Motosikletli kuryelerin çalışma koşulları ile iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması talebine ilişkin

Aşağıdaki sorularımın T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Sayın Vedat Işıkhan tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını Anayasa'nın 98. ve TBMM İç Tüzüğü'nün 96. maddeleri gereğince talep ederim.

Op. Dr. Ali KARAOBA Uşak Milletvekili

Türkiye'de paket servis, yemek dağıtımı, e-ticaret ve hızlı teslimat hizmetlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte motosikletli kuryelik önemli bir istihdam alanına dönüşmüştür. Ancak motokuryelerin uzun çalışma saatleri, teslimat süresi baskısı, trafik kazaları, yetersiz koruyucu ekipman, sosyal güvence sorunları ve güvencesiz çalışma modelleriyle karşı karşıya kaldıkları yönündeki şikâyetler artmaktadır. Kurye Hakları Derneğinin Ocak 2026'da yayımladığı 2025 Moto Kurye Ölümleri Raporuna göre 2025 yılında en az 44 motokurye çalışırken hayatını kaybetmiştir. Dernek, 2024 yılında en az 63 motokurye ölümü tespit edildiğini, ancak çalışan toplam kurye sayısının ve meslek bazında ölümlerin resmi olarak yeterince kayıt altına alınmaması nedeniyle bu sayılardaki değişimin doğrudan bir iyileşme olarak değerlendirilemeyeceğini belirtmektedir.

Motosikletli kuryelerin yaşadığı sorunlar yalnızca trafik güvenliğiyle sınırlı değildir. Özellikle teslimat başına ücretlendirme, belirli süre içerisinde sipariş yetiştirme baskısı, uzun süre dinlenmeden çalışma, olumsuz hava koşullarında teslimat yapmaya zorlanma ve koruyucu ekipmanların çalışanların kendi imkânlarıyla karşılanması gibi uygulamalar iş sağlığı ve güvenliği bakımından ciddi riskler ortaya çıkarmaktadır. Ayrıca esnaf kurye ve dijital platformlar üzerinden çalışma modellerinde işveren sorumluluklarının, sigorta yükümlülüklerinin ve iş kazalarının bildirim süreçlerinin nasıl uygulandığı da açıklığa kavuşturulmalıdır.

Dünya Sağlık Örgütünün küresel yol güvenliği değerlendirmelerinde ticari sürücülerin çalışma sürelerinin ve dinlenme koşullarının düzenlenmesi trafik güvenliğini destekleyen önlemler SUT arasında yer almaktadır. Türkiye'de motokuryeliğin taşıma mevzuatı bakımından düzenlenmiş olması, çalışanların sosyal güvenlik, iş sağlığı ve güvenliği ve insana yakışır çalışma koşullarına erişimine ilişkin sorunların da çözüldüğü anlamına gelmemektedir. Bir siparişin birkaç dakika erken teslim edilmesi, bir çalışanın yaşamından daha değerli değildir. Motokuryelerin can güvenliği, işletmelerin teslimat hedeflerine ve dijital platformların performans uygulamalarına bırakılamaz. Kamu otoritesinin, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin bütün çalışma modellerinde etkin biçimde uygulanmasını sağlaması gerekmektedir. Bu bağlamda;

SORULAR

1. Türkiye genelinde 2020-2026 yılları arasında motosikletli kurye olarak çalışan kişi sayısı kaçtır? Çalışanların yıllara, illere, yaş gruplarına ve 4/a, 4/b başta olmak üzere sosyal güvenlik statülerine göre dağılımı nedir? Esnaf kurye veya dijital platformlar üzerinden çalışan kişi sayısı kaçtır?

2. 2020-2026 yılları arasında motokuryelerin karıştığı kaç iş kazası meydana gelmiş, kaç motokurye çalışırken hayatını kaybetmiş veya yaralanmıştır? Kurye Hakları Derneğinin 2025 yılında en az 44 motokuryenin çalışırken hayatını kaybettiğine ilişkin tespiti Bakanlığınızın resmi kayıtlarıyla örtüşmekte midir? Farklılık bulunuyorsa bunun gerekçesi nedir?

3. Motokuryelerin faaliyet gösterdiği işletmelerde ve dijital teslimat platformlarında 2020- 2026 yılları arasında kaç iş sağlığı ve güvenliği denetimi yapılmıştır? Bu denetimlerde çalışma süreleri, koruyucu ekipman eksikliği, sigortasız çalışma ve risk değerlendirmesi yapılmaması nedeniyle kaç ihlal tespit edilmiş, hangi yaptırımlar uygulanmıştır?

4. Motokuryelerin teslimat süresi baskısı, sipariş başına ücretlendirme ve performans puanlaması nedeniyle trafik kurallarını ihlal etmeye veya dinlenmeden çalışmaya yönlendirildiği iddiaları hakkında Bakanlığınızın herhangi bir araştırması bulunmakta mıdır? İşverenlerin ve dijital platformların teslimat sürelerine, çalışma ve dinlenme saatlerine ve algoritmik performans uygulamalarına ilişkin yeni düzenlemeler yapılması planlanmakta mıdır?

5. Motokuryelerin güvenli ve standartlara uygun kask, koruyucu mont, eldiven, bot ve diğer ekipmanlarının işverenler tarafından karşılanması, bu ekipmanların düzenli yenilenmesi ve çalışanlara ileri sürüş ile trafik güvenliği eğitimi verilmesi konusunda hangi denetimler yapılmaktadır?

6. Şiddetli yağış, kar, buzlanma, fırtına ve diğer olumsuz hava koşullarında motokuryelerin çalıştırılmasına ilişkin risk değerlendirmesi ve çalışma kısıtlamalarının geliştirilmesi planlanmakta mıdır? Can güvenliğini korumak amacıyla teslimatların durdurulduğu veya çalışma koşullarının yeniden düzenlendiği uygulamalarda çalışanların gelir kaybına uğramamasına yönelik bir düzenleme bulunmakta mıdır?

7. Esnaf kuryelik ve dijital platform çalışma modellerinde sosyal güvenlik, iş kazası sorumluluğu, ücret güvencesi, dinlenme hakkı ve iş sağlığı ve güvenliği bakımından yaşanan sorunların giderilmesi amacıyla yeni bir mevzuat çalışması yürütülmekte midir? Motokuryelerin çalışma koşullarının iyileştirilmesi konusunda 2027 yılı için hangi somut hedefler belirlenmiştir?