Cari dengenin sürekliliğinin sağlanmasına yönelik çalışmalara ilişkin
Kaynak göster
Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP), 12 Mart 2026 tarihinde 7/42035 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Hazine ve Maliye Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 88 gün sonra, 8 Haziran 2026).
Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır). “Cari dengenin sürekliliğinin sağlanmasına yönelik çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/42035, 12 Mart 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-42035-cari-dengenin-surekliliginin-saglanmasina-yonelik-calismalara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/dab17863-a072-4d2f-afed-019ce7476cb0
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlığa iletildi
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 88 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 70 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır). Aşağıdaki sorularımın Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet ŞİMŞEK tarafından yazılı Alarak yanıtlanmasını arz ederim.
Diyarbakır Milletvekili 13 Şubat 2025 tarihinde X Hesabınızdan yaptığınız açıklamalar:
Cari açık 2024 yılında OVP hedefimizin oldukça altında 10 milyar dolar olarak gerçekleşti (milli gelire oranla yaklaşık yüzde 0,7). Cari denge bir önceki yıla kıyasla 29,9 milyar dolar, 2023 yılı Mayıs ayındaki zirveye göre 45,1 milyar dolar iyileşti. Ekonomimizin büyüdüğü ve en büyük ticaret ortağımız AB'de büyümenin zayıf seyrettiği bir dönemde cari açığın kayda değer ölçüde gerilemesine ihracatın dirençli yapısı, ithalat bağımlılığının azaltılması ve güçlü turizm gelirleri önemli katkı yapmıştır. Programımızla artan güven ve öngörülebilirlik sayesinde sermaye girişleri hızlandı, dış finansmana erişim kolaylaşırken maliyetler geriledi. 2024'te 11,7 milyar dolar net portföy girişi gerçekleşirken reel sektör ve bankaların dış borç çevirme oranları sırasıyla yüzde 144 ve yüzde 159 seviyesine yükseldi. Azalan cari açık; dış finansman ihtiyacının gerilemesine, rezerv birikimine ve ekonomik istikrarın güçlenmesine katkı sağlamaktadır. Önümüzdeki dönemde küresel koşullardaki belirsizlikler ve ekonomik aktivitedeki canlanma ile birlikte sınırlı artmasını beklediğimiz cari açığın sürdürülebilir seviyede kalmasını öngörüyoruz. Sürdürülebilir cari denge hedefimiz doğrultusunda elde ettiğimiz kazanımları yapısal adımlarla kalıcı hale getireceğiz.
Gerekçenin tamamını göster (8 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Açıklamalarınız bağlamında;
. 2024 yılında cari açık Orta Vadeli Program hedefinin oldukça altında 10 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Cari dengedeki bu iyileşmenin sürekliliğini sağlamak adına hangi ilave yapısal reformlar ve politika adımları planlanmaktadır?
Cari dengedeki iyileşmede etkili olan ihracatın dirençli yapısı, ithalat bağımlılığının azaltılması ve turizm gelirlerinin arttırılması hususlarında önümüzdeki dönemde uygulanacak somut politikalar nelerdir?
2024 yılında 11,7 milyar dolar net portföy girişi yaşandığı ve reel sektör ile bankaların dış borç çevirme oranlarının yükseldiği belirtilmektedir. Bu gelişimin devamı için yurt dışı yatırımcı
• girişini teşvik edecek ilave adımlar planlanmakta mıdır?
Azalan cari açık ile dış finansman ihtiyacının gerilemesi, rezerv birikimi ve ekonomik istikrarın güçlenmesi arasındaki ilişkiyi güzgünleştirmek amacıyla Merkez Bankası ve ilgili kurumlar tarafından yeni düzenlemeler ve stratejiler öngörülmekte midir?
Küresel ekonomideki belirsizliklerin ve ekonomik aktivitedeki canlanmanın cari açığa sınırlı bir artış getireceği belirtilmektedir. Bu çerçevede, cari dengenin sürekliliğini sağlamak amacıyla hangi risk yönetim stratejileri uygulanacaktır?
, Sadin TANRIKULU |
SORULAR
İhracatın dirençli yapısının cari açığın azalmasında önemli bir faktör olduğu ifade edilmiştir. Ancak, en büyük ticaret ortağımız Avrupa Birliği'nde büyümenin zayıf olduğu bir dönemde, Türkiye'nin ihracatının nasıl bu denli güçlü kalabildiğine dair detaylı veriler nelerdir?
İthalat bağımlılığının azaltılmasına yönelik hangi somut adımlar atılmıştır? Önümüzdeki süreçte ithalat bağımlılığını daha da azaltmak için yeni stratejileriniz var mıdır?
Turizm gelirlerinin cari açık üzerindeki olumlu etkisi vurgulanmıştır. 2024 yılında turizm gelirlerinde önceki yıllara göre yaşanan artış oranı nedir ve bu artışı desteklemek için uygulanan politikalar nelerdir?
Türkiye'ye yönelik sermaye girişlerinde hızlanma yaşandığı ifade edilmektedir. Bu sermaye girişlerinin uzun vadeli ve sürdürülebilir olmasını sağlamak için hangi politika araçları kullanılmaktadır?
Reel sektör ve bankaların dış borç çevirme oranlarının yükseldiği belirtilmiştir. Bu oranlardaki artışın Türkiye ekonomisi için uzun vadeli etkileri nasıl değerlendirilmektedir?
Reel sektör ve bankaların dış borç çevirme oranlarındaki artış, borçlanma maliyetleri açısından bir risk oluşturmakta mıdır?
Küresel ekonomik koşullardaki belirsizliklerin artması durumunda, cari açığın tekrar büyümesini önlemek için hangi tedbirler alınacaktır?
Mevcut ekonomi programınızın küresel kriz senaryolarına karşı dayanıklılığı nasıl sağlanmaktadır?
Cari açığın sürdürülebilir seviyede tutulması için uygulanan politikaların uzun vadede Türkiye ekonomisine etkileri nasıl öngörülmektedir?
Sürdürülebilir cari denge hedefine ulaşmak için yeni yapısal reformlar planlanmakta mıdır; planlanmaktaysa yeni yapısal reformların ana başlıkları neler olarak öngörülmektedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Şimşek, Hazine ve Maliye Bakanı ·
İlgi yazı ekinde şahsıma yönelik olarak Bakanlığımıza sunulan yazılı soru önergesi için
Diyarbakır Milletvekili Sayın Av. Dr. M. Sezgin TANRIKULU'na öncelikle teşekkür ederim.
Uyguladığımız program sayesinde finansal istikrar önemli ölçüde güçlenmiş, kırılganlıklar azaltılmış, şoklara karşı dayanıklılık artırılmış ve sürdürülebilir büyümenin temelleri sağlamlaştırılmıştır. Yakın coğrafyamızda süren çatışmaların ekonomimiz üzerindeki etkileri izlenmekte olup piyasaların sağlıklı işlemesi ve bu sürecin ekonomiye yansımalarının en aza indirilmesi için gerekli adımlar eşgüdüm içerisinde atılmaktadır. Bu kapsamda, enerji fiyat şokunun etkilerini azaltmak amacıyla eşel mobil mekanizması devreye alınmış, vergi ayarlamalarıyla fiyat geçişkenliği sınırlandırılmıştır.
Bununla birlikte, ihracat performansımız ve güçlü turizm gelirlerinin etkisiyle cari dengede önemli iyileşme sağlanmış olup 2023 yılı Mayıs ayında 56,3 milyar dolar olan yıllık cari açık 2025 yılında 30,1 milyar dolar gerçekleşmiştir. Cari açığın milli gelire oranı 2025 yılında yüzde 1,9 olmuştur.
Cari açıkta sağlanan iyileşmenin yapısal reformlarla kalıcı hale gelmesi hedeflenmektedir. Bu kapsamda, yüksek katma değerli üretimi artırmaya, yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarını yaygınlaştırmaya yönelik politikalar uygulanmaktadır.
Ayrıca, yatırım ortamını daha cazip hale getirerek mevcut yatırımcıların faaliyetlerini genişletmesini sağlamak ve uluslararası doğrudan yatırımları artırmak amaçlanmaktadır. Bu kapsamda, Türkiye Uluslararası Doğrudan Yatırım Stratejisi (2024-28) yayımlanmış olup HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programıyla yüksek teknoloji yatırımlarına 30 milyar dolar değerinde destek sağlanması hedeflenmektedir. Bunun yanı sıra, Yatırım Taahhütlü Avans
Kredileri (YTAK) genişletilerek yüksek teknoloji ihracatı teşvik edilmektedir.
Devlet Mah. Dikmen Cad. No:12, M Blok, Kat: 3-4 e-posta; şehsoruonergeleri g hmb.gos ir Elektronik Ağ: www.hmb.gov.tr
Diğer taraftan, soru önergesine ilişkin olarak, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
A.Ş.'den alınan cevap metni ekte yer almaktadır.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Murfle.
Mehmet ŞİMŞEK Bakan
Devlet Mah. Dikmen Cad. No:12, M Blok, Kat: 3-4
7142035 Esas Sayılı Soru Önergesine İlişkin Olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası A.Ş. Cevap Metni
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), meydana gelen jeopolitik gelişmelerin başta enerji fiyatları olmak üzere doğrudan ve dolaylı enflasyonist etkilerini sınırlamak amacıyla gerekli parasal sıkılığı korumakta ve ilave tedbirler almaktadır. Bununla birlikte, savaşın gidişatına ilişkin belirsizlikler ve artan enerji maliyetleri nedeniyle dış talepte oluşabilecek zayıflamanın ekonomik aktivite üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturması riski de bulunmaktadır. Bu çerçevede, iç talepte gerçekleşmesi muhtemel yavaşlamanın ithalat talebinde düşüşü beraberinde getirmesi beklenmektedir. Cari işlemler açığı mevcut durumda tarihsel ortalamasının altında seyretmekte olup son gelişmelerin ortaya çıkarabileceği olası bozulmanın yönetilebilir seviyede kalacağı değerlendirilmektedir.
Diğer taraftan, Avrupa Birliği'nin (AB) Türkiye'nin toplam mal ihracatı içindeki payı 2025 yılı itibarıyla yaklaşık yüzde 43 seviyesindedir. AB bölgesindeki zayıf büyüme görünümüne karşın Türkiye'nin ihracatı 2025 yılında nominal olarak yıllık bazda yüzde 4,4 oranında artış kaydetmiştir. Euro'nun ABD doları karşısında değer kazanması bu dönemde mal ihracatı ve turizme destek sağlamıştır. Bunun yanı sıra, Türkiye'nin AB'nin toplam ithalatı içindeki payı pandemi sonrası dönemde artış eğilimi izlemiştir. Bu çerçevede, AB'nin AB dışı ülkelerden gerçekleştirdiği ithalat içinde Türkiye'den yapılan ithalatın payı, 2020'de yüzde 3,6 iken, 2023'te yüzde 3,8, 2024'te yüzde 4 ve 2025'te ise yüzde 4,1 düzeyine yükselmiştir.
Öte yandan, 2024 yılında turizm gelirleri, bir önceki yıla göre yüzde 8,3 oranında artarak 6l,1 milyar ABD dolarına ulaşmıştır. 2025 yılında da artış eğilimi sürmüş, turizm gelirleri yüzde 6,8 oranında artışla 65,2 milyar ABD doları seviyesine yükselmiştir. Turizm gelirlerini artırmaya yönelik politikalar kapsamında, genel yatırım teşvik sistemi çerçevesinde KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, vergi indirimi ve sigorta primi işveren desteği gibi unsurlar aracılığıyla destek sağlanmaktadır. Ayrıca, hem turist sayısının hem de kişi başı turizm harcamasının artırılmasında son yıllarda önemli rol oynayan sağlık turizmi alanında yurt dışı etkinlik katılım, reklam-tanıtım-pazarlama, istihdam, komplikasyon sigortası desteği gibi destekler sunulmaktadır. Destinasyon imajının güçlendirilmesine yönelik tanıtım faaliyetleri yanında dizi, sinema ve kültürel etkinlikler de turizme dolaylı olarak katkı sağlamaktadır.
Dış borç çevirme oranlarının gelişiminde, bankalar ve reel sektörün yurt dışından kredi kullanma talebinin yanı sıra yurt dışı yerleşiklerin kredi kullandırma iştahı da belirleyici olmaktadır. Dezenflasyon sürecinin tesisi amacıyla sıkı parasal sıkılaşmanın başladığı 2023 yılı
Haziran ayı sonrasında Türk lirası kredi faizlerindeki artış ve döviz kurundaki görece istikrarlı seyir, reel sektörün hem yurt içi bankalardan hem de yurt dışından yabancı para borçlanma talebini güçlendirmiştir.
Reel sektör altı aylık pencerede ortalamada yaklaşık yüzde 185 üzerinde bir oranla aylık olarak dış borçlarını yenilemektedir. Ayrıca, reel sektörün yurt dışı YP yükümlülüklerinin toplam yükümlülüklerine (yurt içi TL, yurt içi ve yurt dışı YP toplamı) yüzde 26 oranındadır. Buna göre, reel sektörün yurt dışı YP borçluluğunun yönetilebilir seviyede olduğu görülmektedir. Dış borçlanma maliyetlerinin geçmişe göre daha uygun olmasının yanı sıra reel sektörün YP cinsinden dış borç yükümlülüklerinden kaynaklı risklerin sınırlı olmasından dolayı reel sektör YP cinsinden yükümlülüklerini rahatlıkla çevirebilmektedir. Bu durumun reel sektörün borçlanma maliyetleri açısından bir risk teşkil etmediği değerlendirilmektedir.
Bankacılık sektöründe ise son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmelere karşın yabancı yatırımcıların Türk bankalarının borçlanma araçlarına ilgisinin devam ettiği görülmektedir. Mart ayında yapılan işlemde sendikasyon kredisi yüzde 100'ün üzerinde oranlarda yenilenirken risk primlerinde vadeye göre 15-25 baz puan aralığında düşüşler gözlenmiştir. Ayrıca, bankaların güçlü YP likidite tamponlarına sahip olması bu kanaldan gelebilecek riskleri sınırlandırmaktadır. YP likit aktiflerin kısa vadeli dış borç karşılama oranı yüzde 150'nin üzerinde olup bankaların olası YP likidite çıkışlarına karşı güçlü tamponlarının varlığını göstermektedir.