Sayıştayın denetim raporlarında EPDK ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin
Kaynak göster
Müzeyyen Şevkin (CHP), 4 Ekim 2023 tarihinde 7/4960 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 78 gün sonra, 21 Aralık 2023).
Müzeyyen Şevkin (CHP, Adana). “Sayıştayın denetim raporlarında EPDK ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/4960, 4 Ekim 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-4960-sayistayin-denetim-raporlarinda-epdk-ile-ilgili-yaptigi-bazi-tespitlere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/fb5ae372-d063-4d53-84e5-018afec4beb5
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 78 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 72 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın Alparslan Bayraktar tarafından yazılı olarak yanıtlandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Dr. Milzeyyen ŞEVKİN CHP'Adana Milletvekili
Sayıştay Raporları'nda sürekli uyarılan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'na (EPDK) ait eski bulgular bu yılki raporlardan çıkarılmıştır. Yanlış okunan, vatandaşın cebine dokunan fahiş rakamların nedenini de açıklayan eski bulguların raporlardan çıkarılması büyük bir handikaptır. Bu olumsuzluk hiçbir önlem alınmadığını da kanıtlar niteliktedir. Sayıştay, EPDK tarafından iletim sistemindeki sayaçların, sayaç veya sayaç dışı bir unsurdan kaynaklanan sorunların, zararların belirlenmesini istemesine rağmen EPDK'nın doğru üretim ve tüketim miktarlarını kaydetmemesi, tüketim miktarlarının tespitinin yapılmaması kamuyu büyük zarara uğratmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
EPDK'nın doğalgaz ve elektrik piyasası gelirlerine ilişkin takip ve tahsil mekanizmasının hâlâ yasayla düzenlenmemesi bu konunun geçen yılki Sayıştay raporlarında işlenmesine rağmen bu yıl (2023) bulguların rapordan çıkarılması düşündürücüdür. 2017-2020 arasındaki Sayıştay raporlarında düzenli yer alan kurumun sektöre kestiği ve yüzde 90'ını tahsil edemediği 4 milyar TL civarındaki cezaların son 2 yıldaki raporlarda yer almaması da ayrı bir soru işaretidir. Bu para EPDK'nın 10 yıllık gelirine bedeldir. Üstelik bu cezalar artık zaman aşımına uğramak üzeredir.
EPDK'daki zararların belirlenmesi, alacaklarının tahsil edilmesi, vatandaşa yüksek miktarda enerji faturası ödetilmesinin önüne geçilmesi, TBMM adına denetleme yetkisi olan Sayıştay'ın yeni oluşturduğu raporlardaki eksikliklerin araştırılması ve sorunların çözümü, kamu zararının giderilmesi şarttır.
Bu kapsamda;
SORULAR
2017-2020 arasındaki Sayıştay raporlarında düzenli yer alan EPDK'nın sektöre kestiği ve yüzde 90'ını tahsil edemediği 4 milyar TL civarındaki cezalar son 2 yıldaki raporlarda yer almamaktadır. Bu para EPDK'nın 10 yıllık gelirine bedeldir. Üstelik bu cezalar artık zaman aşımına uğramak üzeredir. Tahsil edilemeyen bu cezalar ne olmuştur? Kamuoyuna açıklama yapacak mısınız?
EPDK'nın yaklaşık 10 yıllık gelirine denk düşen ve doğalgaz, petrol, elektrik, sıvılaştırılmış petrol alanındaki firmalara kestiği cezaların takip/tahsilinin yapılmaması, bu konuda Hazine ve Maliye Bakanlığı'yla eşgüdümlü bir veri altyapısı kurmaması, her yıl belirtilen bir bulgudur. Bakanlık olarak bu konuda bir çalışmanız var mı?
EPDK, 2020'ye kadar kestiği 3 milyar 848 milyon TL'lik cezanın 3 milyar 696 milyon TL'sini (yüzde 96'sını) tahsil edememişti. 2021'de yayımlanan raporda artık güncel ceza rakamı ve tahsilat oranı yoktu, 2 yıldır bu bulgu tamamen Sayıştay raporundan çıkarıldı, "izleme/takip listesi'nde de yer almadı. Bu cezaların güncel tutarı, tahsilat oranı, ne kadarının zamanaşımına uğradığı bu yılki raporda yok, belirsiz. Takip/tahsilat için Hazine ve Maliye Bakanlığı ile EPDK arasında yapılan protokolün durumu nedir, nasıl bir süreç işletilmektedir? Gelinen son aşama, tahsilat miktar ve oranı, zamanaşımına uğramış tutar ne kadardır?
2016-2020 arasında, 21 elektrik dağıtım şirketine 280 milyon 218 bin TL'lik AR-GE bütçesi ayrılmış, bu bütçenin 117 milyon 484 bin TL'si ise harcanmıştır. Kanunda açıkça öngörülmeyen bir gider kalemi, tebliğ yoluyla AR-GE harcaması olarak abonelerden tahsil edilmiştir. Piyasa faaliyetiyle yani dağıtım şirketlerinin görev alanıyla doğrudan ilişkisi olmayan AR-GE giderlerinin dağıtım tarifesinden çıkarılması gerekmektedir. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nda açıkça düzenlenmemiş bu hususun bir alt düzenlemeyle aboneden alınması hukuka aykırıdır. Dolayısıyla bu bulgu bu yılki rapordan neden çıkarılmıştır? Gelinen aşamada bu AR-GE harcamalarının tutarı ne oldu, vatandaşa fatura edilmeye devam etmekte midir?
Sayıştay'ın son 2 yılda ısrarla vurguladığı gibi elektrik dağıtım şirketleri, TEDAŞ'ın mallarından kira geliri almaya devam etmektedir. Bu husus da bu yılki Sayıştay raporlarından çıkarılmıştır. Şirketler, mülkiyeti TEDAŞ'a ait taşınmazlar üzerinden kira geliri elde etmektedir. Oysa elektrik dağıtım şirketlerinin bunları kiraya verme yetkisi yoktur. TEDAŞ'ın mülkü olan trafo merkezleri, aydınlatma ve nakil direkleri ile diğer taşınmazlar üzerindeki tasarruf yetkisi TEDAŞ'a aittir. Sözleşmelerde TEDAŞ ile firmalar arasında açıkça düzenlenmemiş bu hususta devreye girmesi gereken kurum EPDK iken, geçen yıl olduğu gibi bu yıl da EPDK arabuluculuk görevini yerine getirmemiştir. EPDK'nın bu sorunu çözmemesi neticesinde ilgili elektrik dağıtım firmaları 2020 ve 2021'de ne kadar kira geliri elde etmiştir?
Geçen yılki raporda kamu kurumlarının doğal gaz aboneliğinde şirketlere güvence bedeli ödemeye devam ettiği anlaşılmış ancak bu sorun çözülmemiştir. Kamu kurumlardan alacaklar riskli değilken, kamu kurumlarının doğalgaz aboneliğinde güvence bedeli ödememesi için EPDK düzenlemesi yapılmış mıdır?
Akaryakıt ve LPG dağıtım firmalarının tahsil ettikleri gelir paylarını devlete zamanında yatırmaması halinde bu tutarları takip ve tahsil edecek bir mevzuat yoktur. Bu sorun da geçen yılki Sayıştay raporunda yer almış ancak yeni raporda bu mevzuat eksiğinin akıbetine dair bir ibare yoktur. Bakanlığınızın bu konuyla ilgili bir çalışması var mıdır? Varsa nelerdir?
LPEO
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Alparslan Bayraktar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ·
İ DÖNEM | ESASNO 282 | 74960
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yürütülen soruşturmalar sonucunda şirketlere/firmalara uygulanan idari para cezalarının ilgili mevzuat gereği ilgiliye tebliğ edildikten sonra bir ay içerisinde EPDK banka hesabına yatırılması gerekmekte olup aksi takdirde idari para cezası evrakları 5326 Sayılı Kabahatler Kanununun 17'nci maddesi ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere firmanın bağlı bulunduğu vergi dairesine gönderilmektedir. Bu aşamadan sonraki yapılacak takip ve tahsilat işlemleri ise ilgili vergi dairelerinin sorumluluk alanında olmakla birlikte EPDK, kesinleşen idari para cezalarının tahsilatlarının aksamaması ve kamu alacağının sürüncemede kalmaması amacıyla belirli periyotlarla ayrıntılı tablolar hazırlayarak tüm vergi daireleri nezdindeki idari para cezalarının tahsilat aşamaları hakkında bilgi talep etmektedir.
Diğer taraftan idari para cezalarının tahsilat işlemlerinin elektronik sistem üzerinden yapılması ve yine bu sistem üzerinden takibi ile ilgili Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından hazırlanan Kamu Alacakları Tahsilat Platformu (KATP) projesi kapsamında; 27.03.2023 tarihinde EPDK ile Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı arasında protokol imzalanmıştır. Bu Protokolle, EPDK tarafından uygulanan idari para cezaları tahsil edilmek üzere ilgili vergi dairelerine KATP projesi kapsamında elektronik ortamda gönderilmekte olup, uygulanan idari para cezalarından doğan kamu alacaklarının takibi ve tahsilatıyla ilgili bugüne kadar EPDK. kaynaklı herhangi bir görev ihmali ya da gecikme yaşanmamıştır.
Petrol piyasasındaki idari para cezalarının takip ve tahsilatına yönelik olarak ise yine Hazine ve Maliye Bakanlığı ile çalışılmış olup, bu çerçevede 14.02.2019 tarih ve 7164 sayılı Kanunla 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19/5'inci maddesi ile 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunun'un 16/8'inci maddesine, "Bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarına karşı yargı yoluna başvurulması, ilgili vergi dairesine idari para cezasına ilişkin banka teminat mektubu verilmesi durumu hariç tahsil işlemlerini durdurmaz. Teminat mektubunun miktarı, türü, hangi şartlarda paraya çevrileceği ve diğer hususlar Kurumca yapılacak düzenlemeler ile belirlenir." hükmü eklenmiştir.
Elektrik dağıtım faaliyetleri 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 9'uncu ve 17'nci maddeleri kapsamında yürütülmekte olup, elektrik dağıtım şirketlerinin dağıtım faaliyetinin sürdürülmesiyle ilgili maliyetleri tarife hesaplamalarında dikkate alınmaktadır. Dağıtım şirketleri, dağıtım faaliyetlerinin daha verimli, etkin, kaliteli ve düşük maliyetli yapılabilmesine yönelik iyileştirme ve geliştirme işlemlerini içeren AR-GE projelerini 04/04/2020 tarihli ve 31089 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik ve Doğal Gaz Dağıtım Şirketlerinin Araştırma, Geliştirme ve Yenilik Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Usul ve Esaslar çerçevesinde EPDK'nın onayına ve takibine tabi olarak geliştirmektedir. Bu kapsamda AR-GE projelerine yönelik ayrılan bütçelerden harcanmayan kısımlar ile Usul ve Esaslara uygun olmayan harcamalar dağıtım şirketlerinden geri alınarak tüketiciler lehine tarife hesaplamalarına yansıtılmakta, AR-GE projelerine yönelik kabul edilen bütçenin üzerinde yapılan harcamalar ise ilgili dağıtım şirketince karşılanmaktadır.
Bununla birlikte AR-GE projeleri ile yerli ve milli olarak yapılan iyileştirme ve geliştirmeler sonucunda teknik olmayan kayıpların önlenmesi, teknik kayıpların iyileştirilmesi, bakım ve onarım işlemlerinin daha hızlı ve verimli yapılması, akıllı sistemlerin şebekeye entegre edilmesi ve hizmet kalitesinin arttırılması gibi birçok alanda yürütülen çalışmalar ile dağıtım faaliyetlerinin tüketicilere daha kaliteli ve sürekli olarak sunulması amaçlanmaktadır.
2006 yılında imzalanan İşletme Hakkı Devir Sözleşmelerinde (İHDS) belirtilen şekilde mevcut hukuki ve fiili durumu ile geçerli mevzuat hükümlerine tabi olarak işletme hakkı devri yapılan elektrik dağıtım şirketleri, devir öncesi, devir süreci ve devir sonrasında reklam ve kira gelirlerini elde etmektedir. Dağıtım Tarifesinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğin 26'ncı maddesi kapsamında elektrik dağıtım şirketlerinin reklam ve kira gelirleri EPDK'ya raporlanmakta olup elde edilen bu gelir tüketiciler lehine olacak şekilde tarife hesaplamalarına yansıtılmaktadır.
ŞEVKİN'İN YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN
DÖNEM | ESASNO !
282 | 4960
Mevcut sözleşmeler 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nda "20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten önce, 4/12/1984 tarihli ve 3096 sayılı Türkiye Elektrik Kurumu Dışındaki Kuruluşların Elektrik Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile Görevlendirilmesi Hakkında Kanun, 8/6/1994 tarihli ve 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun, 16/7/1997 tarihli ve 4283 sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektirik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 21/1/2000 tarihli ve 4301 sayılı Kamu Hizmetleri ile İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Halinde Uyulması Gereken İlkelere Dair Kanun hükümleri ve ilgili yönetmeliklere göre imzalanan sözleşmeleri, imtiyaz sözleşmelerini ve uygulama sözleşmeleri" olarak tanımlanmış olup, 4628 sayılı Kanun'da EPDK'ya mevcut sözleşmelere ilişkin ihtilafların halli için yetki ve sorumluluk tanımlanmıştır. İHDS"ler mevcut sözleşmeler kapsamında yer almadığından TEDAŞ ile dağıtım şirketleri arasında EPDK'nın arabuluculuk yapması söz konusu olmamakla birlikte TEDAŞ, EPDK'nın gelir ve gider düzenlemelerine tabi değildir.
Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği'nin 39'uncu maddesinde güvence bedeli "Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz. Güvence bedeli, doğal gazı fülen kullanmak üzere sözleşme yapan kişilerden veya bunların yetkili temsilcilerinden alınır. Güvence bedelleri ile bunların hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar, her yıl tarife önerisi ile birlikte dağıtım şirketi tarafından Kuruma önerilir ve Kurul tarafindan belirlenir." şeklinde düzenlenmiş olup, doğal gaz dağıtım sektörüne yönelik bağlantı ve hizmet bedellerine ilişkin usul ve esasları düzenleyen "Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar" (Bağlantı Usul ve Esasları) 29/12/2016 tarihli ve 29933 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01/01/2017 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Bağlantı Usul ve Esaslarının 7'nci maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları gereğince doğal gaz piyasasında güvence bedeli uygulamasına yönelik olarak kamu kurumlarının istisna tutulmadığı ve doğal gaz dağıtım şirketleri tarafından kamu kurumlarından güvence bedeli talep edilmesi uygulamasında doğal gaz piyasası mevzuatına aykırı bir husus bulunmadığı değerlendirilmektedir.
Ulusal petrol stoğuna ilişkin faaliyetler 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Petrol stokları" başlıklı 16'ncı maddesi kapsamında düzenlenmiş olup, Ulusal Petrol Stok Komisyonu'nun 21/04/2017 tarih ve 2017/1 sayılı Kararı ile "Zisans sahiplerinin tutmakla yükümlü oldukları petrol stoklarının izleme ve denetim faaliyetleri" ile "Ulusal stokun tamamlayıcı kısmının edinimi ve finansmanı kapsamında gelir payı ödemelerine ilişkin izleme ve denetim faaliyetleri" konusunda EPDK görevlendirilmiştir. Bu kapsamda EPDK'nın 04/10/2017 tarih ve 7319 sayılı Kurul Kararı ile "Zorunlu Petrol Stoku ve Gelir Payı Yükümlülüklerine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar" kabul edilerek gelir payı tahsilatlarının etkin bir şekilde yerine getirilmesi sağlanmıştır.
Ayrıca gelir paylarının zamanında ödenmesi konusunda gerekli caydırıcılığın sağlanması amacıyla; 08/06/2021 tarih ve 31505 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren değişiklikle, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 50/4'ünci maddesine "Geçmiş dönemlere ilişkin gelir payı borcu olanların lisans alma, tadil ve süre uzatımı başvuruları ile ulusal marker temin talepleri; söz konusu borcun, Kurumca yapılacak bildirimden itibaren 10 iş günü içerisinde ödenmemesi halinde, yapılmamış sayılır." hükmü eklenmiştir. Bu düzenleme ile lisans sahiplerinin gelir payına ilişkin borçlarının olması halinde EPDK'ya yapılacak lisans alma, tadil, süre uzatımı ve ulusal marker temin taleplerinin reddedilmesi yoluyla gelir payı tahsilat kapasitesi iyileştirilmiştir. Bu çerçevede 31.07.2023 tarihi itibariyle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu kapsamında gelir payı ödemekle mükellef kılınmış mevcut lisans sahiplerine ait tahsil edilememiş hiçbir gelir payı borcu ŞEVKİN'İN YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN
DÖNEM ESASNO 2802 74960 bulunmamaktadır.
LPG piyasası çerçevesinde ise gelir payı ödemelerinin takip ve kontrollerinin daha sağlıklı yapılabilmesini teminen Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Lisans Yönetmeliği'nde değişiklik yapılmış ve söz konusu değişiklik 08.11.2022 tarihli ve 32007 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Bahse konu yönetmelik değişikliği ile LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin gelir payı borcunun ödendiğini gösterir belgeyi, borcun son ödeme tarihinden itibaren 30 gün içerisinde Kuruma sunması, aksi halde lisanslarının sona erdirileceği hüküm altına alınmıştır.
Atılan bu adımlar sayesinde de iş bu Önergenin cevaplandığı tarih itibarıyla lisansı yürürlükte olan dağıtıcı lisansı sahiplerinin ödenmemiş gelir payı borcu bulunmamakta olup, bu bağlamda daha önce Sayıştay Raporlarına konu olan husus, Eylül 2023 dönemine ait son Sayıştay Raporunda yer almamıştır.
Alparsla BAYRAKTARBakan