen bölgelerin toplam yüzölçümü nedir? Bu alanlarda etkilenen hak sahibi sayısı, kamulaştırılan taşınmaz sayısı ve ödenen kamulaştırma bedelleri ne kadardır?
7. Rezerv alan uygulamalarına ilişkin açılan idari ve adli dava sayısı kaçtır? Bu davaların kaçı sonuçlanmıştır? i
8. Yerinde dönüşüm programı kapsamında başvuru yapan hak sahibi sayısı ile destek almaya hak kazanan kişi sayısı kaçtır? Bu kapsamda ödenen toplam destek tutarı ne kadardır?
9. Deprem bölgesindeki yeni yerleşim alanlarında planlanan okul, hastane, aile sağlığı merkezi ve diğer kamusal donatı alanlarının sayısı kaçtır? Bunların kaçı tamamlanarak hizmete açılmıştır?
10. Deprem sonrası yeniden yapılanma için merkezi bütçeden ayrılan kaynak ile uluslararası kredi ve hibelerin toplam tutarı nedir? Bu kaynakların il bazında harcama dağılımı nasıldır?
11. Bakanlık tarafından deprem bölgesine ilişkin güncel yapı stok envanteri ve zemin etüt çalışmalarının tamamlanma oranı nedir? Bu verilerin kamuoyuna açık bir veri tabanı olarak yayımlanması planlanmakta mıdır?
12. Yeniden inşa sürecinde görev alan yüklenici firmaların denetimi hangi mekanizmalarla yapılmaktadır? Sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmediği için yaptırım uygulanan firma sayısı kaçtır?
13. Afet sonrası kentsel planlama süreçlerinde üniversiteler, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşlarının katılımını sağlayan kurumsal bir danışma mekanizması bulunmakta mıdır?
14. Geçici barınma alanlarının asgari yaşam standartlarına uygunluğunu denetlemek amacıyla yapılan teftiş sayısı kaçtır? Tespit edilen eksiklikler ve uygulanan işlemler nelerdir?
15. Deprem bölgesine yönelik afet risklerini azaltıcı ve iklim dirençli üst ölçekli mekânsal planlama stratejisi hazırlanmakta mıdır? Hazırlanıyorsa kapsamı ve uygulama takvimi nedir?
16. Üç yıllık yeniden yapılanma sürecine ilişkin Bakanlık tarafından bir performans değerlendirmesi yapılmış mıdır? Yapılmışsa sonuçları nelerdir ve hedeflere ulaşılamayan alanlar için hangi önlemler planlanmaktadır?
CEVAP
06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremler nedeniyle deprem felaketinden etkilenen il ve ilçe merkezlerinde, yıkılan veya hasar gören yapı ve alanların, gerek yapısal gerekse mekânsal olarak, kentlerimizin kadim kültürlerine ve yöresel mimarilerine uygun olarak, yatay mimari anlayışı ile yeniden inşa ve ihya edilmesi, bu alanların kente ve afetzede vatandaşlarımıza yeniden kazandırılmasına yönelik uygulamalar, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. işbirliği ile Bakanlığımız (Kentsel Dönüşüm Başkanlığı) koordinasyonunda yürütülmüştür. Afet sonrası mekânsal karar alma süreçlerinde hazırlanan imar planlarında konut alanları ile birlikte ihtiyaç duyulan kentsel sosyal ve teknik altyapı alanlarının da oluşturulmasıyla toplumun yalnızca fiziksel değil, sosyal olarak da yeniden inşası hedeflenmiştir. Eğitim, sağlık, ibadet ve yeşil alan gibi donatılar ile mahalle ölçeğinde bütünlük sağlanırken; yerleşimlerin altyapı ve ulaşım sistemlerine entegrasyonu da detaylı bir biçimde planlanmıştır.
Afet konutlarının tasarımında deprem yönetmeliğine uygunluk, radye temel ve perde duvar gibi dayanıklı sistemler, yerel mimariyle uyumlu cephe ve malzeme kullanımı, erişilebilir ve modüler planlama gibi mimari ve mühendislik ilkeleri esas alınmıştır. Projeler, hızlı üretim kadar uzun ömürlü yapı güvenliği, iklimsel ve kültürel uyum, sosyal donatı dengesi ve yerel yaşam biçimlerine uygunluk gibi kapsamlı kriterlerle şekillendirilmiştir.
Konutların yapım süreci nitelikli personelin çalıştığı kontrol müşavirlik sistemi ile yürütülmüş, yapıma ait tüm aşamalar İdarenin tecrübeli mühendisleri tarafından kontrol edilmiştir. Bu ikili kontrol sistemi ile hem müşavir firma hem de konuta ait tüm uygulama çalışmaları titizlikle yönetilmiştir.
Ayrıca altyapı inşası süreçleri de üstlenilmiş; su, kanalizasyon, enerji ve iletişim hatlarından ulaşım yollarına kadar tüm altyapı unsurları, eşzamanlı ve bütüncül biçimde projelendirilmiştir.
Deprem sonrası kalıcı barınma için yürütülen konut üretimi sürecinde Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından tespit edilen hak sahibi sayısı ve yine AFAD Başkanlığı tarafından bildirilen yer seçimleri dikkate alınmıştır. Afet projeleri kapsamındaki konut ve işyerleri, AFAD tarafından afetzede hak sahiplerine dağıtılmaktadır. Bu konutlara ilişkin başvuru işlemleri, hak sahiplerinin belirlenmesi, satış ve geri ödeme (borçlandırma) koşullarının belirlenmesi ve ilgili iş ve işlemler de AFAD tarafından yürütülmektedir.
Toplu Konut İdaresi (TOKİ) tarafından deprem bölgesindeki 11 ilde planlama, tasarım, ihale ve yapım süreçleri eş zamanlı olarak ilgili kurumlarla iş birliği halinde sürdürülmüş, bölgede kalıcı barınmanın sağlanmasına yönelik yapımları tamamlanan konutlar hak sahiplerine etaplar halinde teslim edilmeye başlanmıştır.
Deprem bölgesinde Bakanlığımızca (TOKİ, Emlak Konut GYO ve Yapı İşleri Genel Müdürlüğü) yürütülen yapım çalışmaları, 433.667 konut ve 21.690 işyerini içeren toplam 455.357 adet bağımsız bölümü kapsamaktadır. 6 Şubat Depremlerinden Etkilenen İllerimizde gerçekleştirilen kalıcı konut ve işyeri sayısına ilişkin tablo aşağıda yer almaktadır.
İli Konut sayısı* | İşyeri sayısı || İli Konut sayısı | İşyeri sayısı Hatay 146.553 7.202 Şanlıurfa | 13.409 20
Malatya 75.572 4.088 Adana 12.073 0 Kahramanmaraş | 68.190 5.766 Kilis 2.565 4
Adıyaman 40.511 2.855 Sivas 164 0
Gaziantep 29.700 1.353 Kayseri | 288 0
Diyarbakır 17.200 6 Bingöl 89 0
Elazığ 14.871 23 Tunceli | 298 0
Osmaniye 12.184 373 Toplam | 433.667 21.690
Diğer taraftan, 6306 sayılı Kanun ve bu Kanun'un Uygulama Yönetmeliği uyarınca, afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere ilişkin dönüşüm uygulamaları yürütülmekte olup, bu kapsamda uygulama alanlarında tespit, tahliye, yıkım ve yenileme faaliyetleri Bakanlığımızca sağlanan teknik ve maddi destekler eşliğinde, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, yerel idareler ve ilgili paydaşlar ile işbirliği halinde sürdürülmektedir.
Ayrıca, yürütülen uygulamaların daha etkin ve hızlı şekilde sonuçlandırılması, uygulamaların daha geniş kitle ve alanlara yaygınlaştırılması, finansal olanakların geliştirilmesine yönelik çalışmalar Bakanlığımız temsilcileri, sivil toplum kuruluşları, akademisyenler, deprem bilimciler ve bilim insanlarının katılımı ile sürdürülmektedir.
Bakanlığımızca uygulama yapılan alanlarda, yürütülen iş ve işlemlere ilişkin gerekli bilgilendirme ve uzlaşma süreçlerini yürütmek üzere sahada Kentsel Dönüşüm Başkanlığımıza bağlı olarak irtibat ofisleri kurulmakta ve bu ofisler marifetiyle, 6306 sayılı Kanun kapsamında yürütülen tüm iş ve işlemlere, plan, proje ve hak sahipliği süreçlerine ilişkin gerekli bilgilendirmeler yapılmakta, vatandaşların talep ve önerileri alınmakta, uzlaşma süreçleri yürütülmekte, düzenli saha ziyaretleri de gerçekleştirilerek süreç şeffaf bir şekilde yürütülmektedir.