Türkçenin doğru kullanımı için Bakanlık tarafından yürütülen çalışmalara ilişkin

b) 08.06.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1870964 sayılı yazınız. 7/4536/ Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d)'de kayıtlı yazılarla iletilen Afyonkarahisar Milletvekili Hakan ŞEREF OLGUN'un 7/44708, İstanbul Milletvekili M. Satuk Buğra KAVUNCU'nun 7/44922, Manisa Milletvekili Şenol SUNAT'ın 7/44925, İstanbul Milletvekili Suat ÖZÇAĞDAŞ'ın 7/45038 ve 7/45040, Bartın Milletvekili Aysu BANKOĞLU'nun 7/45357, 7/45358 ve 7/45361, Antalya Milletvekili Aykut KAYA'nın 7/45364, Mardin Milletvekili Beritan GÜNEŞ ALTIN'ın 7/45368, Kırklareli Milletvekili Fahri ÖZKAN'ın 7/45369 ile İstanbul Milletvekili Özgül SAKİ'nin 7/45492 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.

AFYONKARAHİSAR MİLLETVEKİLİ HAKAN ŞEREF OLGUN'UN 7/44708

Bakanlığımızca Türkçenin doğru, etkili ve bilinçli kullanımının geliştirilmesi; öğrencilerin dinleme/izleme, okuma, konuşma ve yazma becerilerinin güçlendirilmesi; okuma kültürünün yaygınlaştırılması ve Türkçenin kültürel mirasımızla birlikte gelecek kuşaklara aktarılması eğitim politikalarının temel unsurları arasında yer almaktadır. Bu kapsamda öğretim programları, ders kitapları, sosyal etkinlikler, okuma projeleri, dijital içerikler ve öğretmen eğitimleri birlikte yürütülmektedir.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde dil; düşünceyi oluşturmanın, anlam kurmanın, değer üretmenin, bireyin kendisini ve çevresini anlamlandırmasının temel aracı olarak ele alınmaktadır. Türkçe; toplumun ortak iletişim zeminini güçlendiren, kültürel mirasın nesilden nesile aktarılmasına aracılık eden ve öğrencilerin akademik, sosyal ve kültürel gelişimlerini destekleyen temel yeterlik alanlarından biridir. Bu nedenle Türkçenin öğretilmesi, geliştirilmesi, doğru ve etkili kullanımının yaygınlaştırılması ile okuma kültürünün güçlendirilmesi Bakanlığımızın temel çalışma alanları arasında yer almaktadır.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli doğrultusunda Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı öğretim programları güncellenmiş; bilgi aktarmaya dayalı anlayış yerine, öğrencilerin dili gerçek yaşamda doğru, etkili ve bilinçli biçimde kullanabilmelerini hedefleyen beceri temelli bir yaklaşım benimsenmiştir. Öğretim programlarında dinleme/izleme, okuma, konuşma ve yazma becerileri bütünleşik biçimde ele alınmakta; öğrencilerin anlam oluşturma, anlamı çözümleme, içerik üretme, dil kurallarını işlevsel biçimde kullanma, eleştirel düşünme, değerlendirme ve yorumlama becerilerinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

Son 5 yıl içerisinde Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı derslerinin içeriklerinde yapılan temel değişiklikler, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında Türkçe Alan Becerileri merkezinde yapılandırılan yeni program yaklaşımıyla ilgilidir. Bu kapsamda öğretim programlarında okuma, yazma, dinleme/izleme ve konuşma becerilerinin bütüncül biçimde geliştirilmesine; söz varlığını etkili kullanabilme, yazım kurallarını uygulayabilme, noktalama işaretlerini doğru kullanabilme, dil bilgisi kurallarını iletişim bağlamında işlevsel olarak kullanabilme ve öğrencilerin kendi öğrenme süreçlerini değerlendirmelerine yönelik öz yansıtma becerilerine daha sistematik şekilde yer verilmiştir.

Türk Dili ve Edebiyatı dersinde ise öğrencilerin edebî eserleri yalnızca bilgi düzeyinde tanımalarının ötesinde; metinleri çözümleme, yorumlama, değerlendirme, kültürel bağlam içinde anlamlandırma ve estetik bakış açısı geliştirme becerilerini destekleyen içerikler güçlendirilmiştir. Ayrıca dijital çağın gerektirdiği yeterlikler doğrultusunda öğrencilerin dijital ortamlarda karşılaştıkları metinleri değerlendirebilmeleri, farklı medya içeriklerini analiz edebilmeleri, bilgi doğrulama süreçlerini kullanabilmeleri ve dijital iletişim ortamlarında Türkçeyi doğru ve etkili kullanabilmeleri amacıyla dijital okuryazarlıkla ilişkili öğrenme yaşantılarına yer verilmiştir.

Bakanlığımıza bağlı eğitim ve öğretim kurumlarında okutulacak ve Bakanlığımızca temin edilecek ders kitapları ile eğitim araçları; ilgili mevzuat, öğretim programları ve Talim ve Terbiye Kurulu tarafından uygun görülen değerlendirme kriterleri doğrultusunda hazırlanmaktadır. Bu kriterlerde içeriklerin Türkçenin doğru ve özenli kullanımını, dilin anlatım zenginliğini, gücünü ve anlam inceliklerini yansıtması; kültürel miras niteliğindeki dil ve edebiyat ürünleriyle bağı koruması; söz varlığı yönünden zengin metinlere yer vermesi ve öğrencilerin sınıf seviyelerine uygun bir dil kullanması esas alınmaktadır.

Bu doğrultuda ücretsiz dağıtılan ders kitapları ve eğitim araçları aracılığıyla öğrencilerin Türkçeyi doğru, etkili ve özenli kullanma becerileri; öğretim programlarında yer alan öğrenme

çıktıları, ders kitabı içerikleri, metin seçimleri, etkinlikler, ölçme ve değerlendirme çalışmaları ile bütüncül biçimde desteklenmektedir. Ders kitaplarının inceleme ve değerlendirme süreçlerinde Türkçenin doğru ve etkili kullanımına ilişkin kriterler dikkate alınmakta; içerikler dil ve anlatım yönünden öğrencilerin Türkçeyi doğru, etkili ve bilinçli kullanmalarını destekleyecek nitelikte olup olmadığı bakımından değerlendirilmektedir.

Okullarda yabancı kelime kullanımının azaltılması ve Türkçenin doğru kullanımının teşvik edilmesi amacıyla öğretim programlarında öğrencilerin Türkçenin söz varlığını tanımaları, dili kurallarına uygun ve etkili biçimde kullanmaları ile dil bilinci kazanmalarına yönelik öğrenme çıktıları yer almaktadır. Ders süreçlerinde Türkçenin doğru kullanımını destekleyen etkinlikler uygulanmakta; öğrencilerin dil farkındalıklarının geliştirilmesi hedeflenmektedir.

Dijital platformlar ve sosyal medya kullanımının Türkçe üzerindeki olumsuz etkilerine karşı öğrencilerde bilinç oluşturmak amacıyla öğretim programlarında dijital okuryazarlık becerilerine yer verilmiştir. Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı derslerinde öğrencilerin dijital ortamlarda karşılaştıkları yazılı, görsel ve işitsel içerikleri anlamlandırmaları, değerlendirmeleri ve yorumlamaları desteklenmekte; farklı iletişim ortamlarının dil kullanımına etkileri konusunda farkındalık kazanmaları sağlanmaktadır. Bu kapsamda öğrencilerin dijital iletişim süreçlerinde Türkçeyi doğru, açık ve anlaşılır şekilde kullanmaları; bilgi kirliliğini ayırt edebilmeleri, sosyal medya içeriklerini sorgulayabilmeleri ve dijital vatandaşlık bilinci geliştirmeleri hedeflenmektedir.

Öğrencilerin okuma-anlama ve Türkçe yeterlik düzeylerine ılışkın çalışmalar kapsamında "Dört Beceride Türkçe Dil Yeterliliklerinin Belirlenmesi ve İzlenmesi Projesi" yürütülmüş olup söz konusu proje, Türkçe dil becerilerinin izlenmesi ve değerlendirilmesi bakımından önemli bir veri üretim alanı oluşturmaktadır. Bu kapsamda öğrencilerin dil becerilerinin yalnızca okuma yönüyle değil; dinleme/izleme, konuşma, okuma ve yazma becerileriyle birlikte ele alınması hedeflenmiştir.

Türkçenin korunması ve geliştirilmesiyle ilişkili proje kayıtları bakımından Protokol ve Beceride Türkçe Dil Yeterliliklerinin Belirlenmesi ve İzlenmesi Projesi" ile "Yurt Dışındaki Türk uygulama süreçleri ve çıktıları ilgili birimlerin görev alanları kapsamında değerlendirilmektedir.

Türkçenin doğru kullanımına ilişkin öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitim faaliyetleri de yürütülmektedir. 2021-2026 yılları arasında "Türk Dili ve Edebiyatı ve Türkçeyi Doğru Kullanma Seminerleri" kapsamında yüz yüze ve uzaktan olmak üzere toplam 224 eğitim verilmiş; bu eğitimler sonucunda 25.815 öğretmen belge almıştır.

Bu kuramsal ve program temelli yaklaşımın uygulama boyutunda; Dilimizin Zenginlikleri Projesi, Okulun Kalbi Kütüphaneler Projesi, Anadolu Mektebi Vakfı Yazar ve Külliyat Okumaları, Destanlarımı Çiziyorum Projesi, Kütüphanelerdeyiz etkinliği, Okuma Serisi, Çizgi Roman Serisi, Öğretmen Yazar Çocuk Çiçek Açar yarışmaları ve Oku-Yorum Okuma Kültürünün Geliştirilmesi Projesi gibi çalışmalar yürütülmektedir.

Dilimizin Zenginlikleri Projesi kapsamında sözlük oluşturma, sözlük okuma, atasözü ve deyim etkinlikleri, kelime temelli uygulamalar ve temel eserlerle sözlük çalışmaları yapılmakta; öğrencilerin söz varlıklarının geliştirilmesi ve dil bilinci kazanmaları amaçlanmaktadır. Proje kapsamında "Dilimize Yerleşmiş Yabancı Sözcükler" temasıyla öğrencilerde Türkçe karşılıkları kullanma bilinci geliştirilmekte; "Türkçesini Söyleyelim" ve "Yeni Adını Sen Bul" gibi etkinliklerle dil farkındalığı desteklenmektedir. Ayrıca çevrim içi sözlük oluşturma, çevrim içi kelime etkinlikleri ve okul gazetesi gibi içerik üretimi çalışmaları öğrencilerin dijital ortamlarda doğru Türkçe kullanmalarını teşvik etmektedir.

Okulun Kalbi Kütüphaneler Projesi kapsamında drama, etkileşimli okuma, okuryazarlık becerileri, kardeş okul ve kitap kampanyaları ile kütüphane kullanımını artırmaya yönelik faaliyetler yürütülmektedir. Anadolu Mektebi çalışmalarıyla ortaokul ve lise düzeyinde yazar ve

külliyat okumaları, panel, konferans, seminer ve kültür kampı etkinlikleri gerçekleştirilmekte; Destanlarımı Çiziyorum Projesi kapsamında ise lise öğrencileri arasında destanların çizgi roman yoluyla anlatılmasına yönelik yarışmalar düzenlenmektedir.

Bakanlığımız ile Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birliğinde yürütülen "Kütüphanelerdeyiz" etkinliği kapsamında resmî ilkokul ve ortaokullarda öğrenim gören öğrencilerin bulundukları illerdeki Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı kütüphaneleri düzenli olarak ziyaret etmeleri, kütüphaneleri yakından tanımaları ve atölyeleri bulunan kütüphanelerden okul dışı öğrenme ortamı olarak yararlanmaları sağlanmaktadır. Bu etkinliklerde öğrencilere kütüphane tanıtımı, kütüphane üyeliği, kitap ödünç alma-verme ve araştırma yöntemleri gibi konularda rehberlik edilmektedir.

İlkokul 1 ve 2'nci sınıf öğrencilerinin okuma-yazma sürecini desteklemek amacıyla Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin hedefleriyle uyumlu "Okuma Serisi" hazırlanmıştır. Tarihimize damga vuran şahsiyetlerin hayatlarını, destanlarımızı ve bu şahsiyetlerin bilim, kültür ve sanat dünyamıza katkılarını öğrencilere görsel zenginlikle sunmak amacıyla "Çizgi Roman Serisi" hikâye kitapları hazırlanmasına yönelik çalışmalar da devam etmektedir.

Öğrencilerin yaş ve gelişim düzeylerine uygun, değer temelli, eğitici ve ilgi çekici hikâye kaynaklarının oluşturulmasını teşvik etmek amacıyla "Öğretmen Yazar, Çocuk Çiçek Açar" yarışmaları düzenlenmektedir. Bu kapsamda yayımlanmaya değer görülen eserler kitap hâline getirilerek öğrencilerin istifadesine sunulmaktadır. Söz konusu çalışmalar, öğrencilerin okuma kültürüne katkı sağlamayı ve çocuk edebiyatına özgün metinler kazandırmayı amaçlamaktadır.

Din Öğretimi Genel Müdürlüğü bünyesinde yürütülen "Oku-Yorum" Okuma Kültürünün Geliştirilmesi Projesi ile imam hatip okullarındaki öğrencilerin okuyan, düşünen, yorumlayan, eleştiren, medeniyetimizin kültürel mirasını değerlendiren, kültürümüzün söz ve yazı varlığını geliştiren ve okumayı yaşam biçimi hâline getiren bireyler olarak yetişmeleri amaçlanmaktadır. Gönüllülük esasına dayalı yürütülen projeye 1.300 okul katılım sağlamış; okullarda en az bir kitap okuma takımı oluşturulmuştur. Projenin bu yılki teması Cengiz Aytmatov, Ahmet Hamdi Tanınar ve Cemil Meriç olarak belirlenmiştir.

Anadolu imam hatip liseleri ve imam hatip ortaokullarında görev yapan yönetici ve öğretmenlerin okuma, anlama ve müzakere temelli mesleki gelişimlerini desteklemek amacıyla "Oku-Yorum Öğretmenim Projesi" yürütülmektedir. Projeye 3.761 öğretmen katılmış olup 5 ayda 5 kitap okuma ve müzakere etme hedefi doğrultusunda çalışmalar sürdürülmektedir.

Bakanlığımıza bağlı okul ve kurumlarda eğitim gören öğrencilerin milli, manevi ve kültürel değerleri koruyup yaşatmaları amacıyla planlanan sosyal etkinlikler kapsamında Türk dil bilincini geliştirmeye yönelik okul içi pano çalışmaları, şiir okuma performansları, kompozisyon yarışmaları, içerik oluşturma projeleri ve toplum hizmeti çalışmaları da yürütülmektedir. Raporlanan faaliyetler Afyonkarahisar, Ardahan, Balıkesir, Bursa, Diyarbakır, Konya, Nevşehir, Osmaniye, Samsun, Sivas, Tokat ve Yozgat olmak üzere 12 ilde ve 15 farklı ilçede, mesleki ve teknik Anadolu liseleri ile çok programlı Anadolu liseleri bünyesinde okul içi düzeyde gerçekleştirilmiştir.

Bakanlığımızca Türkçenin doğru, etkili ve bilinçli kullanımının geliştirilmesi, öğrencilerin dil becerilerinin bütüncül biçimde güçlendirilmesi, okuma kültürünün yaygınlaştırılması, dijital ortamlarda doğru Türkçe kullanımının teşvik edilmesi ve Türkçenin kültürel mirasımızla birlikte gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla çalışmalar; öğretim programları, ders kitapları, proje ve etkinlikler, öğretmen eğitimleri ve kurumlar arası iş birlikleriyle sürdürülecektir.