Yaş çay üreticilerinin desteklenmesi talebine ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 71 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 64 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda belirtilen sorularımın Tarım ve Orman Bakanı YUMAKLI tarafından yazılı olarak cevaplandırılması hususunu; Anayasanıp 96. maddeleri gereğince saygılarımla arz ederim. 11.06.2026 oluşturmaktadır. Bölge ekonomisinin temel taşı olan çay sektörü son yılla#/Oa artan finansman maliyetleri, yüksek faiz oranları ve işletme sermayesine erişimde yaşayfan sorunlar nedeniyle ciddi bir darboğazla karşı karşıyadır.
Sektörün finansmana erişimde yaşadığı sıkıntılar ve yüksek faiz maliyetleri nedeniyle yaş çay fiyatları aşağıya gelmeye başlamış, müstahsil nezdinde ve bölgede şikayetler had safhaya ulaşmıştır. Özel sektörde kapanan firmalar ve kapasite yetersizliği nedeniyle aşırı kamu-özel izdiham oluşmuş, özellikle ÇAYKUR alım yerlerinde yığılmalar meydana gelmiştir. Yaş çayın alım yerlerinde beklemesi sebebiyle kuru çayın kalitesi de olumsuz yönde etkilenmiştir.
Sektör temsilcileri; 2024 yılında sektöre sağlanan selektif kredi imkanı gibi bir destek uygulamasının 2025 ve 2026 yıllarında hayata geçirilmemesi nedeniyle büyük mağduriyet ortaya çıktığını ifade etmektedir. Benzer bir destek mekanizmasının bulunmaması nedeniyle yaş çay fiyatlarında gerileme, özel sektör fabrikalarında kapasite düşüşü ve üretimden çekilmeler yaşandığı belirtilmektedir. Sektör temsilcileri çay üreticilerini rahatlatacak düzenlemelerin hayata geçirilmesini ve ivedilikle sektöre özel selektif kredinin çıkartılmasını ve sektöre kullandırılmasını talep etmektedir.
Bu kapsamda;
SORULAR
Çay sektöründe son yıllarda artan finansman maliyetleri, yüksek faiz oranları ve işletme sermayesine erişimde yaşanan sorunlar nedeniyle ortaya çıkan mağduriyetler Bakanlığınızın bilgisi dahilinde midir?
Sektör temsilcilerinin talepleri doğrultusunda 2026 yılı içerisinde çay sektörüne yönelik yeni bir selektif kredi programı planlanmakta mıdır? Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleri aracılığıyla çay sektörüne yönelik faiz destekli veya sübvansiyonlu kredi verilmesine ilişkin bir çalışma mevcut mudur?
Çay sektörünün talep ettiği yaklaşık 5-6 milyar TL büyüklüğündeki kredi ihtiyacına ilişkin ilgili Bakanlıklar nezdinde yürütülen bir çalışma mevcut mudur?
Finansman yetersizliği nedeniyle faaliyetlerini durduran veya kapasitesini azaltan çay fabrikalarının sayısı kaçtır? Detaylarıyla listeler misiniz?
Son 5 yıl içerisinde ÇAYKUR alım noktalarında yaşanan yoğunluk ve beklemeler nedeniyle kalite kaybına ilişkin Bakanlığınıza ulaşan şikâyet sayısı kaçtır?
Sektör temsilcilerinin değerlendirmeleri doğrultusunda Yaş çay fiyatlarında öngörülen düşüşlerin önlenmesine yönelik Bakanlığınız tarafından alınmış herhangi bir önlem planı mevcut mudur?
Çay sektörünün sürdürülebilirliği ve bölgesel istihdamın korunması amacıyla önümüzdeki dönemde hangi destek programlarının uygulanması planlanmaktadır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR), ülke tarım politikalarına uygun olarak çay tarımına katkı sağlayan, serbest piyasa şartlarında her türlü çay ürününü üreten ve pazarlayan, piyasada dengeleyici rol üstlenen iktisadi devlet teşekkülüdür.
2026 yılı yaş çay alım fiyatları tüm parametreler dikkate alınarak 35 TL/kg olarak açıklanmıştır. Üreticilerimizin ürün teslimini kolaylaştırmak amacıyla ÇAYKUR'un günlük işleme kapasitesi 9.250 tona çıkarılmıştır.
8038 sayılı Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Üreticilerin tarımsal üretime yönelik finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 2024-2026 yılları için yayımlanan 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ve 2024/15 No'lu Uygulama Esasları Tebliği kapsamında Ziraat Katılım Bankası A.Ş., T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince 28 farklı konuda hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredisi/finansmanı kullandırımı yapılmaktadır.
Kararlar kapsamında "Tarımsal Ürünlerin İşlenmesi" konusunda 30 milyon TL üst limite kadar %50-65 aralığında faiz/kâr payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir. Bu kredi konusundan yararlanacak gerçek ve tüzel kişi işletmelerin mikro işletme veya küçük işletmeler ölçeğinde olması gerekmektedir.
Ayrıca Kararlar kapsamında üreticilerimiz temel bitkisel üretim konularında 300.000 TL'ye kadar (300.000 TL dahil) sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TL'ye kadar %50-%100 aralığında faiz/kâr payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir. Bu kapsamdaki işletme kredi/finansmanlarının belirli bir kısmı ayni olarak tahsis edilmekte, bu tutar akaryakıt, gübre, tohum, fide, ilaç, veterinerlik hizmeti, yem, aşı ve benzeri tarımsal girdilerin alımına yönelik kullandırılmaktadır.
8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.
Yeni destekleme modelinde üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. 2026 üretim yılı için destek katsayı değeri dekara 310 TL'dir.
Bu kapsamda çay üreticilerine 2026 üretim yılında dekara 465 TL temel destek ödemesi yapılacaktır. Ayrıca üretimi geliştirme desteği kapsamında organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir. 5285 sayılı Kaliteli Çay Yaprağı Temini Amacıyla Budamaya Tabi Tutulan Çaylıklar Nedeniyle Üreticilerin Uğradığı Gelir Kaybının Tazminine Dair Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında kaliteli çay yaprağı temini amacıyla gençleştirme budamasına tabi tutulan çaylıklara "Çay Budama Tazminatı Desteği" ödemesi yapılmaktadır.
Bununla birlikte, 2026 üretim yılı için belirlenen destek katsayı değeri olan dekara 310 TL'nin mazot ve gübre fiyatlarındaki artışa bağlı olarak güncelleme çalışmaları devam etmektedir. Akaryakıt fiyatlarındaki küresel dalgalanmaların üretici maliyetlerine yansımasını azaltmak amacıyla 12.08.2026 tarihli ve 11606 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile motorinde ÖTV tutarı 13-31 Ağustos 2026 tarihleri arasında uygulanmayacak şekilde (0 TL/litre) düzenlenmiş olup devam eden süreçte ise kademeli bir geçiş takvimi belirlenmiştir.
İbrahim YUMAKLIBakan