Kars ilinde tarım ve hayvancılığın geliştirilmesine ilişkin
Kaynak göster
Gülüstan Kılıç Koçyiğit (DEM Parti), 8 Mayıs 2026 tarihinde 7/44590 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 111 gün sonra, 27 Ağustos 2026).
Gülüstan Kılıç Koçyiğit (DEM Parti, Kars). “Kars ilinde tarım ve hayvancılığın geliştirilmesine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/44590, 8 Mayıs 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-44590-kars-ilinde-tarim-ve-hayvanciligin-gelistirilmesine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7a489789-503a-403c-90f4-019e16d9f299
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 111 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 98 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakam İbrahim Yumaklı tarafından Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzüğün 96'ncı maddeleri gereğince yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.
Kars, tarihsel olarak Kafkasya ile Anadolu arasında bir köprü işlevi görmüş; farklı halkların, kültürlerin ve inançların bir arada yaşama deneyimini bugüne taşıyan önemli bir sınır kentidir. Bugün ise hem bölgesel gelişmeler hem de Türkiye'nin içinde bulunduğu siyasal ve ekonomik koşullar, Kars'ın sınır ticareti, üretim yapısı ve diplomatik ilişkiler açısından yeniden ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Nisan 2026 itibarıyla Kars-Ermenistan hattında sınırlı da olsa diplomatik temasların sürdürülmesi, özellikle Kars-Gümrü demiryolu hattının yeniden faaliyete geçirilmesinin gündeme gelmesi, bölge halkı açısından önemli bir beklenti yaratmaktadır. Ancak Alican (Doğu Kapısı) Sınır Kapısı'nın halen kapalı olması, bu potansiyelin somut ekonomik ve toplumsal faydaya dönüşmesini engellemektedir. Sınır kapısının kapalı tutulması, yalnızca ticari faaliyetleri değil, halklar arası temas ve barışçıl ilişkilerin gelişimini de sınırlamaktadır.
Öte yandan Şubat 2026 verilerine göre Kars'ın ihracatının 71 bin USD, ithalatının ise 645 bin USD düzeyinde gerçekleşmesi; ilin üretim kapasitesinin zayıflığını ve dışa bağımlılığını açık biçimde ortaya koymaktadır. İthalatın ihracattan yaklaşık 9 kat fazla olması, merkezi politikaların Kars gibi sınır illerinde üretimi desteklemekten uzak olduğunu, yerel ekonomilerin kendi potansiyelleri ile baş başa bırakıldığını göstermektedir. Tarım ve hayvancılık gibi Kars'ın temel geçim alanlarında katma değer yaratacak halkçı ve yereli destekleyen politikaların hayata geçirilmemesi, bölgedeki yoksulluğu ve göçü derinleştirmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bununla birlikte İran sınırındaki Gürbulak, Kapıköy ve Esendere gümrük kapılarında günübirlik geçişlerin sık sık durdurulması gibi uygulamalar, bölge genelinde sınır ticaretinin daralmasına yol açmakta; küçük esnafı, üreticiyi ve sınır hattında yaşayan yurttaşları doğrudan etkilemektedir. Güvenlik gerekçesiyle alınan bu tür kararların, sosyal ve ekonomik etkileri gözetilmeden uygulanması, zaten kırılgan olan bölge ekonomisini daha da zayıflatmaktadır.
Türkiye'nin içinden geçtiği bu sancılı dönemde; köken, kimlik ve mezhep farklılıklarını ayrıştırma aracı haline getiren yaklaşımlar yerine, halkların eşitliği ve kardeşliğini esas alan bir perspektife her zamankinden daha fazla ihtiyaç vardır. Kars gibi çok kültürlü sınır kentlerinde barışçıl ilişkilerin geliştirilmesi, sınırların duvar değil köprü işlevi görmesi, yalnızca ekonomik değil aynı zamanda toplumsal barış açısından da hayati önemdedir.
Türkiye nin Kürt, Türk, Ermeni, Arap, Türkmen ve diğer tüm halklarla eşitlik temelinde kuracağı ilişkiler; ortak tarih ve ortak gelecek perspektifiyle ele alındığında gerçek bir güvenlik ve refah zemini yaratacaktır. Sınırların kapalı tutulduğu, ticaretin kısıtlandığı, halkların birbirinden koparıldığı bir yaklaşım ne ekonomik kalkınma ne de kalıcı barış üretmektedir.
Bu çerçevede; Kars'ın üretim kapasitesini güçlendiren, yerel ekonomiyi destekleyen, sınır ticaretini geliştiren ve komşu halklarla barışçıl ilişkileri esas alan politikaların hayata geçirilmesi gerekmektedir. Aksi halde, bölgenin potansiyelini değerlendirmek yerine sınırlandıran mevcut politikalar; hem Kars halkının refahını hem de Türkiye'nin demokratik ve barışçıl geleceğini olumsuz etkilemeye devam edecektir. Bu bağlamda;
SORULAR
Kars ilinde tarım ve hayvancılık sektörünün ihracat kapasitesini artırmaya yönelik yürütülen destek programları nelerdir?
Kars'ta üreticilerin katma değerli üretime geçişini sağlamak amacıyla hangi projeler uygulanmaktadır?
Bölgede üretim maliyetlerinin düşürülmesi ve üretimin sürdürülebilirliğinin sağlanması için planlanan yeni destek mekanizmaları var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir.
Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir.
Bakanlığımız tarafından üreticilere;
• Bitkisel üretim,
• Hayvansal üretim,
• Kırsal kalkınma,
• Su ürünleri üretimi ve
• Tarımsal araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) olmak üzere 5 ana başlık altında tarımsal destekler verilmektedir.
2026 yılında tarımsal desteklemeler için 168 milyar TL kaynak ayrılmıştır. Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir.
8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Yeni destekleme modeli kapsamında hazırlanan Karar ile üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlanması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.
Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir.
• Yeni destekleme modeliyle;
• Bitkisel üretim destekleri ilk defa 3 yıllık olarak ve üretim döneminden önce açıklanmıştır.
• Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, destekler daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir.
• Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilmektedir.
• Su kısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanmaktadır.
• Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek almaktadır.
• Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenmektedir.
• Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin sebep olduğu birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.
Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilmektedir.
Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak verilmektedir.
Yem bitkileri üretim planlaması kapsamına alınmış olup tüm havzalarda desteklenecektir. Süt havzası olarak belirlenen illerde yem bitkisi üreten çiftçilere ilave %50 planlı üretim desteği ödenmektedir. Diğer taraftan su kısıtının olduğu 11 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen arpa, buğday, yağlık ayçiçeği, aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çiftçilerimize gübre maliyetinin kalan %50'lik kısmı da yer altı su kısıtı desteği olarak verilmektedir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin %100'ü desteklenmektedir. Çiftçilerimize bitkisel üretim destekleri nakdi olarak ödenmektedir.
Ayrıca; mera, yaylak ve kışlakların ıslah edilerek otlatma kapasitelerinin artırılması, ot kalitesinin iyileştirilmesi, toprak muhafaza tedbirinin uygulanarak, erozyonun önlenmesi amacıyla, Bakanlığımızca çayır mera ıslah ve amenajman projeleri uygulanmaktadır. Bu kapsamda Kars ilinde şimdiye kadar 333.550 dekar alanda toplam 37 adet Çayır Mera Islah ve Amenajman Projesi uygulanmıştır.
Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilmektedir.
Bakanlığımızca Kars iline 2026 yılında 6.930.896 TL organik tarım destekleme ödemesi yapılmıştır.
10394 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Karar ile 2026 yılı bitkisel üretim desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır.
• 2026 üretim yılı için destek katsayı değeri bir önceki yıla göre %27 artırılarak dekara 310 TL olarak belirlenmiştir.
• Kapalı ortam bitkisel üretime yönelik genç ve kadın çiftçilere ilave destek verilecektir.
• Mısır (dane) ürünün destekleme kategorisi 1. kategoriden 2. kategoriye yükseltilmiştir.
• Hayvancılıkta dane yem ihtiyacını karşılamak amacıyla yulaf, çavdar ve tritikale ürünlerinde yeşil otun yanı sıra dane üretimi de destek kapsamına alınmıştır.
• Hububat üretiminde sertifikalı tohum kullanımının artırılması amacıyla bir önceki yıla göre destek katsayısı artırılarak 0,56 belirlenmiştir.
• Soya üretimini teşvik amacıyla mevcut sertifikalı tohum desteğine ek, yurt içinde ıslah edilip tescil edilen ve yine yurt içinde üretilerek sertifikalandırılan tohumların kullanımı halinde ilave destek sağlanacaktır.
• Organik tarım desteğinde, 1. derece tarımsal amaçlı üretici örgütlerine üye çiftçilere, destek katsayısının %25'i oranında ilave destek verilecektir.
• Katı organik-organomineral desteğinde 0,21 olan katsayı, 0,32'ye çıkarılmıştır.
• Biyolojik/biyoteknik mücadele desteği birim fiyatları %21 artırılmıştır.
• Yıl boyunca (12 ay) hizmet sunan serbest tarım danışmanları ile ziraat odaları ve üretici örgütlerinde istihdam edilen danışmanlara verilen tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, bir önceki yıla göre yüzde 17,5 artırılarak 2026 için 345.450 TL olarak ödenecektir.
2026 üretim yılı için belirlenen destek katsayı değeri olan dekara 310 TL'nin mazot ve gübre fiyatlarındaki artışa bağlı olarak güncelleme çalışmaları devam etmektedir. Akaryakıt fiyatlarındaki küresel dalgalanmaların üretici maliyetlerine yansımasını azaltmak amacıyla 12.08.2026 tarihli ve 11606 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile motorinde ÖTV tutarı 13-31 Ağustos 2026 tarihleri arasında uygulanmayacak şekilde (0 TL/litre) düzenlenmiş olup devam eden süreçte ise kademeli bir geçiş takvimi belirlenmiştir.
Bununla birlikte, 2026 üretim yılı için belirlenen destek katsayı değeri olan dekara 310 TL'nin mazot ve gübre fiyatlarındaki artışa bağlı olarak güncelleme çalışmaları devam etmektedir. 8760 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında hayvansal üretim, su ürünleri üretimi, tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Hayvansal üretimde yeni destekleme programı temel hayvancılık ve ürün geliştirme destekleri olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır.
• Temel hayvancılık destekleri; büyükbaş hayvancılık, küçükbaş hayvancılık, atık, arıcılık ve ipek böceği faaliyetlerinin desteklenmesinden oluşmaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan yetiştiricilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca suni tohumlama, soy kütüğü, yerli sperma, ari işletme, sürü yöneticisi (çoban) gibi verimlilik kriterlerine ilave destek sağlanmaktadır.
• Ürün geliştirme destekleri; çiğ süt, besilik erkek sığır (karkas), tiftik üretimi desteklerini kapsamaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi
ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan üreticilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca ari işletme, kendi tankında soğutma, örgüt üzerinden pazarlama, karkas ağırlığı, kaliteli tiftik ve sözleşmeli üretim gibi verimlilik kriterlerine ilave destek verilmektedir.
Yeni destekleme modeli ile ilk defa;
• Oğlak ve kuzuya temel destek ödemesi,
• Genç ve kadın yetiştiriciye ilave destek,
• Aile işletmelerine temel destek oranında ilave destek,
• Doğduğu aile işletmesinden kesime giden erkek sığırlara ilave destek,
• Gezginci arıcılık yapanlara ilave destek ve
• Birinci derece örgüt üyesi yetiştiricilere ilave destek verilmektedir.
Ayrıca planlı üretim bölgelerinde uygun üretim yapanlara ilave destek ve her buzağıya temel destek ödemesi yapmak suretiyle üreten herkesin destek alması sağlanmaktadır. Yeni destekleme modeli ile birlikte hayvancılık işletmelerinin ekonomik açıdan güçlü, dirençli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşması hedefiyle sübvansiyonlu kredilerde; kadınlara, gençlere ve planlı üretim bölgelerine ilave indirim uygulanmaktadır. Bu sayede geleceğimizin teminatı gençlerimiz ve ailemizin temel direği olan kadınlarımızın üretimde kalmalarına imkân sağlanmaktadır.
10395 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Karar ile 01.01.2025 tarihinden geçerli olmak üzere hayvancılık desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır.
• Büyükbaş hayvancılık destekleri kapsamında buzağılar için bir önceki yıla göre %40 artışla hayvan başına 1.400 TL, malaklar için %180 artışla hayvan başına 2.800 TL'ye çıkarılmıştır.
• Küçükbaş hayvancılık destekleri kuzu/oğlaklar için ise bir önceki yıla göre yüzde 50 artışla hayvan başına 300 TL'ye çıkarılmıştır.
• Çoban desteği, küçükbaş hayvancılıkta 300 TL olan temel desteğin 1,8 katı olmak üzere 150 baş üzerinden 81.000 TL olarak ödenmektedir.
• Arıcılık desteği, üretici/yetiştirici örgütlerine üye üreticilere arılı kovan başına temel destek bir önceki yıla göre %40 artışla 140 TL'ye, üye olmayanlara %25 artışla 100 TL'ye çıkarılmıştır.
• Ipek böceği temel desteği bir önceki yıla göre %10 artırılarak kilogram başına 1.100 TL'ye, tiftik üretimi temel desteği %100 artışla kilogram başına 160 TL'ye çıkarılmıştır.
• Bakanlıkça programlanan aşı uygulamaları sonrasında oluşan atıklar için büyükbaş ve küçükbaş hayvan sahiplerine verilen temel destekleme tutarı, bir önceki yıla göre %100 artırılmıştır.
• Su ürünleri yetiştiriciliği yapan işletmelere, ürettikleri türler ve üretim şekline göre yapılan temel destek oranları artırılmıştır.
• Hayvan gen kaynakları birim destek tutarları artırılmış, Ankara keçisine ilave destek verilmektedir.
• Hayvan ve sürü sağlığı desteği kapsamında, hayvan tanımlama araçlarıyla bazı aşı bedelleri de destek kapsamına alınmıştır.
• Marmara Denizi'ne kıyısı olan 7 ilde, müsilajdan etkilenen balıkçı gemilerine, gemi başına ilave küçük ölçekli balıkçılık desteği verilmiştir.
• Su ürünleri desteğinde, üretici örgütlerinin etkinliğini artırmak amacıyla birlik ve tanıtım kesinti oranları %2'den %3'e çıkarılmıştır.
Ayrıca ülkemizde etçi damızlık üretimi yapan işletme sayısını artırarak, daha fazla etçi ırk besilik materyalinin yerli imkânlarla yetiştirilmesi amacıyla "Kırsalda Bereket Hayvancılığa Destek Projesi" hayata geçirilmiştir.
Hak sahiplerine hayvan tesliminden itibaren 12 ay boyunca hayvan başına 1.500 TL bakım ve besleme desteği ödenecektir.
Projede hak kazananlar Ziraat Bankası Temel Hayvancılık Kredisi kullanabilecektir. Bu süreç hak sahiplerinin açıklanmasına müteakip olarak Ziraat Bankası tarafından değerlendirilecektir. Üreticilerimiz 2 yıla kadar ödemesiz 3 yıl veya 5 yıl ödemeli toplam 5 veya 7 yılda kredilerini geri ödeyecektir.
Etçi ırk hayvan sayısını artırmak ve et arzının yerli kaynaklardan sağlanmasını desteklemek amacıyla "Güçlü Besi, Güçlü Üretim Projesi" başlatılmış; proje kapsamında etçi ırk spermasıyla doğan her buzağıya ilave destek sağlanacaktır.
Kırsalda üretimi güçlendirmek, aile işletmelerini büyütmek, gençlerimizi ve kadınlarımızı üretime daha fazla dâhil etmek ve meraya dayalı üretimi daha kârlı hale getirmek amacıyla "Kırsalda Bereket Küçükbaş Hayvancılığa Destek Projesi" hayata geçirilmiştir. Hak sahibi üreticilerin projeyle edindikleri küçükbaş hayvanları 1 yıllık olarak TARSİM kapsamında sigortalanacaktır. Hayvan teslimini takip eden aydan itibaren 12 ay boyunca; hayvan başına 150 TL, en fazla 100 baş için aylık azami 15.000 TL yıllık toplamda 180.000 TL bakım- besleme desteği ödenecektir.
Bakanlığımızca 2021 yılından itibaren ülke genelinde işlenmeyen ve nadasa bırakılan arazilerde gerek bitkisel üretimin artırılması gerekse kuraklığa dayanıklı çeşitlerin kilişlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik azami %75 ayni desteğin sağlandığı Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi" yürütülmektedir.
Proje kapsamında uygun münavebe planı ve ekim yöntemleri uygulayarak stratejik ürünlerin üretiminde kullanılması, iklim değişikliğini dikkate alarak uygun çeşitlerle hububat, baklagil ve yağlı tohumlu bitkilerin üretiminin geliştirilmesi sağlanmaktadır.
Bu proje kapsamında Kars iline 2021-2025 yılları arasında 13,4 milyon TL ödenek gönderilmiştir. 2026 yılında ise 1 milyon TL kaynak tahsis edilmiştir.
Kars ilinde tarım ve hayvancılık sektörünün rekabet gücünün ve ihracat kapasitesinin artırılması amacıyla Bakanlığımız ve ilgili kurumlar tarafından çeşitli çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda Kars ilimizin coğrafi işaret tesciline sahip ürünleri olan Kars kaşarı ve Kars gravyer
peynirinin Avrupa Birliği ve diğer uluslararası pazarlardaki marka değerinin korunması ve ihracat potansiyelinin artırılması amacıyla Avrupa Birliği coğrafi işaret tescil süreçlerine yönelik çalışmalar devam etmektedir.
Ayrıca Kars ilimizde mera varlığının etkin ve sürdürülebilir kullanımının sağlanması amacıyla Mera Eğitim Merkezi kurulmasına yönelik çalışmalar devam etmekte olup mera yönetimi ve otlatma planlaması konularında üreticilere eğitim verilmesi planlanmaktadır. Hayvancılık faaliyetlerinin daha uygun şartlarda yürütülmesini sağlamak amacıyla "Çobana Nefes, Sürüye Güven Projesi" kapsamında temin edilen çoban yaşam konteynerleri Kars merkez ve ilçelerdeki köylere dağıtılmıştır.
Kırsal kalkınma destekleri kapsamında; tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, kırsal kalkınma yatırımları (ekonomik ve alt yapı yatırımları), uzman eller proje desteği, bireysel sulama sistemlerinin desteklenmesi, IPARD ulusal eş finansman ödemeleri, çiftlik muhasebe veri ağı (ÇMVA) katılım primi destekleri yer almaktadır.
IPARD Programı kapsamında 2007 yılı itibarıyla başlayan program üzerinden 42 ilde birçok tedbir altında tarım ve hayvancılık alanlarında hibe destekleri sağlanmaktadır. IPARD I ve IPARD II dönemi olarak başarıyla yürütülen süreç, IPARD III dönemiyle birlikte ülke geneline yayılmıştır. IPARD III döneminde çıkılan ve çıkılacak çağrılarda %50-75 arasında değişen oranlarda yatırım tedbirlerine hibe desteği sağlanmaktadır.
IPARD Programı kapsamında yer alan tedbirler ile kırsal alanda yaşayan gençlere ve kadınlara yönelik ek sıralama puanı ve ek hibe oranı uygulanarak pozitif ayrımcılık yapılmaktadır. Bakanlığımız tarafından 2006 yılından bu yana uygulanmakta olan Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) 81 ilimizi kapsamakta olup tarımsal ürünlerin işlenmesi, paketlenmesi ve depolanmasına yönelik yatırımlar, tarımsal üretime yönelik yatırımlar, yenilenebilir enerji kaynakları kullanımına yönelik yatırımlar, su ürünleri yetiştiriciliğine yönelik yatırımlar, hayvansal ve bitkisel orijinli gübre işlenmesi, paketlenmesi ve depolanmasına yönelik yatırımlar ile altyapı yatırım konularında; yeni tesis yapımına, kısmen yapılmış yatırımların tamamlanmasına, mevcut tesislerin kapasite artırımına ve modernizasyon/otomasyonuna bütçe imkânları ve hibe tutarı limitleri doğrultusunda 2026 yılı itibarıyla yeni dönem uygulamalarında hibeye esas proje tutarının %50-%70'i oranında hibe desteği verilecektir.
2006'dan bu yana; Kırsal Kalkınma Yatırımları Destekleme Programı, IPARD hibeleri, Genç Çiftçi Projesi ve Kırsalda Uzman Eller Projesi kapsamında 102 bin projeye günümüz fiyatlarıyla toplam 268,3 milyar TL destek verilmiş, 289 bin kişiye istihdam sağlanmıştır. IPARD Programı kapsamında Kars ilimizden, uygun bulunan 210 projeye 2,7 milyar TL hibe desteği verilmiştir. Bu destekler sayesinde Kars ilimize 5,7 milyar TL yatırım yapılmış ve 1.054 insanımıza istihdam imkânı sağlanmıştır.
IPARD Programı kapsamında desteklenen sektörler arasında "Tarım ve Balıkçılık Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanmasına Yönelik Yatırımlar" yer almaktadır. Bu kapsamdaki destekler ile birincil üretim sonucunda elde edilen ürünler depolanmak ve işlenmek suretiyle üretim sonrası kayıplar azaltılmakta ve ürünlere katma değer kazandırılmaktadır. Bu başlık altında, Kars ilimizden bugüne kadar sunulan 13 projeye 171,6 milyon TL hibe desteği verilmiştir. IPARD Programı kapsamında desteklenen sektörlerden bir diğeri iseiZanaatkarlık ve Katma Değerli Ürünlerin Üretimi'dir. Bu bağlamda kırsal alanlarımızda el sanatları, zanaatkârlık
ürünleri ve katma değerli ürün üretimine yönelik yatırımlar desteklenmektedir. Bu başlık altında, Kars ilimizden bugüne kadar sunulan 10 projeye 120 milyon TL hibe desteği verilmiştir.
2026 yılında IPARD-3 programı kapsamında yayınlanacak başvuru çağrıları için proje başvurusu kabul edilecek sektörler ile destek bütçeleri ve başvuru tarihlerinin yer aldığı 2026 Yılı IPARD Çağrı Takvimi hazırlanarak 17.03.2026 tarihinde kamuoyu ile paylaşılmıştır. ORKÖY Projeleri kapsamında orman köylümüze yüzde 20'si hibe, yüzde 80'i faizsiz ORKÖY kredisi verilmektedir.
2025 yılında 10.830 aileye ve 7 kooperatife günümüz rakamlarıyla 3 milyar TL ORKÖY desteği sağlanmıştır.
Ayrıca üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda %25-%100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.
Bu kapsamda; Sütçü ve kombine sığır yetiştiriciliği, büyükbaş hayvan besiciliği, küçükbaş hayvancılık, hastalıktan ari hayvan yetiştiriciliği, arıcılık, kanatlı sektörü, su ürünleri sektörü, temel hayvansal üretim, kapalı ortamda bitkisel üretim, yem bitkisi üretimi, yurt içi sertifikalı tohum, fide-tıdan üretimi, süs bıtkısı, tıbbı ve aromatik bitkiler üretimi, meyve yetiştiriciliği ve bağcılık, temel bitkisel üretim, tarım makineleri, traktör, basınçlı sulama sistemi yatırımı, tarım makineleri parkı, arazi alımı (birleştirme), lisanslı depoculuk yatırımları, ELUS karşılığı kredi, soğuk hava deposu yatırımları, tarımsal ürünlerin işlenmesi, sözleşmeli üretim, tarımsal elektrik bedeli, tarımsal yenilenebilir enerji yatırımları, biyo-tarım yatırımları ve tarımsal AR-GE konularında faaliyet gösteren ya da faaliyete başlayacak olan gerçek ve tüzel kişi girişimciler faydalandırmaktadır.
Üreticilerimiz temel bitkisel ve temel hayvansal üretim konularında 300.000 TL'ye kadar (300.000 TL dahil) sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TL'ye kadar %50-%100 aralığında faiz/kâr payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir. Bu kapsamdaki işletme kredi/finansmanlarının belirli bir kısmı ayni olarak tahsis edilmekte, bu tutar akaryakıt, gübre, tohum, fide, ilaç, veterinerlik hizmeti, yem, aşı ve benzeri tarımsal girdilerin alımına yönelik kullandırılmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan