Kamu istihdamına ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 81 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 70 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda yer alan sorularımın, Hazine ve Maliye Bakanı Sayın Mehmet ŞİMŞEK tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Türkiye ekonomisinin dinamiklerinden biri olan istihdam yapısı, son dönemde önemli bir değişim göstermektedir. TÜİK'in mevsimsel etkilerden arındırılmış verilerine göre 2025 yılı sonunda toplam istihdam bir önceki yılın aynı dönemine göre azalarak 32 milyon 685 bine gerilemiştir. Buna karşın kamuda istihdam artmaya devam etmiş, kamu sektöründe çalışan sayısı bir yılda yaklaşık 92 bin kişi artmış ve toplam kamu çalışanı sayısı 5 milyon 342 bine ulaşmıştır. Oysa özel sektör istihdamı aynı dönemde yaklaşık 169 bin kişi azalmıştır. Bu değişimle birlikte kamu istihdamının toplam içindeki payı yüzde 16'dan yüzde 16,3'e yükselmiş, özel sektörün payı ise yüzde 84'ten yüzde 83,7'ye gerilemiştir. Kamudaki artış büyük ölçüde memur, sözleşmeli ve sürekli işçi kadrolarında görülmüştür. |
Bu eğilim, kamu harcamaları, bütçe disiplini, vergi gelirleri, sosyal güvenlik prim dengesi ve uzun vadeli ekonomik büyüme perspektifi bakımından hem maliye politikası araçlarının etkinliğini hem de özel sektör ile kamu kesimi arasındaki istihdam dengesinin sağlıklı bir şekilde yönetilip yönetilmediğini sorgulamaktadır.
Kamu istihdamındaki artışın sürdürülebilirliği ve bu artışın kamu maliyesine doğrudan etkileri ile özel sektördeki daralmanın olası sebepleri ve sonuçları konusunda Bakanlığınızın kapsamlı değerlendirmeleri önem arz etmektedir.
Bu bağlamda;
SORULAR
2025 yılı sonu itibarıyla kamuda görülen istihdam artışının kamu maliyesi üzerindeki bütçe yükü ile ilgili değerlendirmeleriniz nelerdir? Kamu personel giderlerinin toplam bütçe içindeki payı nasıl değişmiştir?
Kamu istihdamındaki artışın sürdürülebilir olması için mali denge ve kamu borç yönetimi açısından hangi kriterler ve modellemeler kullanılmaktadır?
Özel sektörde 169 bin kişilik istihdam azalmasının kamu maliyesi bakımından dolaylı etkileri (örneğin vergi gelirlerinde azalma, işsizlik ödeneği giderleri) ile ilgili Bakanlığınızın yaptığı bir analiz var mıdır?
Kamu ve özel sektör istihdamı arasındaki bu dengesizlik eğilimi uzun vadeli ekonomik büyüme hedefleri ve verimlilik açısından nasıl değerlendirilmektedir?
Kamu istihdamındaki artışın büyük ölçüde sözleşmeli ve sürekli işçi kadrolarındaki artıştan kaynaklandığıyla ilgili veriler ışığında, bu artışın kamu çalışanlarının gelir ve sosyal güvenlik sistemine etkileri konusunda Bakanlığınızın görüşleri nelerdir?
Özel sektör istihdamını desteklemek amacıyla Bakanlığınızın yürüttüğü veya planladığı vergi teşvikleri, istihdam destek programları veya kredi mekanizmaları nelerdir?
Kamu ve özel sektör istihdam dengesini gözeten mali politika araçlarının koordinasyonu nasıl sağlanmaktadır?
Kamu istihdamındaki artışın yarattığı mali yükün enflasyon, kamu açığı ve borçlanma ihtiyacı üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri hakkında Bakanlığınızın öngörüleri nelerdir?
Kamu ve özel sektör teknolojik dönüşüm ve otomasyon süreçlerinin istihdam üzerindeki etkileri de dikkate alınarak; 2026-2030 dönemini kapsayan bir çalışma ve istihdam modeli Bakanlığınız tarafından hazırlanmakta mıdır?
Bu eğilimi uluslararası karşılaştırmalarla değerlendiren analizler (OECD vb.) mevcut mudur?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Şimşek, Hazine ve Maliye Bakanı ·
İlgi yazınız ekinde alınan İstanbul Milletvekili Sayın M. Satuk Buğra KAVUNCU'ya ait yazılı soru önergesine ilişkin olarak, Bakanlığımız tarafından hazırlanan cevap metni ektedir.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Mehmet ŞİMŞEK Bakan
Devlet Mah. Dikmen Cad No:12, M Blok, Kat 3-4 e-posta; subsorüoneryeleri 4 hinb goy e Elektronik Ağ: www.hmb.gov.ir
7140540 Esas Sayılı Soru Önergesine İlişkin Olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Cevap Metni
Sayın M. Satuk Buğra KAVUNCU, öncelikle şahsıma yönelik olarak Bakanlığımıza sunduğunuz yazılı soru önergeniz için teşekkür ederim.
2025 yıl sonunda merkezi yönetim bütçe giderleri toplamı 14 trilyon 634 milyar 607 milyon TL ve personel giderleri ile sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri toplamı ise 4 trilyon 88 milyar 352 milyon TI. olarak gerçekleşmiştir. Böylece toplam personel giderlerinin bütçe giderleri içerisindeki payı yüzde 27,9 olmuştur.
Diğer taraftan, mevcut personelin etkin ve verimli çalışmasının sağlanması, atıl personel oluşmasına izin verilmeden kamu hizmetlerinin sunumunda verimliliğin artırılması temel önceliğimiz olup; kamuya yapılacak personel alımları, emeklilik ve istifa gibi nedenlerle kurumlardan ayrılan personel sayıları da göz önünde bulundurularak kurumsal ihtiyaçlar çerçevesinde detaylıca analiz edilmekte ve bu doğrultuda bütçe planlamaları yapılmaktadır. Bununla birlikte, OVP (2026-2028) ile hâlihazırdaki istihdam artışının hedeflenen büyüme oranlarıyla uyumlu bir şekilde devamını sağlamak amacıyla işgücü piyasasına yönelik yapısal reformlara ilişkin tedbir ve politika öncelikleri tanımlanmıştır. Bu kapsamda;
• Yeni nesil çalışma biçimleri ve sektörel dönüşümlere uyumun sağlanması,
• İşgücüne katılımda güçlük yaşayan kesimlerin istihdamının desteklenmesi,
• İşgücünün beceri uyumunun iyileştirilmesi,
• Atıl işgücünün azaltılması, temel politika öncelikleri olarak tanımlanmış olup söz konusu politika önceliklerine uyumlu olarak tespit edilen tedbir ve faaliyetler, kurumlar arası koordinasyon sağlanarak Bakanlıklarımızın görev ve yetkileri çerçevesinde hayata geçirilecektir.
Ayrıca, özel sektör istihdamı, girişimcilik ekosisteminin güçlendirilmesi amacıyla Bakanlığımızca faaliyetleri yürütülen ve yeni işletmelerin kurulmasına, gelişmesine ve ölçeklenmesine katkı sağlayan çeşitli mekanizmalar aracılığıyla da dolaylı olarak desteklenmektedir. Girişimcilik ekosisteminde yüksek risk içermesi nedeniyle finansmana erişimde sıkıntı yaşayan başlangıç veya büyüme aşamasındaki girişimlerin melek yatırımcılık aracılığıyla desteklenmesi amacıyla Bireysel Katılım Sermayesi (BKS) Sistemi uygulamaya konulmuştur. Bu uygulama ile bireysel katılım yatırımcılarına, yatırım yaptıkları tutarın ilgisine göre W75'ini ya da "o100'ünü gelir vergisi matrahından indirme imkânı sağlanmaktadır. Söz konusu Bireysel Katılım Sermayesi Sistemine ilişkin bilgilere, "https://#www.hımb.gov.ir/finansal-piyasalar-ve-kambiyo-mevzuat " internet adresinden ulaşılabilmektedir.
Öte yandan, Bakanlığımız tarafından yürütülen Hazine Destekli Kefalet Sistemi (Sistem) ile KOBİ'lerimiz öncelikli olmak üzere finansmana erişim sorunu yaşayan işletmelere güncel ekonomik ihtiyaçlar doğrultusunda destek sağlanmaktadır. Söz konusu destek paketleri arasında yer alan ve emek yoğun sektörlerde faaliyet gösteren ihracatçı işletmelerin kullanımına sunulmak üzere 10,5 milyar TI. kredi imkânı oluşturan destek paketi 02.02.2026 tarihinde
Devlet Mah. Dikmen Cad. No:12, M Blok, Kat: 3-4 yürürlüğe alınmıştır. Hazine Destekli Kredi Garanti Sistemi kapsamında kullandırılan desteklere ilişkin bilgiler, "4//p5:/ Www. hmb.gov.ir/finansal-piyasalar-ve-kambiyo-raporlari" internet adresinde yayımlanmakta ve kamuoyuyla paylaşılmaktadır.
Bununla birlikte, emek yoğun sektörlerde zayıf seyreden üretimi canlandırmak ve istihdamı korumak amacıyla reel sektör desteklenmektedir. Çalışan başına sağlanan aylık asgari ücret desteği 1.270 TI.*ye yükseltilmiştir. SGK prim teşviki, imalat sektöründe 2026 yıl sonuna kadar 5 puan olarak uygulanmaya devam edecektir. "İstihdamı Koruma Destek Programı" ile tekstil, giyim, deri ve mobilya gibi belirli imalat sektörlerinde istihdamını koruyan işletmelere sağlanan prim desteği 2026 yılında çalışan başına 3.500 TL'ye yükseltilmiş, programa büyük ölçekli firmalar da dâhil edilmiştir. Ayrıca Yeni Yatırım Teşvik Sistemi kapsamındaki istihdam teşvikleri daha yüksek oranlarla ve daha uzun süreyle uygulanmaktadır.
Vergilerin temel işlevi kamu harcamaları için ihtiyaç duyulan kaynağın sağlanması olmakla birlikte birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde de vergiler belirli ekonomik, sosyal ve çevresel amaçların gerçekleştirilmesinde maliye politikası aracı olarak etkin bir şekilde kullanılmaktadır. 01/01/2022 tarihinden itibaren asgari ücret vergi dışı bırakılmış, asgari ücretin üzerinde ücret alanlarda ise asgari ücretin gelir vergisi matrahına isabet eden tutar gelir vergisinden, brüt asgari ücrete isabet eden tutar damga vergisinden istisna edilmiştir. Böylece, asgari ücreti ve tüm çalışanların asgari ücrete kadar ücretlerini vergi dışı bırakarak ücretliler lehine çok önemli bir düzenleme yaparak istihdam üzerindeki vergi yükü düşürülmüştür. Bunun yanında, ücretliler lehine Gelir Vergisi Kanunumuzda başkaca istisnalar da bulunmaktadır. Bu kapsamda;
• Çalışanlara işyerinde veya müştemilatında yemek verilmek suretiyle sağlanan menfaatler gelir vergisinden istisna bulunmaktadır. İşverenlerce, işyerinde veya müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin (2026 yılı için) 300 TL'si gelir vergisinden istisnadır,
• Hizmet erbabının toplu olarak işyerlerine gidip gelmelerini sağlamak maksadıyla işverenler tarafından yapılan ulaşım bedellerinde ücret istisnası uygulanmaktadır. İşverenlerce taşıma hizmeti verilmeyen durumlarda, toplu taşıma kartı, bileti veya bu amaçla kullanılan ödeme araçlarının temini suretiyle çalışana sağlanan, çalışılan günlere ait bir günlük ulaşım bedelinin (2026 yılı için) 158 TL'si istisna kapsamındadır,
• İşverenlerce, kadın hizmet erbabına kreş ve gündüz bakımevi hizmeti verilmek suretiyle sağlanan menfaatler gelir vergisinden istisna edilmiştir. İşverenlerce bu hizmetlerin verilmediği durumlarda, her bir çocuk için aylık, asgari ücretin aylık brüt tutarının 9050'sini aşmayacak şekilde (2026 yılı için 16.515 TL) kreşlere yapılan ödemeler için bu istisnadan yararlanılması mümkündür.
Devlet Mah. Dikmen Cad. No:12, MBlok, Kat: 3-4
Mehmet ŞİMŞEKBakan