Türkiye genelinde atık su arıtma ve katı atık bertaraf tesislerinin mevcut durumuna ilişkin

İLİŞKİN SORULAR VE CEVAPLAR

SORULAR

Sağlıklı bir oçevrede yaşamak Anayasa'nın 56'ncı maddesi ile güvence altına alınmış temel bir haktır. Ancak ülkemizde özellikle bazı il, ilçe, belde ve köylerde; katı atık bertaraf tesisleri, kanalizasyon arıtma sistemleri, evsel ( mutfak) atık su arıtma tesisleri ve yağmur suyu drenaj altyapısının yeterli olmadığına ilişkin ciddi iddialar bulunmaktadır.

Bu durumun; yer altı ve yer üstü su kaynaklarının kirlenmesine, tarım alanlarının zarar görmesine, deniz ve göllerde kirlilik artışına, halk sağlığı risklerine ve uzun vadede ekosistem tahribatına yol açtığı ifade edilmektedir.

Bu bağlamda;

I- Türkiye genelinde; Büyükşehir, il, ilçe, belde belediyeleri ile köy yerleşimleri dahil olmak üzere toplam kaç yerleşim birimi bulunmaktadır?

2- Bu yerleşim birimlerinin kaçında;

a) Düzenli depolama veya entegre katı atık bertaraf tesisi,

b) Kanalizasyon şebekesi,

c) Atık su arıtma tesisi (evsel / mutfak suyu dahil),

d) Ayrı sistem yağmur suyu drenaj altyapısı bulunmaktadır?

3- Bu altyapı ve tesislerin bulunmadığı yerleşim birimlerinin sayısı kaçtır? İl bazında dağılımı nedir?

4- Tesis bulunmayan yerleşim yerlerinde oluşan katı atık ve atık suların bertarafı hangi yöntemlerle sağlanmaktadır?

5- Son 10 yıl içinde;

• Arıtmasız deşarj,

• Vahşi depolama,

• Dere, göl veya denizlere atık boşaltımı nedeniyle tespit edilen çevre ihlallerinin sayısı kaçtır? Uygulanan idari yaptırımlar nelerdir?

Avrupa Birliği çevre müktesebatı ve uluslararası yükümlülükler çerçevesinde, Türkiye'nin atık su arıtma ve katı atık altyapısı bakımından uyum oranı yüzde kaçtır?

CEVAPLAR

08/01/2006 tarihli ve 26047 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği Avrupa Birliği (AB)'nin 91/271/EEC sayılı Kentsel Atıksu Arıtımı Direktifi ile 90100 uyumludur. Direktif 2024 yılında revize edilerek 2024/3019 sayılı direktif olarak yeniden yayımlanmış olup, revize direktifin üye ülkeler için son uyumlaştırma tarihi Temmuz 2027 olarak belirlenmiştir. Ülkemizde atık yönetimine ilişkin mevzuatın AB mevzuatının yenilenen direktifine en kısa sürede uyumlu hale gelebilmesi için hazırlık çalışmalarına başlanmıştır.

Bununla birlikte, ülkemizde Oo Avrupa (o Birliği müktesebatına uyum çalışmaları sürdürülmekte olup, atık yönetimine dair mevzuat Avrupa Birliği (AB) mevzuatı ile uyumlaştırılmıştır. AB mevzuatında revize olması durumunda da ülke şartlarına uygun olacak şekilde güncelleme çalışmaları yürütülmektedir.

Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı (TÜİK) verilerine göre, Türkiye genelinde büyükşehir, il, ilçe ve belde belediyeler dahil olmak üzere 1407 belediye mevcuttur.

2026 yılı ilk çeyreği itibariyle Türkiye'de 97 adet düzenli odepolama tesisi bulunmaktadır. Bu tesisler ile Türkiye nüfusunun 9096,1'ine hizmet verilmektedir. 1267 adet atıksu arıtma tesisi ile belediye nüfusunun *091,2sine atık su arıtma hizmeti verilmektedir. Tesis bulunmayan yerleşim yerlerinde oluşan katı atık ve atık sular doğrudan alıcı ortama deşarj edilmektedir.

Ayrıca, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu hükümlerine göre katı atıkların toplanması ve taşınması ilçe belediyelerinin, geri kazanılması ve nihai bertarafına ilişkin yükümlülük, yetki ve sorumluluklar büyükşehir belediyelerinde bulunmaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun ilgili maddeleri ile atıkların toplanması, taşınması, geri kazanılması ve nihai bertarafına ilişkin yükümlülük, yetki ve sorumluluklar Belediyelere verilmiştir. Belediyeler ilgili mevzuat gereği bu tesisleri kurmak ve işletmekle yükümlüdür. Mevcut durumda Ağrı, Artvin, Batman, Diyarbakır, Kars, Muş, Şırnak ve Tunceli oillerinde düzenli depolama tesisi bulunmamakta olup, bu illerde tesis kurulmasına dair çalışmalar belediye / birlikler marifetiyle yürütülmektedir.

Çevre kirliliğinin önlenmesi ve çevre kalitesinin korunması amacıyla ülke çapında 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanuna istinaden çıkarılan mevzuatlar kapsamında Bakanlığımız merkez ve taşra teşkilatında görevli denetim personeli tarafından ani, birleşik ve şikâyet üzerine denetimler yapılmaktadır. Çevre Kanunu'na aykırı faaliyet gösteren ve çevre kirliliğe sebebiyet verenlere 2872 sayılı Çevre Kanunu ilgili maddelerince idari yaptırım uygulanmakta ayrıca çevre kirliliğine sebebiyet verenler hakkında Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunulmaktadır.

Bakanlığımızca e-denetim sistemi verilerine göre 01.01.2016 tarihinden günümüze kadar gerçekleşen atık konulu çevre denetimi sonucunda 7.747 adet uygunsuzluğa 4.051.835.641,38 TL idari (oyaptırım uygulanmış olup, 434 adet tesisin faaliyeti durdurulmuştur. Su konulu çevre denetimi sonucunda 4.352 adet uygunsuzluğa 1.671.037.837,00 TL idari yaptırım uygulanmış olup, 148 adet tesisin faaliyeti durdurulmuştur.