Kars ilinde sınır ticaretinin geliştirilmesine ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 45 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 32 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Ticaret Bakanı Ömer Bolat tarafından Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzüğün 96'ncı maddeleri gereğince yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.
Gülüstan Kılıç Koçyiğit
Kars, tarihsel olarak Kafkasya ile Anadolu arasında bir köprü işlevi görmüş; farklı halkların, kültürlerin ve inançların bir arada yaşama deneyimini bugüne taşıyan önemli bir sınır kentidir. Bugün ise hem bölgesel gelişmeler hem de Türkiye'nin içinde bulunduğu siyasal ve ekonomik koşullar, Kars'ın sınır ticareti, üretim yapısı ve diplomatik ilişkiler açısından yeniden ele alınmasını zorunlu kılmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (7 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Nisan 2026 itibarıyla Kars-Ermenistan hattında sınırlı da olsa diplomatik temasların sürdürülmesi, özellikle Kars-Gümrü demiryolu hattının yeniden faaliyete geçirilmesinin gündeme gelmesi, bölge halkı açısından önemli bir beklenti yaratmaktadır. Ancak Alican (Doğu Kapısı) Sınır Kapısı'nın halen kapalı olması, bu potansiyelin somut ekonomik ve toplumsal faydaya dönüşmesini engellemektedir. Sınır kapısının kapalı tutulması, yalnızca ticari faaliyetleri değil, halklar arası temas ve barışçıl ilişkilerin gelişimini de sınırlamaktadır.
Öte yandan Şubat 2026 verilerine göre Kars'ın ihracatının 71 bin USD), ithalatının ise 645 bin USD düzeyinde gerçekleşmesi; ilin üretim kapasitesinin zayıflığını ve dışa bağımlılığını açık biçimde ortaya koymaktadır. İthalatın ihracattan yaklaşık 9 kat fazla olması, merkezi politikaların Kars gibi sınır illerinde üretimi desteklemekten uzak olduğunu, yerel ekonomilerin kendi potansiyelleri ile baş başa bırakıldığını göstermektedir. Tarım ve hayvancılık gibi Kars'ın temel geçim alanlarında katma değer yaratacak halkçı ve yereli destekleyen politikaların hayata geçirilmemesi, bölgedeki yoksulluğu ve göçü derinleştirmektedir.
Bununla birlikte İran sınırındaki Gürbulak, Kapıköy ve Esendere gümrük kapılarında günübirlik geçişlerin sık sık durdurulması gibi uygulamalar, bölge genelinde sınır ticaretinin daralmasına yol açmakta; küçük esnafı, üreticiyi ve sınır hattında yaşayan yurttaşları doğrudan etkilemektedir. Güvenlik gerekçesiyle alınan bu tür kararların, sosyal ve ekonomik etkileri gözetilmeden uygulanması, zaten kırılgan olan bölge ekonomisini daha da zayıflatmaktadır.
Türkiye'nin içinden geçtiği bu sancılı dönemde; köken, kimlik ve mezhep farklılıklarını ayrıştırma aracı haline getiren yaklaşımlar yerine, halkların eşitliği ve kardeşliğini esas alan bir perspektife her zamankinden daha fazla ihtiyaç vardır. Kars gibi çok kültürlü sınır kentlerinde barışçıl ilişkilerin geliştirilmesi, sınırların duvar değil köprü işlevi görmesi, yalnızca ekonomik değil aynı zamanda toplumsal barış açısından da hayati önemdedir.
Türkiye'nin Kürt, Türk, Ermeni, Arap, Türkmen ve diğer tüm halklarla eşitlik temelinde kuracağı ilişkiler; ortak tarih ve ortak gelecek perspektifiyle ele alındığında gerçek bir güvenlik ve refah zemini yaratacaktır. Sınırların kapalı tutulduğu, ticaretin kısıtlandığı, halkların birbirinden koparıldığı bir yaklaşım ne ekonomik kalkınma ne de kalıcı barış üretmektedir.
Bu çerçevede; Kars'ın üretim kapasitesini güçlendiren, yerel ekonomiyi destekleyen, sınır ticaretini geliştiren ve komşu halklarla barışçıl ilişkileri esas alan politikaların hayata geçirilmesi gerekmektedir. Aksi halde, bölgenin potansiyelini değerlendirmek yerine sınırlandıran mevcut politikalar; hem Kars halkının refahını hem de Türkiye'nin demokratik ve barışçıl geleceğini olumsuz etkilemeye devam edecektir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Kars ilinde Şubat 2026 itibarıyla ithalatın ihracattan yaklaşık 9 kat fazla olmasının temel nedenleri nelerdir? Bu dış ticaret açığını azaltmaya yönelik özel bir eylem planı bulunmakta mıdır?
Kars'ta özellikle tarım ve hayvancılık ürünlerinin ihracatını artırmak amacıyla yürütülen destek ve teşvik programları nelerdir? Bu programlardan yararlanan üretici ve işletme sayısı kaçtır?
Sınır ticaretinin geliştirilmesi amacıyla Kars özelinde planlanan yeni projeler veya düzenlemeler var mıdır?
İran sınırındaki Gürbulak, Kapıköy ve Esendere gümrük kapılarında zaman zaman uygulanan geçiş kısıtlamalarının ticdrete etkileri konusunda Bakanlığınızca yapılmış bir etki analizi bulunmakta mıdır?
Küçük esnaf ve sınır hattında faaliyet gösteren yerel üreticilerin sınır ticaretine erişimini kolaylaştırmak için ne tür politikalar geliştirilmektedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Ömer Bolat, Ticaret Bakanı ·
İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Kars Milletvekili Sayın Gülüstan KILIÇ KOÇYİĞİT tarafından verilen 7/44603 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Kars Milletvekili Sayın Gülüstan KILIÇ KOÇYİĞİT'e Ait 7/44603 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:
Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla, önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:
1. 5) Ticaret Bakanlığı olarak, ihracatın ülkemizin sürdürülebilir kalkınmasına sağladığı katkının bilinciyle, ihracatçılarımızın dış pazarlara açılımını desteklemek ve uluslararası rekabet güçlerini artırmak amacıyla çok boyutlu politikalar geliştirilmekte ve uygulamaya alınmaktadır.
Bu kapsamda, mal ve hizmet ihracatının artırılmasına yönelik destek programlarımız ile, ihracatçılarımızın; kurumsal kapasitenin oluşturulması ve güçlendirilmesi, yurt dışı pazarlara erişim, pazarda tutunma ve pazar payını artırmaya yönelik faaliyetleri desteklenmektedir. Bu destekler, firmalarımızın dış pazarlarda daha rekabetçi hale gelmelerine katkı sağlamakta ve il düzeyinde ihracat kapasitesinin güçlendirilmesinde önemli rol oynamaktadır.
Bakanlığımızca yürütülen bu destekler arasında; uluslararası markalaşma, tasarım, tanıtım, pazara giriş stratejileri, fuar katılımları ve kümelenme anlayışı çerçevesinde iş birliği temelli faaliyetleri kapsayan çok çeşitli programlar yer almaktadır. Bu sayede, üretimden pazarlamaya, satıştan satış sonrası hizmetlere kadar tüm ihracat süreci desteklenmektedir. İl ayrımı gözetilmeksizin, ihracat yapma potansiyeli bulunan tüm firmalarımızın yararlanabildiği desteklerimize ilişkin detaylı bilgiye Bakanlığımızın resmi internet sayfasından (www.ticaret.gov.tr) erişilebilmektedir.
Öte yandan, firmalarımızın ihracat sürecine dâhil olmalarını teşvik etmek ve dış ticaret bilgilerini artırmak amacıyla, Kars ilimiz de dahil olmak üzere, tüm illerimize yönelik Bakanlığımızca gerek yerinde gerekse çevrimiçi olarak çeşitli bilgilendirme ve eğitim faaliyetleri yürütülmektedir. Bu tür organizasyonlar, yerel düzeyde firmalarımızın ihracat konusundaki bilgi ve motivasyonlarını artırmakta, uygulamaya geçiş süreçlerinde kolaylaştırıcı rol oynamaktadır. Ayrıca, tüm vatandaşlarımızın e-devlet üzerinden ücretsiz olarak ulaşım sağlayabildikleri, yapay zekâ teknolojisiyle desteklenen Kolay İhracat Platformu (KIP) ve E-Kolay İhracat Platformu (E-KIP) ile ihracatçılarımız ihtiyaç duydukları tüm pazar ve ürün bilgilerine tek noktadan erişim sağlayabilmektedir.
Sınır ticareti ülkemizin Doğu ve Güneydoğu Anadolu coğrafi bölgelerinde yer alan sınır illerimizde yerleşik bölge halkının yetkilendirilmiş gümrük kapıları üzerinden komşu ülkeden kolaylaştırılmış bürokratik işlemlerle ve ithalat vergilerinden muaf olarak ithalat yapmalarına komşu ülkeye ihracat gerçekleştirmelerine imkân sağlayan istisnai bir dış ticaret şeklidir.
Ülkemizde sınır ticaretine ilişkin uygulamalar 2/12/2021 tarihli ve 2021/4874 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki "Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar" ile 13/12/2016 tarihli ve 29917 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sınır Ticaretinin Uygulanmasına İlişkin 2016/11 sayılı Tebliğ" kapsamında yürütülmekte olup, Kars ilimizde asgari 1 yıldır yerleşik olarak faaliyette bulunan esnaf ve tacirlerimizin Aktaş Gümrük Kapısı üzerinden Gürcistan, Dilucu Gümrük Kapısı üzerinden ise Nahçıvan ile sınır ticareti yapmaları mümkün bulunmaktadır.
Bakanlığımız kayıtlarında yapılan incelemede Kars ilimizden 2025 yılı ve 2026 yılında sınır ticareti kapsamında herhangi bir ithalat ve ihracat işlemi gerçekleştirilmediği anlaşılmakla birlikte, sınır ticaretinin daha etkin kullanılması amacıyla başta dış ticaret bilgilendirme seminerleri olmak üzere muhtelif çalışmalarda esnaf ve tacirlerimiz sınır ticareti hakkında bilgilendirilmektedir.
Diğer taraftan, Iran ile ABD/Israil arasında 28/02/2026 tarihinden beri devam etmekte olan savaş hali nedeniyle Iran tarafından güvenlik gerekçesi ile söz konusu gümrük kapılarından günübirlikçi giriş ve çıkışları durdurulmuş; sonrasında Nisan ayı içerisinde söz konusu giriş çıkışlar tekrar başlamıştır. Bu durum haricinde anılan gümrük müdürlüklerinden sınır geçişlerine yönelik bir kısıtlama bulunmamaktadır.