İnternet üzerinden satışa sunulan çocuk ürünlerinin güvenliğine yönelik denetimlere ilişkin

Çiçek OTLU İstanbul Milletvekili

Çocukların kullandıkları oyuncaklar, çocuk makyaj malzemeleri, takılar, kırtasiye ürünleri, boyalar ve benzeri tüketici ürünleri, içerdikleri toksik kimyasallar nedeniyle önemli sağlık riskleri oluşturabilmektedir. Özellikle kurşun, kadmiyum, arsenik, cıva, nikel ve krom gibi ağır metaller ile plastik ürünlerde kullanılan fitalat bileşikleri, çocukların gelişimi ve sağlığı açısından kaygı verici sonuçlara yol açabilmektedir. Çocuklar büyüme ve gelişme döneminde olmaları, vücut ağırlıklarına oranla daha fazla maruziyet yaşayabilmeleri ve toksik maddelerin etkilerine karşı daha hassas olmaları nedeniyle bu risklerden yetişkinlere kıyasla daha fazla etkilenebilmektedir.

UNICEF ve Pure Earth tarafından 2024 yılında yayımlanan çalışmada, Ankara, Bursa ve Eskişehir'deki pazar ve perakende noktalarından temin edilen oyuncakların yüzde 29'unda referans düzeyin üzerinde kurşun tespit edilmiştir. 2024 yılında Türkiye'de satılan çocuk makyaj oyuncakları üzerine yapılan bir araştırmada, İstanbul'daki oyuncak mağazalarından satın alınan 10 farklı markaya ait 63 ürün incelenmiştir. Araştırma sonucunda ürünlerin 57'sinde (yüzde 90,5) en az bir toksik elementin miktarının araştırmacıların esas aldığı karşılaştırma sınırlarını aştığı belirlenmiştir. Bir üründe ölçülen kurşun miktarının ise kullanılan karşılaştırma sınırının yaklaşık 85 katına ulaştığı tespit edilmiştir.

Öte yandan Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından 21 ülkenin katılımıyla Ekim 2021'de gerçekleştirilen araştırmada, internet üzerinden satışa sunulan ürünlerde ortalama yüzde 79 oranında uygunsuzluk veya olası uygunsuzluk belirlenmiştir. Avrupa Komisyonunun Safety Gate sistemi kapsamında yayımlanan 2025 yılı raporunda da kozmetik ürünler ve oyuncaklar en sık güvenlik sorunu bildirilen ürün grupları arasında yer almış, bildirilen risklerin yüzde 53'ünün tehlikeli kimyasallardan kaynaklandığı açıklanmıştır.

Türkiye'de 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu kapsamında ürün güvenliğine ilişkin yükümlülükler düzenlenmiş; 30 Ekim 2024 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Uzaktan İletişim Araçları Yoluyla Piyasaya Arz Edilen Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği ile internet üzerinden satışa sunulan ürünlere yönelik denetim çerçevesi oluşturulmuştur. Yönetmelik 1 Nisan 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ancak çevrimiçi pazaryerlerinde çok sayıda satıcının faaliyet göstermesi, ürünlerin farklı ülkelerden doğrudan tüketicilere gönderilmesi, üretici ve ithalatçı bilgilerinin doğrulanmasındaki güçlükler ve satıştan kaldırılan ürünlerin farklı ilanlarla yeniden satışa sunulabilmesi, etkin denetimin önünde önemli sorunlar oluşturmaktadır. Bilim insanları, çok sayıda satıcının faaliyet gösterdiği çevrimiçi pazaryerlerinde güvensiz ürünlerin tespit edilmesi, satıştan kaldırılması ve yeniden satışa sunulmasının önlenmesi için etkin ve sürekli bir denetim mekanizmasının oluşturulması gerektiğine dikkat çekmektedir. Bu çerçevede, internet satış platformlarının ürün güvenliğine ilişkin yükümlülük ve sorumluluklarının açık biçimde tanımlanmasının, bu yükümlülüklerin yerine getirilme düzeyinin düzenli olarak izlenip denetlenmesinin, tüketicilerin sağlığının ve güvenliğinin korunması açısından belirleyici olduğu vurgulanmaktadır.

Bu bağlamda;