Çocukların kurşun maruziyetinden korunması için alınan önlemlere ilişkin
Kaynak göster
Çiçek Otlu (DEM Parti), 16 Nisan 2026 tarihinde 7/43537 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 53 gün sonra, 8 Haziran 2026).
Çiçek Otlu (DEM Parti, İstanbul). “Çocukların kurşun maruziyetinden korunması için alınan önlemlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/43537, 16 Nisan 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-43537-cocuklarin-kursun-maruziyetinden-korunmasi-icin-alinan-onlemlere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/dcea5fd8-22dc-461a-ac05-019d9b4eccc4
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 53 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 45 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Yusuf TEKİN tarafından Anayasa'nın 98. ve İçtüzüğün 96. ve 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Bir Arada Yaşarız Eğitim ve Toplumsal Araştırmalar Vakfi'nın (BAYETAV) yayımladığı "Kurşuna Karşı Bir Öğün" raporu, kurşun maruziyetinin yaygın ve ciddi bir halk sağlığı sorunu olduğunu ortaya koymaktadır. Rapora göre, Türkiye' de kandaki kurşun seviyesi risk sınırını aşan çocuk sayısının 650 bin ile 6,3 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir. Üstelik bu tehlike yalnızca sanayi bölgeleriyle sınırlı olmayıp gıda kaplarından oyuncaklara, boyalardan kozmetik ürünlere kadar günlük yaşamın pek çok alanına yayılmış durumdadır.
Çocuklar, fizyolojik ve davranışsal özellikleri nedeniyle kurşuna yetişkinlerden çok daha fazla maruz kalmaktadır. Kurşun, çocukların beyin gelişimini doğrudan etkileyen en güçlü nörotoksik maddelerden biridir. Bilim insanları kurşunun güvenli bir maruziyet düzeyi olmadığını, en küçük miktarların bile çocuklarda IQ düşüklüğü, dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü, davranış sorunları ve gelişim geriliği gibi ciddi sonuçlara yol açabildiğini belirtmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Kurşun maruziyeti sorunun en çarpıcı boyutlarından biri ise eşitsizliktir. Yoksulluk, yetersiz beslenme ve altyapı sorunları kurşun maruziyetini katlayarak arttırmaktadır. Yetişkinlerde yüzde 3-10 arasında olan kurşun emilimi, çocuklarda yüzde 40-50'ye kadar çıkabilmektedir. Ayrıca Raporda, metal gıda kaplarının %67'sinde, seramiklerin %53'ünde, boyaların %70'inde, oyuncakların %29'unda, kozmetik ürünlerin tamamında, baharatların %25'inde kurşun tespit edildiği belirtilmektedir. Çocuklar yalnızca kurşuna değil; pestisitler, PFAS ve metilcıva gibi diğer zehirli maddelere de aynı anda maruz kaldıklarından bu durum toplam etkiyi daha da ağırlaştırmaktadır.
Raporda; ücretsiz okul yemeği, temiz içme suyuna erişim, kurşun düzeylerinin düzenli takibi, riskli bölgelerde altyapı iyileştirmeleri, kurşun içeren ürünlerin sıkı denetimi çözüm önerisi olarak sunulmaktadır. Özellikle ücretsiz okul yemeği ve temiz su, yalnızca beslenme desteği değil; aynı zamanda kurşun emilimini azaltarak çocukların sağlığını ve öğrenme kapasitesini koruyan kritik bir kamu politikası olarak öne çıkmaktadır.
Dünya Sağlık Örgütü; Çocuklarda beslenmeyi, büyüme ve gelişmenin temel belirleyicisi olarak kabul etmekte ve yetersiz beslenmeyi çocuk hakları ihlali olarak değerlendirmektedir. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme çocukların mümkün olan en yüksek sağlık standardına ulaşma hakkı olduğunu ve yeterli ve besleyici gıdaya erişim devletin sorumluluğunda olduğunu belirtmektedir. Anayasa'nın 41. maddesi çocukların sağlıklı gelişimi için gerekli tedbirleri almayı devletin sorumluluğu olarak tanımlamıştır. Çocuklar için beslenme tedbirleri alınmasını sosyal devlet olmanın da bir gereğidir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Kurşun ve benzeri toksik maddelerin öğrencilerin bilişsel gelişimi ve okul başarısı üzerindeki etkilerine ilişkin yürüttüğünüz herhangi bir araştırma var mıdır? Var ise kamuoyu ile paylaşılacak mıdır?
Türkiye genelinde okulların binalarında kullanılan malzemelerde kurşun içeriğine yönelik araştırma yapılmış mıdır?
Okullarda kullanılan oyuncak, kırtasiye ve diğer eğitim materyallerinin toksik madde içerip içermediğine ilişkin denetimler var mıdır?
Öğrencilerin yetersiz beslenmesine yönelik yürüttüğünüz bir program bulunmakta mıdır?
Tüm öğrencileri kapsayan genel bir ücretsiz öğle yemeği uygulamasına yönelik bir planınız var midir?
Okullarda öğrencilere sunulan içme suyunun güvenliği düzenli olarak denetlenmekte midir? Gerekli analizler yapılmakta mıdır?
Okul binalarında bulunan eski su tesisatlarının yenilenmesine yönelik bir çalışmanız var mıdır?
Öğrencilerin sağlıklı ve güvenli ortamlarda eğitim almasını sağlamak amacıyla ilgili kurumlarla iş birliğiniz var mıdır?
Kurşun ve diğer toksik maddelere maruz kalmanın eğitimde başarı farklarını artırdığı yönündeki bilimsel bulgular doğrultusunda geliştirdiğiniz bir eylem planı var mıdır?
Öğrencilerin sağlığını ve bilişsel gelişimini korumaya yönelik etkin politikalar üretecek misiniz?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
b) 05.05.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1849186 sayılı yazınız. 64 153
c) 11.05.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1852982 sayılı yazınız. 7144238
g) 13.05.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1855925 sayılı yazınız. 7/44240 Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç)'de kayıtlı yazılarla iletilen İstanbul Milletvekili Çiçek OTLU'nun 7/43537, Kırklareli Milletvekili Fahri ÖZKAN'ın 7/43745, Van Milletvekili Gülderen VARLI'nin 7/43748, İstanbul Milletvekili Elif ESEN'in 7/43758, İstanbul Milletvekili Suat ÖÇAGDAŞ'ın 7/44101, Antalya Milletvekili Aykut KAYA'nın 7/44102, Artvin Milletvekili Uğur BAYRAKTUTAN'ın 7/44103, Niğde Milletvekili Ömer Fethi GÜRER'in 7/44237, 7/44238 ve 7/44240 ile Aydın Milletvekili Süleyman BÜLBÜL'ün 7/44242 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
ISTANBUL MİLLETVEKİLİ ÇİÇEK OTLU'NUN 7/43537 ESAS NUMARALI
Türkiye'de eğitim yapıları, inşa edildikleri dönemde yürürlükte bulunan imar, yapı ruhsatı, yapı denetimi, deprem, yangın güvenliği, kamu ihale mevzuatı ve ilgili teknik şartname hükümleri çerçevesinde projelendirilmekte ve inşa edilmektedir. Hâlihazırda yürütülen eğitim yatırımları da yürürlükteki mevzuat hükümleri, eğitim yapıları standartları ve teknik şartnameler doğrultusunda gerçekleştirilmektedir.
malzemeleri ile okul ortamında kullanılan oyuncak, kırtasiye, gıda kabı, ambalaj, boya ve benzeri ürünlerin piyasaya arzı, ürün güvenliği ve sağlık açısından uygunluğunun denetimi ise ürünün niteliğine göre ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görev alanı kapsamında yürütülmektedir. Bakanlığımız, okul ortamlarında öğrencilerin sağlığı ve güvenliği bakımından risk oluşturabilecek somut durumların tespiti hâlinde ilgili kurumlarla koordinasyon içerisinde gerekli iş ve işlemleri yürütmektedir.
Bakanlığımızca hazırlanan ders kitapları ve eğitim araçları; ilgili mevzuat, pedagojik uygunluk, bilimsel doğruluk, öğrenci gelişim özellikleri, sağlık ve güvenlik ilkeleri gözetilerek değerlendirilmektedir. Kurşun ve benzeri toksik maddelere ilişkin hususlar ise sağlık, çevre, ürün güvenliği, gıda güvenliği, içme suyu kalitesi ve okul sağlığı boyutları bulunan çok yönlü bir alan olup, bu konudaki denetim ve izleme süreçleri ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve yetkileri çerçevesinde yürütülmektedir.
Bakanlığımıza bağlı resmî kurumlarda öğrenim gören ve maddi durumu yetersiz ailelerin çocuklarına yönelik destekler, Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmî Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği hükümleri kapsamında sağlanmaktadır. Bu kapsamda bursluluk ve parasız yatılılık hizmetleri maddi durumu yetersiz olarak tespit edilen öğrencilere sunulmakta; yatılı öğrencilerin barınma ve beslenme ihtiyaçları okul pansiyonları aracılığıyla karşılanmaktadır. Ayrıca Milli Eğitim Bakanlığı Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği doğrultusunda yürütülen öğrenci taşıma uygulaması kapsamında taşınan ilköğretim ve ortaöğretim öğrencileri ücretsiz öğle yemeği hizmetinden yararlanmaktadır. Bunun yanında ücretsiz öğle yemeği verilen taşıma merkezi okullarda açılan özel eğitim sınıflarına devam eden öğrenciler ile taşıma merkezi okullarda eğitim gören öğrencilerden Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı verileri doğrultusunda belirlenen öğrenciler de ücretsiz öğle yemeği hizmeti kapsamına alınmaktadır.
Okullarda öğrencilere sunulan içme suyunun güvenliği bakımından ise 17.02.2005 tarihli ve 25730 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümleri esas alınmaktadır. Anılan Yönetmelik'in "İçme-Kullanma Sularına Ait Hükümler" başlığı altında yer alan "İzleme, Dezenfeksiyon ve Analiz Özellikleri" başlıklı 10'uncu maddesinde düzenlenen koşulların sağlanması, okul binalarında kullanılan şebeke suyunun temini, bakımı ve su kalitesinin denetimi görevi ilgili mahallî idare birimi olan belediyelere aittir. Bakanlığımız, okul yönetimleri ve il/ilçe millî eğitim müdürlükleri aracılığıyla okul ortamlarında ortaya çıkabilecek ihtiyaçları takip etmekte; içme suyu, hijyen, tesisat ve benzeri konularda ilgili kurumlarla koordinasyon içerisinde gerekli süreçleri yürütmektedir.
Okul binalarındaki su tesisatları, ıslak hacimler, bakım-onarım ve yenileme ihtiyaçları Bakanlığımıza bağlı eğitim yapılarının büyük onarım işleri kapsamında değerlendirilmekte ve 2021/11 sayılı Genelge doğrultusunda yürütülmektedir. Bu kapsamda okullarımızdaki tadilat ve tamirat işleri Valilikler aracılığıyla gerçekleştirilmekte; ihtiyaçlara göre programlar
dâhilinde çözümler üretilmektedir. Genelge kapsamında ıslak hacimlere ilişkin onarım ve tadilat işleri öncelikli çalışmalar arasında yer almakta; kullanım ömrünü tamamlamış veya arızalanarak işlevselliğini yitirmiş su tesisatlarının bakım, onarım ve yenileme işlemleri Valilikler koordinasyonunda yürütülmektedir. Güçlendirme kararı alınmış okullarda da fiziki iyileştirmeler yapılmakta, ihtiyaç duyulması hâlinde ıslak hacimlerdeki mekanik tesisatlara yönelik iyileştirme çalışmaları gerçekleştirilmektedir. öğrenme süreçleri üzerindeki etkisi dikkate alınmaktadır. Bu kapsamda okul ve kurumlarda gıda güvenliği ile yeterli ve dengeli beslenme konularında farkındalık oluşturulması nede neneniledi hedeflenmektedir. Okul kantinlerinde satışı uygun olan, satışı uygun olmayan veya belirli kriterleri sağlaması hâlinde satışına izin verilen gıda ve içecekler; Sağlık Bakanlığı Bilim Kurulu önerileri doğrultusunda Sağlık Bakanlığınca belirlenmekte ve 2020/8 No'lu Genelge kapsamında yayımlanan esaslar doğrultusunda uygulanmaktadır.
Okul ve kurumlarda gıda işletmelerinin denetimleri, "Okul/Kurum Yemekhane, Kantin/Kooperatif, Kafeterya, Büfe, Çay Ocağı Gibi Gıda İşletmelerinin Kontrol ve Denetimine İlişkin Uygulama Kılavuzu" ve ekindeki formlar doğrultusunda gerçekleştirilmektedir. Gıda işletmelerinin denetimi okul/kurumlarda kurulan komisyonlar tarafından yapılmakta; elli ve daha fazla çalışanı bulunan okul ve kurumlarda okul müdürü veya müdür yardımcısı başkanlığında Iş Sağlığı ve Güvenliği Kurulundan iki üye ile okul aile birliği yönetiminden bir velinin katılımıyla, elliden az çalışanı bulunan okul ve kurumlarda ise Iş Sağlığı ve Güvenliği Ekibi veya Risk Değerlendirme Ekibinden iki üye ile okul aile birliği yönetiminden bir velinin katılımıyla oluşturulan komisyonlarca denetim gerçekleştirilmektedir. Ayrıca il/ilçe düzeyinde valilik onayıyla il millî eğitim müdürlüğü, halk sağlığı müdürlüğü ile tarım ve orman il müdürlüğü temsilcilerinden oluşan denetim ekipleri tarafından yılda en az bir kez denetim yapılmaktadır.
Bakanlığımızca öğrencilerin sağlıklı ve güvenli ortamlarda eğitim almaları; okul binalarının fiziki koşulları, içme suyu ve hijyen imkânları, güvenli gıdaya erişim, ücretsiz beslenme destekleri, eğitim materyallerinin uygunluğu ve ilgili kurumlarla yürütülen denetim süreçleriyle birlikte ele alınmaktadır. Bu çerçevede öğrencilerin fiziksel ve bilişsel gelişimleri, öğrenme süreçleri, okul başarısı ve eğitim hakkından etkin biçimde yararlanmaları gözetilmekte; okul ortamlarında ortaya çıkabilecek sağlık ve güvenlik risklerinin azaltılması amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği içerisinde çalışmalar sürdürülmektedir.