Bakanlık tarafından engelli kadın ve çocuklara sunulan hizmetlere ilişkin
DEM Parti
Muhatap:
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş Kaynak göster
Halide Türkoğlu (DEM Parti), 11 Aralık 2023 tarihinde 7/7174 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 232 gün sonra, 30 Temmuz 2024).
Halide Türkoğlu (DEM Parti, Diyarbakır). “Bakanlık tarafından engelli kadın ve çocuklara sunulan hizmetlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/7174, 11 Aralık 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-7174-bakanlik-tarafindan-engelli-kadin-ve-cocuklara-sunulan-hizmetlere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/28ac98b1-9808-4687-8266-018c5dbe2dc7
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 232 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 224 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ tarafından Anayasa'nın 98'inci TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılması konusunda gereğini arz ederim.
Halide Türkoğlu Diyarbakır Milletvekili
Engellilere yönelik söylemle başlayan ayrımcılık yaşamın her alanında kendini göstermeye devam etmektedir. Kadın engelliler hem engellilik hem de toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri nedeniyle "ezilenin ezileni" olarak çoklu bir ayrımcılığa maruz kalmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Engellilerin geneli için yaşanan eğitime, sağlığa, ulaşıma, istihdama erişim sorunu, kadın engelliler için daha ağır yaşanmaktadır. Engellilerin sosyal yaşama dahil olmasının önündeki engeller, kadın engelliler için daha büyüktür. "Evlere kapatılma sorunu" kadın engelliler için daha da baskın bir şekilde yaşanmaktadır. Genel olarak korumacı olarak ifade edilen yaklaşım, kadın engellilerin bir sokak öteye gitmesine engel olmaktadır. "Bir sokak öteye gidebilen" engelliler içerisinde kadınların karşı karşıya kalabileceği riskler ağırlaşabilmektedir.
Nitekim kamuoyuna da defalarca kez yansıyan engelli kadınlar, kız çocuklarının istismar edildiğine dair haberler de bu gerçekliği göstermektedir. 27 Kasım 2023 tarihinde Adnan Gidik isimli erkek Balıkesir'de zihinsel engelli N.B.'ye nitelikli cinsel istismarda bulunmuştur. Bunun gibi birçok istismar olayı yaşanmasına rağmen bu suçu işleyen failler hakkında yeterli bir cezai yaptırım uygulanmamıştır. Engelli kadın ve çocukları istismar eden, hamile kalmasına neden olan ve bu suçu işleyen faillerin serbest bırakıldığı haberleride kamuoyuna sıklıkla yansımaktadır. Kadın sığınma evlerinin engelli kadınlar ve engelli çocuğu olan kadınlar için uyumlu ve erişilebilirlikten uzak olduğu ilgili dernekler ve STK'lar araççılığıyla da belirtilmektedir.
Engelli kadınlar ve çocuklar bu ayrımcılığı ve saldırıları yaşarken bugün Türkiye'de engellilere yönelik politikaların yetersizliği en çok da engelli kadınları etkilemeye devam etmektedir. 2011 yılında yapılan "Nüfus ve Konut Araştırması" sonuçlarına göre en az bir engeli olan (üç ve daha yukarı yaş) nüfusun oranı yüzde 6,9"dur (4.876.000 kişi). Erkeklerde yüzde 5,9 olan bu oran kadınlarda yüzde 7,9 olarak tespit edilmiştir. 2023 yılı Haziran verilerine göre; Türkiye'de yüzde 70 ve üzeri engelli olduğu için bakıma muhtaç görülen 251 bin engelli bulunmaktadır. Bu kişiler için 2023 yılında aylık ortalama 403 TL ödeme yapılmıştır. Engellilik oranı yüzde 40-69 arası olan 309 bin engelliye ise aylık ortalama 269 TL ödeme yapılmıştır. 18 yaş altı engelliler için 82 bin kişiye aylık ortalama 270 TL ödeme yapılmıştır. Bu kapsamda yararlanıcı sayısının 2021 yılına göre yaklaşık 25 bin kişi azaldığı verilere yansımıştır. Bu azalış rapor alma sürecindeki zorlaştırma ve önceden yüzde 40 ve 70 üzeri rapor alan kişilere daha düşük oranlarda rapor verilmesinin bir sonucudur. Bu ödemeler dışında "evde bakım yardımı adı altında" 568 bin engelliye aylık ortalama 5.120 TL ödeme yapılmıştır.
Engelli bireylerin gelirleri ailenin gelir düzeyine bakılarak belirlenmesi de engelli kadınları aileye bağımlı hale getirme ve özne olarak görmeme sonucunu ortaya koymaktadır.
Evde bakım sorumluluğunu ise çoğunlukla kadınlara yüklenmiştir. Bir yandan çocuk bakımı, ev işleri yaptığı için kendine ait bir yaşamı olmayan kadınların bu sorumluluk ile birlikte yüküne yük katılmıştır. Yürütülen engelli politikaları, engelli raporlarının yenilenme süreçlerinin hatta süren hastalıklarda dahi raporların yenilenmesi gerekliliği engelli kadınların yaşamını daha fazla zorlamakta ve birçok hakka ulaşımını engellemektedir.
Bu kapsamda;
SORULAR
Türkiye?de engelli kadın sayısı kaçtır? Bakanlığınız tarafından en son ne zaman engelli kadınlara yönelik istatistiksel bilgiler sunulmuştur?
Son 5 yıl içerisinde engelli kadın ve kız çocuklarına yönelik istismar vakası yaşanmıştır? Bu suçu işleyen kaç fail hakkında cezai yaptırım uygulanmıştır? Kaç fail hakkında hangi gerekçe ile cezai yaptırım uygulanmamıştır?
Türkiye'de kaç sığınma evi engelli kadın ve çocuklara yönelik uyumlu ve erişilebilir halde inşa edilmiştir? Bakanlığınızın buna dönük politikaları nelerdir?
Evde engelli bakım hizmeti veren kaç kadın bulunmaktadır? Bu kadınlardan kaçı sigortalı çalışmaktadır? İstatistiksel verilerde çalışıyor olarak görülmektedir?
Kamusal alanda kaç engelli kadın çalışmaktadır? Bunlardan kaçı kendi meslek dalında yerleştirilmiştir? Kendi mesleği dışında farklı kollarda çalışan engelli kadın sayısı kaçtır? Bu kadınlar neden kendi mesleği dışında farklı iş kollarında çalıştırılmaktadır? Raporları yenilenmediği için gerekli haklardan faydalanamayan engelli kadın sayısı kaçtır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mahinur Özdemir Göktaş, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı ·
İlgi yazı ekinde alınan Diyarbakır Milletvekili Sayın Halide TÜRKOĞLU tarafından Bakanlığımıza yöneltilen 7/7174 Esas Numaralı yazılı soru önergesine, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99 uncu maddesi uyarınca hazırlanan cevabi yazımız ekte sunulmuştur.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan
Diyarbakır Milletvekili Sayın Halide TÜRKOĞLU'na Ait 7/7174 Esas Numaralı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevap Metni
Bakanlığımız engelli bireyler ve ailelerinin güçlendirilmesi ve yaşam standartlarının iyileştirilmesi amacıyla çalışmalar yürütmekte, engelli bireylerin istihdamına ve toplumsal hayata etkin olarak katılımına büyük önem vermektedir.
Tüm sosyal araştırmalarda olduğu gibi engellilikle ilgili verilerin toplanmasında nüfus sayımları, örneklem araştırmaları ve idari kayıtlardan yararlanılmaktadır. Engelli bireylere ilişkin verilerin anket aracılığı ile uygulanan sıklık araştırmalarının yanı sıra en güncel ve hizmet odaklı veriler, idari kayıtlarla Sağlık Bakanlığınca tutulmaktadır. Bakanlığımız ile Sağlık Bakanlığı arasından imzalanan protokol ile Ulusal Engelli Veri Sistemi oluşturulmuş olup; Engelliler İçin Sağlık Kurulu Raporu olan tüm bireylere ilişkin verilere Ulusal Engelli Veri Tabanından ulaşılabilmektedir. Ulusal Engelli Veri Sisteminde kayıtlı ve hayatta olan engelli birey sayısı; 2024 Mayıs ayı itibarıyla 3.540.125'dir. Bu kişilerin 9442,5*i kadındır. Bu veriler, Engelli Sağlık Kurulu Raporu almak için yetkili hastanelere başvurmayan ve hizmet almak için devletle temasa geçmemiş bireyleri kapsamamaktadır.
Bakanlığımız bünyesinde yatılı ve gündüzlü hizmet sunan bakım, rehabilitasyon ve aile danışma merkezlerimizde engelli kadın ve kız çocuklarına cinsiyet ve yaş grubuna göre kuruluşlarımızda hizmet verilmektedir. Bakanlığımız tarafından yürütülen hizmetlerin, plan ve programların yer aldığı raporlar aracılığıyla mevcut istatistiki bilgiler periyodik olarak düzenlenmekte ve internet sitesinde yayınlanmaktadır. Sunulan hizmetler ve sosyal yardımlara ilişkin veriler Bakanlığımız bünyesinde cinsiyet, yaş ve engel grubuna göre ayrıştırılmış bir şekilde raporlanmaktadır.
Bakanlığımızca, engelli ve yaşlı vatandaşlarımıza yönelik bakım hizmetleri aile odaklı sosyal hizmet politikamız doğrultusunda geliştirilmekte ve çeşitlendirilmektedir. Bu amaçla 2006 yılında başlatılan evde bakım yardımı ile evde engellisine bakmakta olan vatandaşlarımıza, kadınlarımıza bakım ücreti ödeyerek onları ekonomik açıdan desteklemek, bu destekle refah seviyelerini güçlendirerek özellikle kadınların yaptıkları bakım karşılığında hem kendi ihtiyaçlarını hem de engellilerinin ihtiyaçlarını karşılamaları sağlanmaktadır. Bu kapsamda evde bakım yardımı kapsamında engelli bireyin bakımını sağlayan 488.352 kadın Bakanlığımızca desteklenmektedir.
Kamuda çalışan engelli memurların 9628,5'i kadın çalışandır. İşçi statüsünde çalışan engelli kadınların istatistikleri ve meslek kategorileri Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünce tutulmaktadır.
Bakanlığımız erişilebilirlik ile ilgili ulusal politikaların belirlenmesi, mevzuatın hazırlanması ve bu politikaların hayata geçirilmesi için kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyon ve iş birliğinin sağlanması ile yükümlüdür. Erişilebilirliğin uygulanması ise tüm kurum ve kuruluşların görev ve sorumluluğundadır. Erişilebilirliğin sağlanması amacıyla Bakanlıklar, büyükşehir belediyeleri, belediyeler, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları gibi birçok kurumun temsilcileri ile toplantılar yapılmakta, bilgi ve bilinç düzeyinin artırılmasına yönelik eğitim ve atölye çalışmaları yoğun biçimde yürütülmektedir.
07.07.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun geçici 2 nci maddesinde, kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmi yapılar, mevcut tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve umuma açık hizmet veren her türlü yapıların engellilerin erişebilirliğine uygun duruma getirilmesi hüküm altına alınmıştır. Bahsi geçen Kanunun geçici 2 nci ve 3 üncü maddelerine istinaden 20.07.2013 tarihinde yürürlüğe giren Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği gereği illerde valilikler bünyesinde komisyonlar oluşturulmuş olup, yükümlülükleri yerine getirmeyen belediyeler ve diğer kurum ve kuruluşlar için, komisyonlar tarafından yapılan denetimler sonucunda erişilebilir olmayan her bir tespit için idari para cezası uygulanabilmektedir. Komisyonlar denetimlerini 2020/3 sayılı Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formlarına göre yürütmektedir.
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği'nin 13 üncü maddesi kapsamında Bakanlığımız tarafından her yıl, yıllık plan yayımlanmaktadır. Bu plan ile komisyonların denetim önceliklerinin belirlendiği bina, açık alan ve toplu taşıma araçları listesi oluşturulmaktadır. Komisyonlar yıllık denetleyecekleri bina, açık alan ve toplu taşıma araçlarını bu plan kapsamında hazırladıkları Programa göre belirlemektedir
Ülkemizde yapılı çevrenin planlanması, ruhsatlandırılması ve inşası ile ilgili temel yasal düzenleme olan 3194 sayılı İmar Kanunu"nun uygulama yönetmeliği olan "Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği" 01.07.2017 tarihinde Bakanlığımız tarafından teknik alt yapısı oluşturulmasını müteakip Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Bu Yönetmelik"te yer alan erişilebilirlikle ilgili hükümler gereği, yeni tasarlanan tüm binalarda standarda uygunluk sağlanmak zorundadır.
2019 yılında yeni inşa edilecek binaların erişilebilir olarak tasarlanması ve inşa edilmesi için yine Bakanlığımızca teknik alt yapısı oluşturularak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına sunulan revizyon talebi Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği"ne eklenmiştir.
Binaların, erişilebilir hale getirilebilmesi için yapılması gerekenlerin rapor olarak temin edilmesini sağlayacak ve erişilebilirlik belgesi alınmasını teşvik edecek bir formül olan Erişilebilirlik Değerlendirme Modülü (ERDEM) kullanıma açılmıştır. Mimar ve mühendislerin tasarımın ilk aşamasından son aşamasına kadar başvurabileceği, açıklayıcı metinlerin yanı sıra mimari çizimlerin üç boyutlu görseller ile desteklendiği, aynı zamanda akademisyenler için kaynak niteliğindeki Erişilebilirlik Kılavuzu yayınlanmıştır. Erişilebilirlik ile ilgili bilgi ve bilinç düzeyinin artırılması amacıyla 2011 yılından bu yana 26 binden fazla yönetici ve teknik personele eğitim verilmiştir.
Bu kapsamda Bakanlığımız tarafından 2021 yılı Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Planı kapsamında mevcut kadın konukevi ve ŞÖNİM hizmet binalarının erişilebilirliklerinin iyileştirilmesine yönelik gerekli çalışmaların yapılması hakkında 81 İl Müdürlüğüne resmi yazı iletilmiştir. Ayrıca Kadın Konukevleri Hizmet Standartları Rehberinde kadın konukevlerinde özellikli durumlarda kullanılabilecek bir gözlem odası bulunması ve bu gözlem odasının erişilebilirliğe uygun olmasına ilişkin standart düzenlenmiştir.
Soru önergesinde yer alan diğer konular, Bakanlığımız görev ve faaliyet alanında olmadığından değerlendirilememiştir.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞBakan