Çocuk işçiliğine ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 48 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Yusuf T. 'EKİN tarafından Anayasa'nın 98 inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Türkiye'de yoksulluk, bilinçsizlik ve denetimsizlik nedeniyle çocuk işçiliği devam etmekte bir milyona yakın çocuğun emeği sömürülmektedir. 18 yaşından küçüklerin duygusal, fiziksel ve psikolojik açıdan temel gelişimlerini tamamlamadan denetimsiz, sigortasız, düşük ücretli işlerde güvencesiz bir şekilde çalıştırılması temel bir insan hakkı ihlali ve istismar olarak ele alınmalıdır. Türkiye'de yaygın olan çocuk emeği sömürüsüne son yıllarda mülteci çocuk emeği sömürüsü de eklenmiştir. Her yıl iş cinayetlerinde yaşamını yitiren işçiler içerisinde çocuk yaşta olanların oranı yüzde 5'in üzerindedir. İşyerlerinde ölüm vakaları dışında çocukların yaralanma, engelli kalma ve benzeri durumlarla yüz yüze kaldığı bilinmelidir. Covid 19 ve sonrasında derinleşen ekonomik krizin etkisiyle çalıştırılan çocuk sayısında bir artış olduğu birçok rapora yansımıştır. Yeri okul veya oyun bahçesi olması gereken çocukların işyerlerinde sömürülmesinin önüne geçmek, istismar ve hak ihlallerini durdurmak ve çocuk işçiliğini önlemek sosyal bir hukuk devletinin ilk önceliği olmalıdır. Bu kapsamda tüm ilgili bakanlıklar ve kurumlar gecikmeksizin görevlerini yerine getirmelidir.
Türkiye'de çalıştırılan çocuk sayısına dair net bir veri mevcut değildir. İşgücü piyasasında kayıt dışılığın yüzde 30'un üzerinde olması çalışan kişilerin niteliğine dair net bir veri sunulmasını engellemektedir. UNİCEF Türkiye'de Covid, Depremler ve devam eden ekonomik kriz nedeniyle çocukların çocuk işçiliğine sürüklenmesi riskinin arttığını ve mülteci çocuklar dahil bu kapsamdaki sayının 350 bin civarında olduğunu kamuoyuna açıklamıştır. Online eğitimin, açık öğretim programlarının çocukları işçiliğe sürüklediği ve yoksulluk içindeki hanelerin bu yolu tercih ettiği gözlenmektedir. Son yıllardaki bu olumsuz etkilerin dışında da 720 bin—2 milyon arası çocuğun işyerlerinde çalıştırıldığı çeşitli araştırma raporları ve resmi istatistiklerle kamuoyuna açıklanmıştır.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
18 yaşın altında olan ve yoksulluk nedeniyle hane gelirine katkı sağlamak için çalıştırılan çocuklar büyük bir risk altındadır. Hafif ve az zamanlı işlerde 15 yaşını tamamlamış çocukların çalışması olağan kabul edilebilirken, Uluslararası Çalışma Örgütü ILO'nun tanımladığı ve Türkiye'nin de taraf olduğu sözleşmelere göre, ağır ve tehlikeli işlerde çalışmanın asgari yaşı 18 olarak kabul edilmiştir. Çocuk işçiliğinin en kötü biçimleri mevsimlik tarımda, küçük ve orta ölçekli işletmelerin ağır ve tehlikeli işlerinde, sokakta ve aile işletmelerinde ortaya çıkmaktadır. Çocuk işçi çalıştırılan hanelerde çalışan diğer bireylerin de yoksul ve güvencesiz veya işsiz olduğu bir durum mevcuttur. Bu yönüyle yoksulluğun kuşaklar arasında kısır bir döngüde yeniden üretildiği bu hanelerde büyüyen çocukların temel beslenme, eğitim ve sağlık gibi haklarına erişemediği bilinmelidir.
Türkiye'de 2005'te hazırlanan "Çocuk İşçiliğinin Önlenmesi için Zamana Bağlı Ulusal Politika ve Program Çerçevesi" ve 2017-2023 yıllarını kapsayan "Çocuk İşçiliği ile Mücadele Ulusal Programı" 2018 Çocuk İşçiliği ile Mücadele yılı gibi program ve politikalar çocuk işçiliğini ortadan kaldırmadığı gibi 2018 yılından bu yana derinleşerek devam eden ekonomik kriz ve yoksullaşma nedeniyle çocuk işçiliğinde artış yaşandığı da gözlenmektedir. Türkiye imzaladığı 138 (Asgari Yaş ) ve 182 (Çocuk İşçiliği İle Mücadele) nolu ILO sözleşmelerinin, BM Çocuk Hakları Sözleşmesinin gereğini henüz tam olarak yerine getirememiştir.
Çocuk emeği sömürüsü ve istismarı kız çocuklarında, mülteci olan çocuklarda daha ağır yaşanmaktadır. Çocuklar düşük ücretlerle, sigortasız bir şekilde, uzun çalışma saatleri ile, baskı ve şiddet riski altında çalıştırılmaktadır. Son yıllarda meslek liseleri üzerinden "stajyerlik adı altında yürütülen" çalışmalarda milyonlarca çocuğun emeği ve geleceği risk altına sokulmaktadır. 9/12/2016 tarihinden itibaren 6764 sayılı Kanunla yapılan düzenleme ile mesleki ve teknik ortaöğretim sırasında staja tabi tutulan öğrenciler, mesleki ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimi gören öğrenciler iş kazası ve meslek hastalığı yönünden sigortalı sayılmaya başladığından stajyer ve kursiyer sayıları 350 binden 1 milyon 400 bine yükselmiştir. Uygulamada söz konusu stajın fiili bir istihdama dönüştüğü, işyerlerinde öğrenci emeği sömürüsünün kurumsallaştığı, gençlerin işsizlikle, staj programını onaylamamayla tehdit edildiği vakalar yoğun bir şekilde yaşanmaktadır.
Görüldüğü üzere çocuk işçiliğinin önlenmesi çok boyutlu bir politika gerektirmektedir. Gerek mevzuat gerekse uygulamadaki yanlış ve eksikliklerin yanı sıra yoksullukla mücadele programlarının da çocuk işçiliğine etkileri mevcuttur. Çocukların temel yaşam haklarının korunması ülkenin geleceğinin korunması anlamına gelmektedir. Çocuk işçiliğinin ortadan kaldırılması durumunda sadece milyonlarca çocuğun gelişimini doğrudan etkilenmeyecektir aynı zamanda sosyal bir hukuk devletin gereği yerine getirilecektir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Türkiye'de çocuk işçiliğinin nedenleri ve boyutları üzerine güncel bir araştırma yapılması planlanmakta mıdır?
3)
4)
5)
6)
8)
Suriye iç savaşı sonucunda Türkiye'ye gelen göçün, COVİD 19 salgınının ve devam eden ekonomik krizin neden olduğu yoksullaşmanın açığa çıkardığı çocuk işçiliğinin boyutları nelerdir?
2023 yılı itibariyle Türkiye'de 18 yaş altı olup işyerlerinde çalıştırılan çocuk sayısı kaçtır? Çalıştırılan çocukların yaş gruplarına, cinsiyetlerine, doğum yerlerine ve okul devam durumlarına göre dağılımı nedir?
Türkiye'de çocuk işçi çalıştırmanın yaptırımı nedir? 2013-2023 yılları arasında çocuk işçi çalıştırdığı gerekçesi ile yaptırıma maruz kalan işyeri/işveren sayısı kaçtır?
Çocuk işçi olarak çalıştırılmasından kaynaklı olarak çocukların mahrum bırakıldığı temel haklarına dair bakanlığınızın yaptırdığı bir araştırma mevcut mudur? Çocuk işçiliği çocukların eğitim, sağlık ve diğer haklarını nasıl etkilemektedir?
2013-2023 yılları arasında iş cinayetlerinde yaşamını yitiren çocuk sayısı kaçtır?
6764 sayılı yasa ile işyerlerinde staj adı altında yürütülen programın çocuk işçiliğine etkisi hakkında bakanlığınızın bir araştırması mevcut mudur? Bu programın çocuk emeği sömürüsüne dönüşmemesi için alınan tedbirler nelerdir?
COVİD ve Deprem nedeniyle online eğitimin yaygınlaşmasının çocuk işçiliğine etkisine dair bakanlığınızın bir araştırması mevcut mudur?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
b) 11.08.2023 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1266800 sayılı yazınız.
c) 17.08.2023 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1268974 sayılı yazınız.
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c)'de kayıtlı yazıyla iletilen İstanbul Milletvekili Gökhan GÜNAYDIN"ın 7/2747, Bursa Milletvekili Nurhayat ALTACA KAYIŞOĞLU'nun 7/2858, Van Milletvekili Mahmut DİNDAR'"ın 7/2992, Çanakkale Milletvekili Özgür CEYLAN'ın 7/2995 ve Hatay Milletvekili Nermin YILDIRIM KARA'"nın 7/3006 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ekte sunulmuştur.
Milli Eğitim Bakanı Ek: Bilgi (7 Sayfa)
Elektronik Ağ : www.meb.gov.tr
T.C. 7412992 Strateji Geliştirme Başkanlığı ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
Türkiye'de mesleki ve teknik eğitim, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve ilgili alt mevzuatı uyarınca teorik ve pratik mesleki eğitim olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'na göre öğrencilerin beceri eğitimlerini sektörle iş birliği içinde ve işletmelerde yapılması esastır. Öğrencilerin mesleki bilgi ve becerilerini geliştirerek, istihdama hazırlanmaları amacıyla işletmelerde yapılan bu beceri eğitimleri dünyadaki diğer örneklerinde olduğu gibi ülkemizde de mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır.
Bu doğrultuda mesleki ve teknik ortaöğretimde uygulanan programın özelliğine göre öğrenciler en az ortaokulu bitirmiş olmak kaydıyla Anadolu teknik programında işletmelerde 40 gün staj yapmakta, Anadolu meslek programında 12. sınıfta haftanın 3 günü işletmelerde mesleki eğitim almaktadır. Mesleki eğitim merkezi programında ise öğrenciler dört yıllık öğrenim süreleri boyunca mesleki eğitimlerinin uygulamalı kısmını haftada dört gün işletmelerde yapmakta, haftanın bir günü ise okulda hem genel bilgi derslerini hem de meslek derslerinin teorik eğitimlerini almaktadırlar. Uygulanan mesleki ve teknik eğitim programlarının tamamı ortaöğretim kademesinde olup ülkemizde ortaöğretim kademesi çağ nüfusu 14-17 yaş grubu öğrencilerden oluşmaktadır.
İşletmelerde yapılan beceri eğitimleri ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak işletme, okul ve öğrenci arasında yapılan işletmelerde beceri eğitimi/staj sözleşmesine dayalı olarak yapılmaktadır. İşletmelerde yapılan beceri eğitimin iş pedagojisi eğitimi almış usta öğreticiler nezaretinde yapılması yasal zorunluluk olup aynı zamanda mesleki ve teknik eğitim kurumlarında görev yapan atölye ve laboratuvar öğretmenleri işletme eğitimlerinin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesini sağlamak üzere koordinatör olarak görevlendirilmektedir.
Mesleki ve teknik eğitim, uluslararası sözleşmelerde belirlenen şartlara uygun olarak yürürlüğe konulmuş olan ulusal mevzuatımıza göre öğrencilerin gerek yaş gerekse öğrencilikten kaynaklanan hakları konusunda gerekli hassasiyet gösterilerek yürütülmektedir.
Nitekim ülkemizin de taraf olduğu Uluslararası Çalışma Örgütünün ((LO) 138 No.lu Asgari Yaş Sözleşmesi'nin 6'ncı maddesinde istihdama kabulde asgari yaşa ve mesleki eğitime ilişkin olarak aşağıdaki hüküm bulunmaktadır.
"Bu sözleşme, çocuklar ve gençler tarafından genel, mesleki ve teknik eğitim için okullarda ve diğer eğitim kuruluşlarında yapılan işlere veya yetkili makamın varsa ilgili işçi ve işveren örgütlerine danışarak belirlediği koşullara göre işyerlerinde en az 14 yaşındaki kişilerin yaptıkları ve esas olarak bir okul ya da bir eğitim kuruluşunun sorumlu bulunduğu bir eğitim veya öğretim kursunun, yetkili makam tarafından onaylanmış olup büyük ölçüde veya tamamen bir işyerinde yürütülen bir eğitim programının veya eğitim veya meslek seçimini kolaylaştırmak amacıyla hazırlanmış bir yönlendirme ya da rehberlik programının ayrılmaz parçası olan işlere uygulanmaz."
Bu doğrultuda işletmelerde yapılan mesleki ve teknik eğitimin uluslararası sözleşmeler ve ulusal mevzuat hükümlerine göre çocuk işçiliği olarak görülmesinin mümkün olmadığı, aksine mesleki ve teknik eğitimin okullaşma oranlarının artırılmasında ve mezuniyet sonrası nitelikli (istihdamın osağlanmasındaki en önemli mekanizmalardan birisi olduğu değerlendirilmektedir.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
Temel eğitim ve ortaöğretim çağ nüfusunda olan ve eğitime erişemeyen öğrenciler ile devamsızlık ve okul terki riski altındaki öğrencilerin belirlenerek koruyucu ve önleyici tedbirlerin alınması adına Bakanlığımızca, Bakanlıklar ve ilgili kuruluşlarla birlikte çalışmalar yürütülmektedir.