Özel gereksinimli çocukların eğitim kurumlarına giriş ve çıkışlarını takip etmek için kullanılan yüz tanıma sistemine ilişkin
Kaynak göster
Beritan Güneş Altın (DEM Parti), 4 Haziran 2026 tarihinde 7/45368 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 42 gün sonra, 16 Temmuz 2026).
Beritan Güneş Altın (DEM Parti, Mardin). “Özel gereksinimli çocukların eğitim kurumlarına giriş ve çıkışlarını takip etmek için kullanılan yüz tanıma sistemine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/45368, 4 Haziran 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-45368-ozel-gereksinimli-cocuklarin-egitim-kurumlarina-giris-ve-cikislarini-takip-etmek-icin-kull (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/4c0ced78-34a8-491f-9c16-019e980b3a2a
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 42 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 38 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Yusuf TEKİN tarafından Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 96 ve 99'uncu maddeleri uyarınca yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Milli Eğitim Bakanlığı'nın rehabilitasyon merkezlerinde özel gereksinimli çocukların kuruma giriş çıkışlarını denetlemek üzere Biyometrik Kimlik Doğrulama Sistemi'ni (BKDS) getirdiğine dair iddialar ve çocukların bu durum sebebiyle karşılaştıkları zorluklar basında yer almaktadır.
Eğitim süreçlerinde özel gereksinimli çocuklar; güvene dayalı ilişkiler, bireysel gereksinimlerine uygun destek mekanizmaları ve öngörülebilir ortamlar ile öğrenme ve gelişim gösterebilmektedir. Çocuk psikolojisi ve özel eğitim alanındaki bilimsel çalışmalar, özellikle otizm spektrum bozukluğu, zihinsel yetersizlik, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile çeşitli gelişimsel farklılıklara sahip çocukların eğitim ve eğitim ortamı rutinlerinin dışında yer alacak yeni uygulamalara, kontrol ve denetim kaygısı yaratan mekanizmalara karşı hassas olabildikleri ve bu gibi durumlardan olumsuz etkilendiklerini ortaya koymaktadır. Sürekli izlenme ve denetlenme hissi yaratan uygulamalar, çalışmalara göre; stres, kaygı, korku ile davranışsal uyum sorunlarını arttırabilmektedir. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 3 ile 16'ncı maddeleri ve Engelli Hakları Sözleşmesinin 7'nci maddesi uyarınca çocukları ilgilendiren tüm uygulamalarda; çocuğun üstün yararı gözetilmesi, mahremiyetin korunması, engelli çocukların haklarından eşit bir şekilde yararlanmasını sağlanması taraf devletlerin temel yükümlülükleridir. Ek olarak; uygulamanın ihale sürecinde şeffaflık eksikliği, veri güvenliği ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu yönünden belirsizlikler nedeniyle kamuoyunda ciddi soru işaretlerine neden olmaktadır. Bu nedenle, söz konusu uygulamanın kapsamının, dayanaklarının ve özel gereksinimli çocuklar ve ailelerine etkilerine ilişkin bütünlüklü bir değerlendirmeye tabi tutulması gerekmektedir.
Bu bağlamda:
SORULAR
Özel gereksinimli çocukların eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanma süreçlerinde yüz tanıma sistemlerinin kullanılmasının gerekçesi nedir?
Söz konusu uygulamanın çocuklara etkilerine ilişkin Bakanlığınız tarafından yapılmış herhangi bir etki değerlendirmesi veya bilimsel çalışma bulunmakta mıdır?
BM Çocuk Haklan Sözleşmesi'nin "çocuğun üstün yararı" ilkesine uygun olarak, yüz tanıma sistemi dışında alternatif yöntemlerin uygulanması yönünde herhangi bir çalışma yürütülmekte midir?
BKDS kapsamında elde edilen çocuklara ait biyometrik veriler hangi kurum ya da kurumlar tarafından işlenmekte, saklanmakta ve erişilmektedir?
Elde edilen biyometrik verilerin saklanma süresi ne kadardır? Eğitim ve rehabilitasyon süreci sona eren çocuklara ait verilerin yok edilmesi veya anonim hale getirilmesine ilişkin uygulamalar nelerdir?
Özel gereksinimli çocuklara yönelik yüz tanıma uygulaması, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında denetlenmiş midir?
İlgili sitemin temini, kurulumu ve işletilmesi amacıyla gerçekleştirilen ihalenin toplam bedeli nedir? İhaleye hangi şirketler katılmış, hangi şirkete ihale edilmiştir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında Bakanlığımızdan kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alarak faaliyet gösteren özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine özel gereksinimli bireylere verdikleri destek eğitimler karşılığında; 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Özel eğitim giderleri" başlıklı 43'üncü maddesinin birinci fıkrasındaki "Engelliler için sağlık kurulu raporu düzenlemeye yetkili sağlık kurum veya kuruluşlarınca verilen Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporuyla asgari %20 oranında engelli olduğu, 18 yaş altı çocukların Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu ile özel gereksinimi olduğu tespit edilen ve özel eğitim değerlendirme kurulları tarafından da eğitsel değerlendirme ve tanılamaları yapılarak 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında açılan özel eğitim okulları ile özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde verilen destek eğitimini almaları uygun görülen görme, işitme, zihinsel, bedensel yetersizliği olan bireyler ile dil ve konuşma, özel öğrenme güçlüğü, otizm spektrum bozukluğu olan bireylerden ilgili destek eğitim programında belirtilen yaşlardaki Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bireylerin eğitim giderlerinin her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen tutarı, Bakanlık bütçesine bu amaçla konulan ödenekten karşılanır. Bu engelli bireylerin engel grupları ve dereceleri ile engelinin niteliğine göre eğitim programlarının kapsamı ve eğitim süreleri, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle yönetmelikle belirlenir." hükmü doğrultusunda Bakanlığımızca ödeme yapılmaktadır.
Bakanlığımız tarafından sosyal devlet anlayışının bir tezahürü olarak 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun verdiği görev ve sorumlulukla gerçekleştirilen özel gereksinimli bireylerin özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde eğitim almalarının sağlanması ve bu eğitimin giderlerinin Bakanlık bütçesinden karşılanması öncelikli amaçlarımız arasında olmakla birlikte eğitimin amaçlarına ulaşması ve bu süreçte kamu zararı doğmaması da Bakanlığımızın önemli sorumluluklarındandır. Bu amaçla kurumların denetlenmesi için Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin "Kurumların, denetimi, inceleme ve kontrolü" başlıklı 67'nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Kurumlar, Bakanlık müfettişi, Bakanlık müfettiş yardımcısı veya il milli eğitim müdürlüğünce görevlendirilen eğitim müfettişi/il veya ilçe millî eğitim şube müdürü/eğitim uzmanı/araştırmacı ile diğer denetim yetkisi bulunanlarca denetlenir. Kurumların denetimlerinde, Bakanlıkça hazırlanan modüller ile diğer elektronik araç ve gereçlerden de yararlanılabilir." hükmü yer almaktadır.
Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde ders devam takipleri ile ödeme süreçlerine ilişkin olarak; 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Özel eğitim giderleri" başlıklı 43'üncü maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Engelli bireylerin özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine veya birimlerine kayıt ve kabul işlemleri ile engelli birey ve eğitim personelinin ders devam takibi, 1/9/2018 tarihinden itibaren biyometrik kimlik doğrulama sistemi veya kameralı görüntüleme sistemi ile yapılır. Bu yöntemlerle ders devam takibi mümkün olmayan engelli bireylerin ders devam takibi ile kimlik doğrulama sistemi veya kameralı görüntüleme sistemine ilişkin diğer usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." hükmü gereği özel gereksinimli bireylerin eğitim aldıkları kurumlarda ders devam takibinin yapılabilmesi ve kamu kaynaklarının etkin, verimli ve yerinde kullanılabilmesini sağlamak, özel eğitim ve
rehabilitasyon merkezlerinde eğitim alan özel gereksinimli bireylere eğitim vermeden eğitim verilmiş gibi gösterilmesi sonucunda kamu zararı doğmasını ve bireylerin eğitim haklarının ellerinden alınmasını engellemek amacıyla Biyometrik Kimlik Doğrulama Sistemi'ne (BKDS) geçilmiştir.
BKDS'nin çalışabilmesi için Bakanlığımızın veri merkezlerinde kurulması gerekli olan donanım ve yazılımlara ilişkin alım 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında 2024 yılı içerisinde gerçekleştirilmiş olup Innova Bilişim Çözümleri A.Ş. tarafından kazanılan ihale kapsamında özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine yapılacak BKDS kurulumlarına ilişkin mevzuatta bir hüküm veya düzenleme yer almamaktadır. İhaleye ilişkin sayısal veriler, 2024 yılı sonunda ihale bitiminde "Kamu İhale Bülteninde" yayımlanarak kamuoyuna duyurulmuştur.
BKDS'nin, ders devam takiplerinde ve ödemeye esas veri olarak kullanılması sürecine ilişkin olarak Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğünce tüm valiliklere 14.07.2025 tarihli ve E-35235946-410.07-136584411 sayılı yazı ile bildirilmiş ve 04.11.2025 tarihli ve E-35235946-410.07-145516194 sayılı yazı ile tekrar hatırlatılmıştır.
Ancak Bakanlığımıza bağlı faaliyette bulunan özel eğitim okulunun özel eğitim ve rehabilitasyon birimleri ile özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinden bir kısmının BKDS üzerinden Bakanlığımız bilişim sistemlerine entegrasyonlarının sağlanmadığı anlaşıldığından kurumların BKDS'nin belli şartlar dâhilinde 1/1/2026 tarihinden sonra kullanılacağı Özel Öğretim Genel Müdürlüğünün 27.11.2025 tarihli ve E-16915068-410.07-147430246 sayılı yazısı ile duyurulmuştur. Nitekim Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği'nin Geçici 4'üncü maddesine "Biyometrik kimlik doğrulama sistemi 1/1/2026 tarihine kadar Bakanlığın bilişim sisteminde kullanılan biyometrik kimlik doğrulama sistemine entegre edilmiş veya edilecek kurumlara, 1/5/2026 tarihine kadar verilen eğitimler için 30 uncu maddenin ikinci fıkrasına göre ödeme yapılır. Biyometrik kimlik doğrulama sistemi 1/1/2026 tarihinden sonra Bakanlığın bilişim sisteminde kullanılan biyometrik kimlik doğrulama sistemine entegrasyonu yapılan kurumlara, 1/1/2026 tarihinden entegrasyon yapılan tarihe kadar kurumlarında verilen eğitimler için 30 uncu maddenin ikinci fıkrası kapsamında ödeme yapılmaz." hükmü eklenmiştir.
Biyometrik kimlik doğrulama sistemi kapsamındaki yüz tanıma işlemlerinde canlılık tespiti yapılmakta; sistemi fotoğraf, kayıtlı görüntü veya benzeri yöntemlerle yanıltmaya yönelik işlemler tespit edilerek "risk teşkil eden işlem" olarak kanıt görselleriyle birlikte Bakanlığımıza iletilmektedir. Bu yönüyle sistem, canlı insan yüzü ile sistemi yanıltmaya yönelik işlemleri ayırt edebilecek güvenlik mekanizmasına sahip olup canlılık testi başarıyla gerçekleştirilmektedir.
Türkiye genelinde faaliyet gösteren 3.293 özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi biyometrik kimlik doğrulama sistemini kurarak kullanıma başlamıştır. Kurumlar, Bakanlığımız bilişim sisteminde kullanılan biyometrik kimlik doğrulama yazılımını kullanabilmek amacıyla ilgili firma ile sözleşme imzalayarak sisteme dâhil olmaktadır.
Kurumların Bakanlığımız bilişim sisteminde kullanılan biyometrik kimlik doğrulama sistemine entegrasyonu sürecinde yaşanan teknik aksaklıklara ilişkin olarak Bakanlığımıza ulaşan şikâyet bulunmamaktadır. Konuya ilişkin talepler ilgili teknik birimler tarafından karşılanmaktadır.
Özel gereksinimli bireylerin ve eğitim personelinin biyometrik verilerini barındıracak sistemin 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve Bakanlığımızın bilgi güvenliği politikaları çerçevesinde kişisel verilerin güvenliğinin sağlanmasına yönelik olarak sisteme
dışarıdan müdahale edilememesi, gizlilik gerektiren bilgi, materyal ve dokümanların korunması, bilgi ve dokümanların görsel, işitsel ve yayın yolu ile üçüncü şahıslara karşı güvenliğin sağlanması, söz konusu projedeki hiçbir teknik dokümanın kısmen veya tamamen yüklenici tarafından başka projelerde kullanılmaması, yüklenicinin personeli veya yetkililerinin cihazların kurulacağı adreslerde yapacakları her türlü çalışma sırasında gizlilik kurallarını ihlal etmemesi gibi hususlar BKDS Teknik Şartnamesi'nde hüküm altına alınmıştır.
BKDS'nin Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) hükümlerine tam uyumlu olması için kapsamlı tedbirler düşünülmüş ve uygulanmıştır. Biyometrik veriler, KVKK'nin 6'ncı maddesi kapsamında "özel nitelikli kişisel veri" olarak kabul edildiğinden, bu verilerin işlenmesi için özel güvenlik önlemleri ve açık rıza mekanizması zorunludur.
Organizasyonel tedbirler arasında, veri sorumlusu ve veri işleyen rolleri net olarak tanımlanmış, veri işleme politikaları oluşturulmuş ve personel eğitimleri verilmiştir. Veri saklama süreleri belirlenmiş, amaç ortadan kalktığında verilerin silinmesi için prosedürler oluşturulmuştur. Ayrıca, veri sahiplerinin KVKK'nin 11'inci maddesi kapsamındaki hakları (bilgi talep etme, düzeltme, silme, itiraz etme) sistemde güvence altına alınmıştır.
Bakanlığımızca tüm valiliklere gönderilen yazılarla, biyometrik kimlik doğrulama sisteminin 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ilkelerine ve bilgi güvenliği standartlarına uygun olarak tasarlandığı ve kurumların da bu esaslara uygun hareket etmesi gerektiği bildirilmiştir. Teknik şartnamenin ilgili hükmünde de BKDS'nin veri alma, saklama, işleme ve sunma faaliyetlerinin tümünde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na uygun çalışacağı açıkça düzenlenmiştir.
Biyometrik kimlik doğrulama sistemi; Bakanlığımızca hazırlanan teknik şartname, imzalanan sözleşme hükümleri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Bakanlığımız bilgi güvenliği politikaları ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yürütülmektedir. Sistem kapsamındaki teknik gereklilikler kurumlara bildirilmiş olup kurumların sisteme dâhil olma, veri güvenliği, cihaz ve yazılım kullanımı ile doğrulama süreçlerinde belirlenen usul ve esaslara uygun hareket etmesi gerekmektedir.
Öte yandan özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin denetimleri Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği'nin "İnceleme, Soruşturma ve Denetim" başlıklı 27'nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Bakanlık müfettişi/Bakanlık müfettiş yardımcısı veya il milli eğitim müdürlüklerince görevlendirilen eğitim müfettişi/eğitim müfettişi yardımcısı, il millî eğitim müdür yardımcısı, il/ilçe milli eğitim şube müdürü veya diğer denetim yetkisi bulunanlarca yapılan inceleme/soruşturma/denetimlerde onayın alındığı aydan önceki geriye dönük olarak en az 90 günlük kamera kayıtlarını ve biyometrik kimlik doğrulama sistemi verilerini sunamayan ve/veya Özel Eğitim Modülü üzerindeki eğitim saatleriyle biyometrik kimlik doğrulama sistemi verileri ve kamera görüntüleri arasında uyuşmazlık bulunan kurumlara ödemenin yapılmış olması hâlinde, 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 43 üncü maddesi ikinci fıkrasında yer alan hükümlere uygun işlem yapılır." hükmü doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malî saydamlığı sağlamak üzere gerekli denetimler yapılmaktadır.
Özel gereksinimli bireylerin ve eğitim personelinin rehberlik ve araştırma merkezlerinde (RAM) yüz imzasının üretilmesi, bu yüz imzalarının şifreli olarak özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde kurulacak olan sisteme yüklenmesi, bireylerin kuruma geliş/gıdışı sırasında bireyleri biyometrik olarak tanıyarak Bakanlığımız MEBBİS sistemlerine devam bılgılerını aktaracak ve tüm bu süreçleri bilgi güvenliği, kişisel verilerin korunması, sisteme müdahale edilememesi gibi kriterlere uygun gerçekleştirecek sistem sayesinde özel
gereksinimli bireylerin kurumlarda eksiksiz eğitim alması ve herhangi bir hak kaybı yaşamaması amacıyla söz konusu yönetmeliklerde düzenleme yapılmıştır.
Özel gereksinimli bireylere eğitim verilmediği hâlde eğitim verilmiş gibi gösterilmek suretiyle hem bireylerin eğitim hakkını ihlal eden hem de kamu zararı oluşturan uygulamaları önlemek amacıyla hayata geçirilen biyometrik kimlik doğrulama sistemi; veri güvenliği, kişisel verilerin korunması, bireylerin eğitime erişiminin temini ve kamu kaynağının korunması esas alınarak kurgulanmıştır. Bu nedenle sistemin askıya alınması yönünde hâlihazırda bir değerlendirme bulunmamaktadır.
Bakanlığımızca özel gereksinimli bireylerin eğitim hakkına erişiminin korunması, özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerinin amaçlarına uygun şekilde yürütülmesi, kişisel verilerin güvenliğinin sağlanması ve kamu kaynaklarının etkili, verimli ve hukuka uygun kullanılması amacıyla çalışmalar ilgili mevzuat ve teknik güvenlik prosedürleri doğrultusunda sürdürülmektedir.