Küçük esnafın yaşadığı ekonomik sorunlara ilişkin
Kaynak göster
Talat Dinçer (Yeni Parti), 3 Ağustos 2026 tarihinde 7/47478 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Hazine ve Maliye Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 46 gün sonra, 18 Eylül 2026).
Talat Dinçer (Yeni Parti, Mersin). “Küçük esnafın yaşadığı ekonomik sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/47478, 3 Ağustos 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-47478-kucuk-esnafin-yasadigi-ekonomik-sorunlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/1f3e70c7-ff36-4875-bb8f-019fcbd2c0f0
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 46 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 37 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımı Hazine ve Maliye Bakanı Sayın Mehmet ŞİMŞEK tarafından Anayasa'nın 98. Ve TBMM Içtüzüğü'nün maddeleri gereğince yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.
Toplumun ve ekonominin temel taşı olan esnaf, bugün Cumhuriyet tarihinin en ağır ekonomik darboğazlarından biriyle karşı karşıyadır. Türkiye genelinde ortalama 2 milyon 600 bin esnaf ve sanatkâr işletmesi faaliyet göstermektedir. Bu rakam yalnızca iş yeri sayısını ifade etmemektedir, milyonlarca esnafı, ailelerini, yanlarında çalışanları, çırakları, kalfaları, tedarikçileri ve bu işletmelerden geçimini sağlayan milyonlarca vatandaşı temsil etmektedir. Esnaf, bu ülkenin her mahallesinde, her sokağında, her ilçesinde ve her ilinde bulunmaktadır. Sabah ilk kepengi açan, gece son ışığı söndüren; vergisini ödeyen, istihdam sağlayan, üretime katkı sunan ve mahallesine sahip çıkan kesimdir.2 milyon 600 bin iş yerini görmezden gelemeyiz, Esnafı yok sayamayız, Esnafı ezemeyiz, Esnafın feryadına kulaklarımızı kapatamayız. Çünkü esnaf yalnızca bir meslek grubu değil, Türkiye ekonomisinin omurgası, toplumsal hayatın vicdanı ve milletimizin alın teridir.
2022 yılından 2026 yılı Haziran ayı sonu itibariyle 568 bin 485 Esnaf işyeri kapatmıştır. Bu durum, esnafın içinde bulunduğu ekonomik zorlukların en önemli göstergelerinden biridir, Esnaf artık kazanç elde etmekten çok, işletmesini ayakta tutma mücadelesi vermektedir. Döviz bazlı kiralar, stopaj yükü, çeşitli vergi kalemleri, Bağ-Kur ve sigorta primleri, yüksek enerji maliyetleri ve artan enflasyon işletmeler üzerinde ağır bir yük oluşturmaktadır. Türk lirasındaki değer kaybı nedeniyle sermayesi eriyen esnaf, sattığı ürünün yerine yenisini koyamaz hale gelmiş, çoğu zaman kazanmadan harcama yapmak zorunda kalmıştır. Kartlı alışverişlerde uygulanan POS cihazı komisyonları, banka kesintileri ve bakım ücretleri de esnafın gelirini daha işletme kasasına girmeden azaltmaktadır. Mahalle esnafı, zincir marketler ve alışveriş merkezleri karşısında ağır rekabet koşulları altında mücadele etmektedir. Büyük sermaye karşısında yeterli desteği bulamayan küçük işletmeler; aldığı ürünü satmakta ve sattığı ürünün yerine yenisini koymakta zorlanmaktadır. Gıda sektöründe uygulanan KDV sistemi de esnaf açısından önemli bir mali yük oluşturmaktadır. Esnaf alışta %1 KDV ile işlem yaparken, işlenmiş ürünlerde %10 KDV yüküyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu durum küçük işletmelerin maliyetlerini artırmaktadır. Bunun yanında, müzik kullanan işletmelerden telif hakkı kapsamında talep edilen yüksek ücretler de esnafı zor durumda bırakmaktadır. Dört ayrı kuruluştan yalnızca bir kuruluşun, yıllık 100 metrekarelik bir işletme için 600 bin TL ücret talep ettiği belirtilmektedir. Bu tür yüksek maliyetler birçok işletmeyi ekonomik olarak zorlamakta, bazı uyuşmazlıklar mahkeme süreçlerine taşınmaktadır. Ulaşım sektöründe faaliyet gösteren esnaf da sürekli artan maliyetler nedeniyle ciddi sorunlar yaşamaktadır. Akaryakıt fiyatlarındaki sürekli artışlar, yüksek otoyol ve köprü geçiş ücretleri, zorunlu olan yüksek ücretli belgeler, sektörün yükünü artırmakta, birçok işletmeyi kontak kapatma noktasına getirmektedir. Ulaşım sektörüne yönelik hurda araç desteği sağlanmalı, vergi indirim desteği sağlanarak ticari araçların yenilenmesi sağlanarak, kalıcı teşvikler hayata geçirilmelidir. Esnafın en önemli sorunlarından biri de finansmana erişimdir. Banka borçları, ana parayı aşan faiz yükleri nedeniyle ödenemez hale gelmiş; vergi ve SGK borçlarına uygulanan gecikme faizleri işletmeleri içinden çıkılması zor bir noktaya taşımıştır. Borç yükü altında ezilen esnaf krediye ulaşamamakta, yatırım yapamamakta ve işletmesini geliştirememektedir. Bu nedenle faiz oranları düşürülmeli, banka borçları makul şartlarda yeniden yapılandırılmalı, kamu borçlarının faizi silinmeli ve ödeme kolaylığı sağlanmalıdır. Ayrıca sicil affı çıkarılarak ticari hayatına devam etmek isteyen esnafa yeni bir başlangıç imkânı verilmelidir. Esnafın yıllardır beklediği önemli konulardan biri de emeklilik akanı: inkak hakkıdır. Bağ-Kur'lular için 7200 prim günü düzenlemesine ilişkin beklenti henüz karşılanmamıştır. Milyonlarca esnaf, diğer sigortalılara göre daha uzun süre prim ödeyerek daha geç emekli olmak zorunda kalmaktadır.
Yıllarca vergisini veren, primini ödeyen ve ülke ekonomisine katkı sağlayan esnafın emeklilikte adalet talebi karşılanmalı, verilen sözler yerine getirilmeli ve 7200 prim günü düzenlemesi bir an önce hayata geçirilmelidir. Vergi yükünün hafifletilmesi, haksız rekabetin önlenmesi, küçük işletmelerin desteklenmesi, üreticinin korunması, finansman maliyetlerinin düşürülmesi ve sürdürülebilir ekonomik politikaların hayata geçirilmesi artık bir tercih değil, zorunluluktur. Bugün esnafın sesi duyulmazsa yarın yalnızca dükkânlar kapanmayacak, şehirlerin ruhu, mahalle kültürü, üretim gücü ve ekonomik bağımsızlığımız da büyük yara alacaktır. Esnaf sadece destek istememektedir. Esnaf; emeğinin karşılığını, adil rekabet şartlarını, ulaşılabilir finansmanı, hak ettiği emekliliği ve geleceğe güvenle bakabileceği bir ekonomik düzen istemektedir. Bu kapsamda; esnafın yaşadığı ekonomik sorunların, artan maliyetlerin, finansmana erişim problemlerinin, emeklilik haklarının, vergi yüklerinin ve sektörel sorunların ayrıntılı şekilde incelenmesi, çözüm önerilerinin belirlenmelidir.
Bu bilgiler doğrultusunda:
SORULAR
2 milyon 600 bin esnafımız ekonomik darboğazdayken, iktidar esnafın feryadını daha ne kadar duymazdan gelecek?
Son yıllarda yüz binlerce esnaf kepenk kapatırken, bu tablonun sorumluluğunu kim üstlenecek?
Vergisini veren, istihdam sağlayan esnaf neden sürekli yük altında bırakılıyor? 4. Esnafın maliyetleri artarken, gelirleri erirken hükümet neden kalıcı destek adımları atmıyor?
Küçük esnaf zincir marketlerle ve büyük sermayeyle nasıl rekabet edecek? 6. Esnaf borç batağındayken, faiz yükü altında ezilirken neden kapsamlı bir yapılandırma yapılmıyor?
Vergi ve SGK borçlarında kolaylık sağlanmazken, esnaftan ayakta kalması nasıl bekleniyor?
Yıllarca prim ödeyen Bağ-Kur'lu esnafın 7200 gün emeklilik talebi neden hâlâ karşılanmıyor!
Esnafın ödediği vergi artarken, aldığı destek neden aynı oranda artmıyor? 10. Esnaf destek beklerken neden sürekli yeni yüklerle karşı karşıya bırakılıyor?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Şimşek, Hazine ve Maliye Bakanı ·
İlgi yazınız ekinde alınan Mersin Milletvekili Sayın Talat DİNÇER'e ait yazılı soru önergesine ilişkin olarak, Bakanlığımız tarafından hazırlanan cevap metni ektedir.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Devlet Mah. Dikmen Cad. No: 12, M Blok, Kat: 3-4
7/47478 Esas Sayılı Soru Önergesine İlişkin Olarak Hazine ve Maliye Sayın Talat DİNÇER, öncelikle şahsıma yönelik olarak Bakanlığımıza sunduğunuz yazılı soru önergeniz için teşekkür ederim.
Ülkemizde vergi adaletinin güçlendirilmesi, sabit gelirli vatandaşlarımızın vergi yükünün azaltılması ve küçük ölçekli işletmeleri desteklemek amacıyla son dönemde çok önemli düzenlemeler yapılmıştır.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nda düzenlenen esnaf muaflığı müessesesi kapsamında ticaret ve sanat erbabı belirlenen koşullarla gelir vergisinden muaftır. Son dönemde yapılan düzenlemeler ile basit usulde vergilendirilen esnafa gelir vergisi istisnası sağlanmış, esnaf muaflığının kapsamı genişletilmiş ve esnaf muaflığı kapsamında bulunan kişilerin evlerde ürettiği ürünlerin satış ve pazarlanmasında kolaylık sağlanmıştır.
Bununla birlikte, gerek vergiden muaf esnaf gerekse kazançları basit usulde tespit edilen mükellefler tarafından yapılan teslim ve hizmetler katma değer vergisinden istisna bulunmaktadır.
Ayrıca, 1.1.2022 tarihinden itibaren asgari ücret vergi dışı bırakılmış, asgari ücretin üzerinde ücret alanlarda ise asgari ücretin gelir vergisi matrahına isabet eden tutarı gelir vergisinden, brüt asgari ücrete isabet eden tutar damga vergisinden istisna edilmiş olup, yanında hizmet erbabı çalıştıran esnaf ve sanatkârlara önemli bir teşvik sağlanmıştır.
4.6.2026 tarihli ve 33270 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7582 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile vatandaşlarımızın kamuya olan borçlarının teciline yönelik 6183 sayılı Kanun'un 48 inci maddesinde yapılan değişikliklerle, azami tecil süresi 36 aydan 72 aya çıkarılmış, 13.6.2026 tarihli ve 33279 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 11414 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla teminatsız tecil tutarı 1 milyon TL'den 10 milyon TL'ye yükseltilerek mükelleflerimizin kamuya olan borçlarını ödemelerinde ilave kolaylıklar sağlanmıştır.
Bahse konu değişiklikler sonrasında, 16.6.2026 tarihli ve 33282 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seri:B Sıra No:20 Tahsilat Genel Tebliği ile 6183 sayılı Kanun'un 48 inci maddesinde düzenlenen tecil ve taksitlendirme müessesesi kapsamında borçluların 31.8.2026 tarihine kadar (bu tarih dahil) yapacakları müracaat üzerine, cari tecil faiz oranından daha düşük oranda faiz alınması suretiyle vergi dairesine olan borçlarının taksitlendirilerek, taksitlerin
Devlet Mah. Dikmen Cad. No: 12, M Blok, Kat: 3-4
Eylül 2026 ayında başlamak üzere aylık eşit taksitler halinde ödenmesi imkânı sağlanmasına yönelik düzenlemeler yapılmıştır. Tebliğ ile;
• Vergi dairesince takip edilen ve vadesi 5.6.2026 tarihi ve öncesi olan tüm amme alacaklarının (özel tüketim vergisi ve geçici vergi hariç) 72 aya kadar taksitlendirilebilmesi,
• Cari faiz oranı olan yıllık yüzde 39 yerine yüzde 29 tecil faizi uygulanması,
• Mevcut taksitlendirmeleri ile taksitlendirme talepleri devam edenlerin bu düzenlemeden yararlanabilmeleri,
• Asıl borçlunun yanında borçtan sorumlu olanların da bu borçlar için düzenlemeden yararlanabilmesi,
• Motorlu taşıtlara ilişkin taksitlendirilmiş borçların, taksitlendirme ihlali olmadığı sürece, bu araçların muayenesinde borç olarak dikkate alınmaması, imkânı getirilmektedir.
Diğer taraftan, 5570 sayılı Kamu Sermayeli Bankalar Tarafından Yürütülen Faiz Destekli Kredi ve Kar Payı Destekli Fon Kullandırılmasına Dair Kanun uyarınca 2002 yılından itibaren esnaf ve sanatkârlara yönelik olarak T. Halk Bankası A.Ş. (Banka) tarafından Hazine faiz destekli kredi kullandırılmakta olup uygulama esasları 16.01.2025 tarihli ve 9436 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nda (Karar) belirlenmiştir. Bu çerçevede anılan Karar'ın 6 ncı maddesinde belirtilen esnaf ve sanatkârlara Banka'nın esnaf kredilerine uygulamakta olduğu cari faiz oranları esas alınarak faiz indirimleri uygulanmakta ve indirim nedeniyle oluşan fark Devlet bütçesinden karşılanmaktadır.
Bununla birlikte, 9436 sayılı Kararın 7 nci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca; 2026 yılı Ocak ayı başından itibaren yapılacak kredi tahsis işlemlerinde "vadesi geçmiş borç durumu" sorgulanması hükme bağlanmıştır. Ancak, 26.08.2026 tarihli ve 11648 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 9436 sayılı Kararda revizyona gidilmiş olup, vergi ve SGK prim borcu bulunan esnaf ve sanatkârlar için iki farklı uygulama seçeneği sunulmaya başlanmıştır.
Birinci seçenek olarak; vergi veya SGK prim borcu bulunan esnaf ve sanatkârlara tahsis edilen kredi tutarının yüzde 25'lik ve bir yılda toplam 300 bin TL'yi geçmeyecek kısmı söz konusu borçların ödenmesi amacıyla Banka tarafından ilgili kurumlara aktarılmakta ve bu kısma yüzde 25 faiz indirimi uygulanmakta, kalan kredi tutarı ise yüzde 50 faiz indirimi uygulanarak esnaf ve sanatkârın kullanımına sunulmaktadır.
Uygulamaya alınan ikinci seçenek kapsamında ise, vergi veya SGK prim borcu bulunan esnaf ve sanatkârların, vergi ve SGK prim borçlarına ilişkin herhangi bir ödeme veya Devlet Mah. Dikmen Cad. No: 12, M Blok, Kat: 3-4 yapılandırma işlemi gerçekleştirmeden de kredi kullanabilmelerine imkân sağlanmıştır. Böylece tahsis edilen kredi tutarından borç ödemesi yapılmamakta ancak Karar kapsamında yüzde 50 olarak uygulanan faiz indirimi yüzde 40, yüzde 100 olarak uygulanan faiz indirim oranı yüzde 80 ve yüzde 60 olarak uygulanan faiz indirim oranı ise yüzde 48 olarak uygulanmaktadır.
İlaveten kaybolmaya yüz tutmuş meslek kollarındaki esnaf ve sanatkâr kredilerinin vergi ve SGK prim borcu sorgulamasına ilişkin istisnası 2027 sonuna kadar uzatılmıştır.
Ayrıca, Bakanlığımız tarafından yürütülen Hazine destekli kefalet sistemi (Sistem) ile, KB'lerimiz öncelikli olmak üzere finansmana erişim sorunu yaşayan işletmelere güncel ekonomik ihtiyaçlar doğrultusunda destek sağlanmaktadır.
Sistem kapsamında halihazırda 23 adet destek paketi yürürlükte olup, söz konusu destek paketleri kapsamında 28.08.2026 tarihi itibarıyla 163,7 milyar TL kefalet karşılığı 190,8 milyar TL kredi kullandırılmıştır. İlgili mevzuat ve söz konusu paketlerde belirlenen şartların karşılanması halinde işletmeler anılan desteklerden faydalanabilmektedir.
Bunun yanı sıra, Bakanlığımıza iletilen muhtelif talepler ve güncel ekonomik ihtiyaçlar sürekli olarak değerlendirilmekte olup, Sistem kapsamında yürürlüğe alınan destek paketleri özelinde gerekli güncellemeler yapılmakta ve gerekli olması halinde yeni destek paketleri hayata geçirilebilmektedir.
Sistem kapsamında kefalet kullandırılan yararlanıcıların finansal sürdürülebilirliklerini korumak amacıyla yapılandırma imkânı sağlanmaktadır. İlgili mevzuat uyarınca, ödeme güçlüğü yaşayan yararlanıcılara tazmin talebinde bulunulmadan önce bu yapılandırma imkânının tanınması zorunlu tutulmuştur.
Diğer taraftan, soru önergesinde bahsi geçen diğer hususlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı uhdesinde bulunmaktadır.
Devlet Mah. Dikmen Cad. No: 12, M Blok, Kat: 3-4 c-posta: sghsorzenergelen.athmb.2e.tr Hektronik Ağ: www.hmb.gov.tr
Mehmet ŞİMŞEKBakan