ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları nedeniyle alınan önlemlere ilişkin

ABD)/İsrail - İran arasında tırmanan askeri gerilim, küresel enerji ve ticaret hatlarının en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda ciddi bir arz ve lojistik riski yaratmıştır. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birinin bu hat üzerinden gerçekleştiği dikkate alındığında, bölgedeki her türlü aksama doğrudan enerji fiyatlarına, deniz taşımacılığına ve küresel tedarik zincirlerine yansımaktadır.

Türkiye ekonomisi ise yüksek enerji ithalat bağımlılığı nedeniyle bu tür dış şoklara son derece açıktır. Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artışlar; üretim maliyetlerini yükseltmekte, enflasyonu tetiklemekte ve cari açık üzerinde baskı oluşturmaktadır. Özellikle enerji yoğun sektörlerde maliyet artışları sanayi üretimini ve ihracat rekabetini zayıflatmaktadır.

Öte yandan Körfez bölgesi yalnızca enerji arzı açısından değil; petrokimya ürünleri, plastik hammaddeleri, amonyak ve metanol gibi endüstriyel ve tarımsal sanayi girdileri açısından da kritik bir tedarik merkezidir. Bu alandaki bir arz daralması, Türkiye'de ara malı bağımlılığı yüksek sektörlerde üretim kesintilerine ve maliyet enflasyonuna yol açma riski taşımaktadır.

Krizin en kritik yansımalarından biri ise gübre ve tarım alanında ortaya çıkmaktadır. Küresel gübre ticaretinin önemli bir bölümü Hürmüz hattından geçmekte; azotlu gübre üretimi doğrudan doğalgaz fiyatlarına bağlı bulunmaktadır. Bu nedenle enerji fiyatlarındaki artış, gübre fiyatlarını; gübre fiyatları ise tarımsal üretim maliyetlerini doğrudan artırmaktadır. Bu zincirleme etki, Türkiye'de gıda enflasyonunu daha da kalıcı hale getirme riskini taşımaktadır.

Ayrıca deniz taşımacılığında sigorta ve navlun maliyetlerinin hızla yükselmesi, Türkiye'nin hem ithalat maliyetlerini artırmakta hem de ihracat teslim süreleri ve maliyetleri üzerinden rekabet gücünü zayıflatmaktadır.

Bu gelişmeler, Türkiye ekonomisinin dışa bağımlı üretim yapısının yarattığı kırılganlığı bir kez daha ortaya koymaktadır. Enerji, petrokimya ve gübre gibi stratejik alanlarda yüksek ithalat bağımlılığı; yalnızca ekonomik bir tercih değil, aynı zamanda ulusal güvenlik ve toplumsal refah açısından da yapısal bir risk oluşturmaktadır. Bu çerçevede "ekonomik kendine yeterlilik" kavramı yalnızca teorik bir hedef değil, krizlere karşı dayanıklılık, arz güvenliği ve sürdürülebilir kalkınma açısından zorunlu bir politika alanı olarak öne çıkmaktadır. Türkiye'nin enerji, sanayi girdileri ve tarımsal üretim açısından dışa bağımlılığını azaltacak; yerli üretimi, stratejik stoklamayı ve tedarik çeşitlendirmesini esas alan bir ekonomik mimariye ihtiyaç duyduğu açıktır.

Tüm bu gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde; enerji arz güvenliği, sanayi üretimi, tarımsal (o sürdürülebilirlik ve makroekonomik dengeler açısından Türkiye ekonomisinin ciddi bir dış şok riskiyle karşı karşıya olduğu görülmektedir.

Bu nedenlerle; ortaya çıkan çok boyutlu ekonomik riskler karşısında hükümetin enerji, lojistik, sanayi ve tarım başta olmak üzere ilgili tüm sektörleri kapsayan bütüncül bir hazırlık süreci yürütmesi ve bu hazırlıkları sektör paydaşları ve kamuoyu ile şeffaf biçimde açıklaması gerekmektedir.

Bu bağlamda; aşağıdaki soruların yanıtlanması önem arz etmektedir.