Anadilde eğitime ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 54 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Öznur Bartin
Anadil, bireyin kimliğinin, kültürel aidiyetinin ve toplumsal varoluşunun kurucu unsurudur. Anadilin kamusal alandan dışlanması yalnızca iletişim alanının daraltılması değil; tarihsel hafızanın, kültürel üretimin ve kuşaklar arası aktarımın zayıflaması anlamına gelmektedir. Bu nedenle anadil, kültürel bir tercihin ötesinde insan onuru ve eşit yurttaşlık ilkelerinin ayrılmaz bir parçasıdır. UNESCO tarafından ilan edilen Dünya Anadili Günü, dilsel çeşitliliğin korunmasını ve anadilde eğitimin teşvikini demokratik toplumların temel ilkeleri arasında tanımlamış; çok dilliliği barışçıl, kapsayıcı ve kamusal yaşamın ön koşulu olarak kabul etmiştir. Anadilde eğitim, bireysel özgürlüklerin gelişimi ile toplumsal barışın kurumsallaşması arasında doğrudan bir bağ kurmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (9 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Türkiye'de tarihsel olarak uygulanan tekçi dil ve eğitim politikaları, başta Kürtçe ve lehçeleri olan Kurmanci, Zazaki (Kirmancki) ve Sorani olmak üzere çok sayıda anadilin kamusal görünürlüğünü ve kurumsal kullanım alanlarını ciddi biçimde sınırlandırmıştır. Eğitim sisteminin Türkçe merkezli yapısı, diğer anadillerin örgün eğitimde yer bulmasını engellemiş; bu durum söz konusu dillerin kuşaklar arası aktarımını zayıflatarak dilsel eşitsizlikleri yapısal bir sorun haline getirmiştir. Kürtçe ve lehçeleri, milyonlarca yurttaşın anadili olmasına rağmen
| eğitim sistemi içinde sınırlı ve parçalı bir karşılık bulabilmiş; Zazaki başta olmak üzere birçok
İ lehçe ve yerel dil, kurumsal destek yetersizliği nedeniyle kırılgan bir aktarım süreciyle karşı karşıya kalmıştır.
UNESCO'nun Tehlike Altındaki Diller Atlası verileri, Türkiye'de en az 15 dilin yok olma riski altında bulunduğunu ortaya koymaktadır. Hertevin, Turoyo/Suret (Süryanice lehçeleri), Ladino, Gagavuzca, Romanca, Batı Ermenicesi, Hemşince, Lazca ve Pontus Yunancası gibi dillerin yanı sıra Adigece, Abhazca, Kabardey-Çerkesçe ve Kürtçenin Kirmançki (Zazaca) lehçesi gibi kırılgan diller de ciddi risk altındadır. Güncel saha araştırmaları, anadil kullanım alanının giderek daraldığını; buna karşın anadilde eğitime yönelik toplumsal talebin son derece güçlü olduğunu göstermektedir. Nitekim yapılan araştırmalarda katılımcıların yüzde 98,7"'si çocuklarının anadillerinde eğitim görmesini istemekte, yüzde 91,9'i eğitimin okul öncesinden itibaren anadilde olması gerektiğini belirtmektedir.
2012 yılında Kürtçe Kurmanci ve Zazaki'nin "Yaşayan Diller ve Lehçeler" kapsamında seçmeli ders olarak müfredata alınması önemli ancak sınırlı bir adım olmuştur. Öğretmen atamalarındaki yetersizlikler, ders materyali eksiklikleri ve uygulamanın seçmeli ders düzeyiyle sınırlı kalması, anadilde eğitimin kurumsal bir hak olarak hayata geçirilmesini engellemektedir. Anadilde eğitimin bu şekilde dar bir çerçevede tutulması, eğitimde fırsat eşitliğini zedelemekte ve dilsel-kültürel eşitsizlikleri derinleştirmektedir.
Barış ve demokratik toplum süreci bağlamında anadil meselesi, eşit yurttaşlık ve toplumsal uzlaşı perspektifinin merkezinde yer almaktadır. Anadilde eğitim hakkının tanınması; tarihsel eşitsizliklerin ogiderilmesi, toplumsal güvenin yeniden inşası ve kalıcı barışın kurumsallaştırılması açısından kurucu bir işleve sahiptir.
Uluslararası insan hakları hukuku da bu yaklaşımı desteklemektedir. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 30*uncu maddesi, azınlık ve yerli topluluklara mensup çocukların kendi dillerini kullanma hakkını güvence altına almakta; anadil hakkını temel bir insan hakkı olarak tanımlamaktadır. Bu normatif çerçeve, anadilde eğitimin anayasal ve yasal güvenceye kavuşturulmasının o uluslararası (oyükümlülüklerle uyumlu bir gereklilik olduğunu göstermektedir.
Başta Kürtçe ve lehçeleri olmak üzere Türkiye'de tehlike altında bulunan tüm anadiller için eğitim alanındaki yasal engellerin kaldırılması, anadilde eğitimin örgün eğitim sisteminde kapsamlı bir hak olarak tesis edilmesi ve anayasal güvenceye kavuşturulması; demokratik hukuk devletinin, eşit yurttaşlık ilkesinin ve toplumsal barışın gereğidir. Anadilde eğitim hakkının güvence altına alınması, tarihsel hak ihlallerinin giderilmesine, dilsel çeşitliliğin korunmasına ve kapsayıcı bir demokratik toplumun inşasına stratejik katkı sağlayacaktır.
Bu bağlamda;
SORULAR
Başta Kürtçe ve lehçeleri olmak üzere anadillerin eğitim dili olarak örgün eğitim sistemine dahil edilmesine yönelik kapsamlı bir reform planı hazırlanmakta mıdır?
Kürtçede anadilde eğitimin hayata geçirilebilmesi için öğretmen yetiştirme, müfredat geliştirme ve ders materyali üretimi alanlarında hangi somut adımlar atılmaktadır?
Mevcut seçmeli anadil derslerinin yetersiz kaldığı yönündeki yaygın toplumsal ve akademik değerlendirmeler karşısında bakanlığınızın çözüm stratejisi nedir?
UNESCO tarafından tehlike altında olduğu belirtilen diğer anadillerin eğitim sistemi içinde korunması ve yaşatılması için özel programlar oluşturulacak mıdır?
Anadilde eğitimin okul öncesinden itibaren uygulanmasına yönelik bilimsel araştırmalar ve pilot projeler planlanmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
Hy0le83
İlei | e YJ0055 Ce tiz. gi :a) 17/02/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1800621 sayılı yazınız.
b) 23/02/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1803642 sayılı yazınız. 7/4096
c) 24/02/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1804977 sayılı yazınız. 4 4 1074 , 2
ç) 24/02/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1805220 sayılı yazınız 6 Lal
d) 04/03/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1809371 sayılı yazınız. 7144123
e) 05/03/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1811464 sayılı yazınız. // "11239
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d-e)'de kayıtlı yazıyla iletilen Antalya Milletvekili Aliye COŞAR"ın 7740140, Van Milletvekili Mahmut DİNDAR''ın 7/40451, Tekirdağ Milletvekili Selcan TAŞCI'nın 7/40560, Kayseri Milletvekili Aşkın GENÇ'in 7/40683, İstanbul Milletvekili |oOAli OGÖKÇEK'in 740685, Kocaeli (Milletvekili (OÖmer (Faruk GERGERLİOĞLU'nun 7740696, Hakkari Milletvekili Öznur BARTİN'in 7741076, Hatay Milletvekili Nermin YILDIRIM KARA'nın 7/41229 ve Eskişehir Milletvekili İbrahim
ARSLAN'ın 7/41235 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
MM Eğitim Bakanı
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 00 EĞİTİMİN Strateji Geliştirme Başkanlığı ve YÜZYILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
Hâlihazırda ortaokullarda öğrencilerin talep etmesi hâlinde "Yaşayan Diller ve Lehçeler" dersi kapsamında Kürtçe (Kurmancca ve Zazaca) seçmeli dersleri okutulabilmektedir. Uygulanmakta olan İlköğretim Kurumları (İlkokul ve Ortaokul) Haftalık Ders Çizelgesi'nde yer alan ve öğrencilerin ortaokul kademesinde tüm sınıf düzeylerinde haftalık 2 ders saati, İmam Hatip Ortaokulu Haftalık Ders Çizelgesi'nde ise 5, 6 ve 7. sınıf düzeylerinde 1; 8. sınıf düzeyinde ise 1 veya 2 ders saati olarak aşağıdaki Talim ve Terbiye Kurulu Kararları çerçevesinde uygulanmaktadır:
" Adığece ve Abazaca (Kiril Alfabesi); 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı
2012/153 sayılı Karar e Lazca; 5,6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2013/119 sayılı Karar
"e Gürcüce 5,6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2014/89 sayılı Karar e Adığece (Latin Alfabesi) 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2015/18 sayılı
Karar
"e Kürtçe (Kurmancca ve Zazaca);
5. Sınıf Öğretim Programı 2012/154 sayılı Karar 6. Sınıf Öğretim Programı 2014/5 sayılı Karar
7. Sınıf Öğretim Programı 2014/22 sayılı Karar 8. Sınıf Öğretim Programı 2015/100 sayılı Karar
"e Arnavutça5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2017/8 sayılı Karar
" Boşnakça5,6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2017/9 sayılı Karar
Ortaöğretim kademesinde haftalık ders çizelgesine "Yaşayan Diller ve Lehçeler" dersinin eklenmesine dair herhangi bir çalışma bulunmamaktadır.
Söz konusu derslere yönelik hazırlanan ve Talim ve Terbiye Kurulu Kararı ile uygun bulunan Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 5, Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 6, Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 7, Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 8, Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 5, Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 6, Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 7 ve Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 8 eğitim araçları yer almaktadır. Kabul edilen eğitim araçlarının listesi Ocak 2025 tarihli ve 2806 sayılı Tebliğler Dergisi"nde yayımlanmıştır.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen eğitim öğretim faaliyetleri, eğitimde fırsat eşitliği, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarının desteklenmesi ve eğitim programlarının bilimsel esaslara dayalı olarak geliştirilmesi ilkeleri doğrultusunda sürdürülmektedir.
Mevcut seçmeli ders uygulamasının yetersiz olduğu yönündeki değerlendirmeler Bakanlığımızın resmi tespitlerini yansıtmamakta olup, söz konusu dersler öğrencilerin talepleri doğrultusunda uygulanmaya devam etmektedir. Bakanlığımız, derslerin uygulanmasına ilişkin geri bildirimleri ve sahadan elde edilen verileri düzenli olarak takip etmekte; ihtiyaç duyulması hâlinde öğreim programları, materyaller ve uygulamaya ilişkin iyileştirmeleri gerçekleştirmektedir.
Bu kapsamda 2023-2024 eğitim öğretim yılında; 153 okulda 21.559 öğrenci Kurmanci, 25 okulda 3.244 öğrenci Zazaki, 3 okulda 45 öğrenci Lazca, 17 okulda 431 öğrenci Adığece dersini seçmiştir. 2024-2025 eğitim öğretim yılında ise; 219 okulda 30.862 öğrenci Kurmanci, 38 okulda 4.554 öğrenci Zazaki, 3 okulda 39 öğrenci Lazca, 10 okulda 401 öğrenci ise Adığece dersini seçmiştir. e > Li) MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 100 EĞİTİMİN İLE) — Gelieti 5 YÜZYILI mm ; Strateji Geliştirme Başkanlığı DO
Bakanlığımızca her yıl ocak ayı içerisinde okullarımıza seçmeli derslerin seçimine yönelik usul ve esasları içeren resmi yazı gönderilmektedir. Söz konusu yazılarda; okullarda en az 10 öğrencinin aynı dersi seçmeleri durumunda ilgili seçmeli dersin okutulabileceği ayrıca okullarda ilgili alanda yeterli sayıdaöğretmenin bulunmadığı derslerin seçilmesi hâlinde öncelikle diğer okullardan maaş/ek ders karşılığı görevlendirmeler yoluyla öğretmen görevlendirileceği, bunun da mümkün olmadığı hâllerde ücretli öğretmen görevlendirilmek suretiyle bu derslerin okutulabileceği belirtilmektedir.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ücretsiz şekilde dağıtılan ders kitapları ve eğitim araçları, 14.10.2021 tarihli ve 31628 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin "Ders kitapları ve eğitim araçlarının nitelikleri" başlıklı 6. maddesi gereğince; Anayasa ve yürürlükteki mevzuata uygun, bilimsel yeterliliği denetlenmiş, eğitim ve öğretim programının amaçları ve kapsamını karşılayacak şekilde, eğitim ve öğretim programının bütünleşik yapısını temel alan, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin ölçülmesi ile biçimlendirici ve geliştirici ölçme ve değerlendirme etkinliklerini içerecek, dil ve anlatım yeterliği taşıyacak şekilde, görsel tasarım ve içerik tasarımı öğrenmeyi destekleyecek nitelikte ve öğrencilerin gelişim özelliklerini önceleyen, dersin türüne ve içeriğine göre yaş/sınıf seviyesine uygun olarak etkili bir öğrenme-öğretme sağlayacak nitelik ve nicelikte elektronik içeriğe sahip olacak şekilde hazırlanır. Bununla birlikte ders kitapları ve eğitim araçlarının hazırlanması, incelenmesi ve değerlendirilmesi süreçlerinde kullanılan ve Talim ve Terbiye Kurulu tarafından 15.10.2024 tarih ve 117172165 sayılı Kurul Mütalaası ile uygun bulunan "TYMM Ders Kitapları ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamalar" belgesine göre incelenip değerlendirilmektedir. Bakanlığımızca ücretsiz bir şekilde dağıtılan ders kitapları ve eğitim araçları farklı kültürlere saygı duyan, çoğulcu ve her türlü ayrımcılığı reddeden bir anlayışla hazırlanmaktadır. İlgili değerlendirme kriterlerinin içerisinde yer alan maddelerden bazıları aşağıda sunulmuştur:
" Anayasa'da ve Milli Eğitim Temel Kanunu'nda açıkça hükme bağlanmış eşitlik ilkesi gözetilerek temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyen ve her türlü ayrımcılığı reddeden bir yaklaşımla hazırlanmalıdır.
" Ders kitabı ve eğitim aracı eşitlikçi ve kapsayıcı şekilde tasarlanmalı, bireylerin hak ve özgürlüklerini ihlal edebilecek herhangi bir unsur bulundurmamalıdır.
" İçerikte çoğulculuk ilkesi gözetilmelidir.
"e İçerikte ırk, renk, dil, din, siyasi tercih, etnik köken, mülkiyet veya başka herhangi bir ayrım gözetilmeksizin evrensel insan haklarının herkes için geçerli olduğu ilkesi esas alınmalıdır.
" Konuların işlenişinde veya örneklerde, insanların betimlenmesi ve olayların sunulmasında toplumsal eşitlik ilkesi gözetilmelidir.
"e İçerik oluşturulurken toplumun tüm kesimlerine hitap edilerek toplumsal temsiliyet dikkate alınmalıdır.
"e İçerikte din ve vicdan hürriyeti, düşünce ve ifade özgürlüğü, adalet, toplumsal barış ve insan hakları gözetilmelidir; bu anlayışı bozan herhangi bir ifade veya ima yer almamalıdır.
" İçerikrol, statü ve kuşaklar arası çatışma oluşturmayacak mahiyette olmalıdır.
" Toplumsal kesimlerin düşünce ve inanç biçimini, siyasi görüş ve felsefi tercihini küçük düşürebilecek, ön yargı ile değerlendirilmesine yol açabilecek anlatımlara yer verilmemelidir.
Fk b T.C. a D MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 00) EĞİTİMİN Mm v Strateji Geliştirme Başkanlığı ey YÜZYILI e İçerikte tarafsızlık ilkesi gözetilerek kişileri ve toplulukları aşağılayıcı, dışlayıcı, etiketleyici veya aşırı yüceltici ifadeler bulunmamalıdır.
" İçerikte farklı kültürel ve etnik yapılar ile yerel-yöresel ayrıntılar, din ve mezhep kaynaklı özellik ve davranışlar üzerinden gidilecek genellemelere yer verilmemelidir.
" İçerikte gelir düzeyine veya sosyal konuma göre bireyi aşağılayacak ya da yüceltecek ifade, kinaye, ima yer almamalıdır.
" İçerikte bireysel, sosyal, mesleki kimlikleri ve kişilikleri küçülten herhangi bir ifade veya ima yer almamalıdır.
İlköğretim Kurumları (İlkokul ve Ortaokul) Haftalık Ders Çizelgesi ile 25.06.2024 tarihli ve 23 sayılı Talim ve Terbiye Kurulu Kararı ile uygun bulunan İmam Hatip Ortaokulu Haftalık Ders Çizelgesi'nde yaşayan diller ve lehçeler dersine ilişkin aşağıda yer alan öğretim programları, Bakanlığımıza bağlı resmi eğitim öğretim kurumlarında Talim ve Terbiye Kurulunun ilgili kararları doğrultusunda 2012-2013 eğitim öğretim yılından itibaren uygulanmaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen eğitim öğretim faaliyetleri, eğitimde firsat eşitliği, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarının desteklenmesi ve eğitim programlarının bilimsel esaslara dayalı olarak geliştirilmesi ilkeleri doğrultusunda sürdürülmektedir.
Mevcut seçmeli ders uygulamasının yetersiz olduğu yönündeki değerlendirmeler Bakanlığımızın resmi tespitlerini yansıtmamakta olup, söz konusu dersler öğrencilerin talepleri doğrultusunda uygulanmaya devam etmektedir. Bakanlığımız, derslerin uygulanmasına ilişkin geri bildirimleri ve sahadan elde edilen verileri düzenli olarak takip etmekte; ihtiyaç duyulması hâlinde öğretim programları, materyaller ve uygulamaya ilişkin iyileştirmeleri gerçekleştirmektedir.