2025 yılı PISA sonuçlarına ilişkin

Türkiye, PISA 2025'te matematik, fen ve okuma alanlarının üçünde de 2022'ye göre puanlarını yükseltmiştir. OECD de Türkiye'deki bu yükselişin önceki yıllarda başlayan olumlu eğilimi sürdürdüğünü belirtmektedir.

Ancak eğitim hakkı ve eğitimin niteliğinin göstergesi, çocukların uluslararası bir sınavdaki ortalama puanlarına indirgenemez. Nitekim, PISA'nın ortaya koyduğu asıl önemli tablo, hangi çocukların başarılı olabildiği, hangi çocukların eğitim sisteminin dışında veya kıyısında kaldığı ve eğitim kaynaklarının kimlere ulaştığı gerçeğidir.

Türkiye'de sosyoekonomik açıdan en avantajlı yüzde 25'lik öğrenci grubu ile en dezavantajlı yüzde 25'lik grup arasında fen bilimlerinde 81 puanlık fark bulunmaktadır. Daha da önemlisi, OECD verilerine göre 2015-2025 döneminde Türkiye'de bu fark genişlemiş; "performanstaki" gelişim avantajlı öğrencilerde dezavantajlı öğrencilere göre daha yüksek gerçekleşmiştir. OECD ülkeleri ortalamasında ise aynı dönemde bu fark daralmıştır.

Bu veri, eğitimde eşitsizliğin kendiliğinden oluşmadığını; aksine toplumda giderek güçlenen sınıfsal ayrımın, yoksulluğun ve siyaset odaklı eğitim politikalarının okul sıralarına taşındığını göstermektedir.

Önemli olması gereken soru; "Türkiye PISA'da kaçıncı sıraya yükseldi?" değildir. Asıl soru, yoksul bir çocuğun eğitim hakkının ailesinin gelirinden ne ölçüde bağımsız olduğu; kız çocuklarının eğitim sürecinde hangi toplumsal cinsiyet engelleriyle karşılaştığı; çocukların sınıfsal, cinsiyete dayalı, bölgesel, etnik ve diğer eşitsizlikler nedeniyle eğitim hakkından ne ölçüde mahrum kaldığıdır.

Eğitim sisteminde bir AKP politikası olan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, Milli Eğitim

Bakanlığı tarafından "milli şahsiyet", "milli bilinç", "milli ve manevi değerler", "ahlaki bilinç" ve "erdem-değer-eylem" çerçevesi üzerinden tanımlanarak uygulanmaktadır.

Halbuki eğitim kurumlarının görevi çocukları önceden belirlenmiş bir ahlaki, toplumsal veya milli kimliğe biçimlendirmek değil; çocukların özgürce düşünebildiği, sorgulayabildiği, farklılıklarla birlikte yaşayabildiği, toplumsal eşitsizlikleri kavrayabildiği ve kendi yaşamları üzerinde söz sahibi olabildiği bir kamusal alan yaratmaktır. Tam da bu nedenle Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin "değer" ve "ahlak" anlayışının hangi toplumsal ilişkileri yeniden ürettiği sorusu önem kazanmaktadır.

Çünkü eğitim alanı sınıfsal ve toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinden bağımsız değildir.

Yoksul bir çocuğun okula aç gelmesi ile varlıklı bir çocuğun özel ders, teknolojik araç ve her türlü olanağa ve güvenli çalışma ortamına sahip olduğu gerçeği göz önündeyken, aynı şartlar varmışçasına değerlendirmeler yapılamaz. Kız çocuğunun ev içi bakım yükü nedeniyle ders çalışamaması ile erkek çocuğunun aynı yükü taşımaması da yalnızca bireysel başarı üzerinden açıklanamaz.

Dolayısıyla eşitsiz. koşullarda yaşayan çocuklara eşit davranmak, eğitimde eşitlik yaratmaz. Kamusal eğitim politikası, eşitsizliği yeniden üretmek yerine onu azaltmak zorundadır. PISA 2025 sonuçları bu açıdan son derece çarpıcıdır.

Okula devam etmeyen çocukların nedenlerini araştırmadan, yoksulluk ile eğitim arasındaki ilişkiyi çözmeden ve çocukların okulda kalmasını sağlayacak kamusal sosyal politikaları geliştirmeden yalnızca müfredat değiştirerek veya sınav sistemini değiştirerek,eğitimde nitelik artışı sağlamak mümkün değildir.

Nitekim PISA 2025, Türkiye'deki öğrencilerin yaşam doyumunun da OECD ülkeleri arasında en düşük düzeylerden biri olduğunu göstermektedir. Türkiye'nin PISA yaşam doyumu endeksi 6,23 ile 83 ülke ve ekonomi arasında 79'uncu sıradadır.

Bu durum eğitim politikasının yalnızca "başarılı öğrenci" üretme hedefiyle sınırlanamayacağını göstermektedir. Çocukların nasıl hissettiği, okulda kendilerini güvende hissedip hissetmedikleri, sözlerinin dinlenip dinlenmediği, şiddet ve zorbalıktan korunup korunmadıkları da eğitim hakkının parçasıdır.

PISA 2025'e göre Türkiye'de öğrencilerin yüzde 21'i ayda birkaç kez veya daha sık en az bir tür akran zorbalığına maruz kaldığını bildirmiştir. Öğrencilerin yüzde 32'si ise fen derslerinin çoğunda veya tamamında düzgün çalışamadığını ifade etmiştir.

Bunun yanında Türkiye'de öğrencilerin yüzde 24'ü eğitim materyali eksikliğinin, yüzde 14'ü ise fiziksel altyapı eksikliklerinin öğretimi aksattığı okullarda eğitim görmektedir. Öğretmen dışındaki yardımcı personel eksikliği de öğrencilerin yüzde 43'ünün bulunduğu okullarda sorun olarak bildirilmiştir.

Dolayısıyla PISA 2025'in ortaya koyduğu tablo, yalnızca puanların yükseldiği bir tablo değildir. Aynı zamanda yoksulluk, eşitsizlik, devamsızlık, okul kaynakları, öğrencilerin iyi oluşu ve eğitim hakkına erişim sorunlarının sürdüğü bir eğitim sistemine işaret etmektedir.

Bu çerçevede PISA 2025'in verileri ile AKP iktidarının eğitim politikaları tercihlerini ve özellikle Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin sonuçlarını birlikte değerlendirilmek gerekmektedir.

Bu bağlamda;