Hakkari'nin Yüksekova ilçesinde yapılacak olan HES Projesi'ne ilişkin
Kaynak göster
Öznur Bartin (DEM Parti), 26 Aralık 2023 tarihinde 7/7698 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 220 gün sonra, 2 Ağustos 2024).
Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Hakkari'nin Yüksekova ilçesinde yapılacak olan HES Projesi'ne ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/7698, 26 Aralık 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-7698-hakkari-nin-yuksekova-ilcesinde-yapilacak-olan-hes-projesi-ne-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/eed45445-0a13-479f-85da-018cab035678
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 220 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 213 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından
Anayasa'nın 98 inci ve TBMM İçtüzüğü 'nün 96 ile 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Özhur BARTİN Hakkâri Milletvekili
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Hakkâri ili, Yüksekova ilçesinde bulunan ve Dağlıca olarak bilinen Oremar bölgesinde Ortaklar (Çem&â) Köyü mevkiindeki Şüke (Ava Şük&), Çeme Baz€ ve Avaşin dereleri üzerinde 67 metre yükseklikte bir hidroelektrik santrali (HES) veya güvenlik barajının yapılacağı öğrenilmiştir. Yapılacağı iddia edilen HES veya "Güvenlik Barajı" projesine dair köy muhtarından aldığımız bilgilere göre; 1 Kasım 2023 tarihinde Çevre ve Şehircilik Hakkâri İl Müdürlüğü personelinin de dahil olduğu, Tarım ve Orman Bakanlığından bir heyetin muhtar ve ve köy halkının da davet edildiği bir toplantı düzenlemiş, toplantıda; muhtar ve köy halkı bu projeye itirazlarını ve rahatsızlıklarını dile getirmişlerdir. Söz konusu HES projesinden sadece Ortaklar Köyü değil aynı zamanda Dağlıca, Dibecik ve Dilekli köyleri de olumsuz etkilenecektir. Ortaklar köyünün yerleşim ve tarım alanları sular altında kalacağı projenin hayata geçirilmesi ile birlikte Dağlıca, Dibecik ve Dilekli köylerinin yolları ve diğer kullanım alanları da su altında kalacak, bölgede yaşam neredeyse imkânsız hale gelecektir. Ayrıca 4 Mayıs 2015'te Çevre ve Şehircilik Hakkâri İl Müdürlüğü'nün internet sitesinde "ilimiz Yüksekova ilçesi Dağlıca Beldesi mevkiinde Miran Enerji Elektrik Üretim A.Ş tarafından yapılması planlanan Şemdinli regülatörü ve HES projesine ilişkin ÇED raporu bakanlığımızca incelenmiş ve ÇED yönetmeliğinin 14. maddesi gereğince çevresel etki değerlendirmesi yönünden olumlu kararı verilmiştir." şeklinde açıklama yapılmıştır. Benzer şekilde 2021 yılında Miran Enerji Elektrik Üretim A.Ş tarafından Doğa Koruma ve Milli Parklar Hakkâri İL Müdürlüğünden ÇED raporuna dair görüş istenmiştir.
Ayrıca iddia edilen HES projesinin yapılacağı bölge, endemik ve yüksek kaynak değerleri itibariyle milli park olarak ilan edilmesi, koruma altına alınması beklenirken bu proje ile bölge eko-kırıma uğratılacak, doğası talan edilecektir. Dağlıca bölgesi ve çevresinin doğa turizmi, canlı yaşamı ve diğer birçok açıdan yüksek kaynak değerine sahip olması sebebiyle
HES ile üretilecek enerjiden çok daha büyük bir kıymete sahip olduğu aşikardır.
Dağlıca bölgesinde yapılacağı iddia edilen HES veya "Güvenlik Barajı", köy ve mezra gibi yerleşim yerlerinin kullanım alanları ile canlı yaşamına, doğaya vereceği telafisi mümkün olmayan zararların önlenmesi için gerekli adımların atılması, varsa böyle bir projenin iptal edilmesi hayati öneme sahiptir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Hakkâri Yüksekova'ya bağlı Oremar bölgesi Dağlıca, Ortaklar, Dibecik ve Dilekli köylerinin bulunduğu bölgede Şüke (Ava Şük&), Çem& Baz& ve Avaşin dereleri üzerinde herhangi bir "Güvenlik Barajı" veya HES'in yapılacağına dair bilginiz var mıdır? Var ise bu projenin kapsamı nedir, hangi aşamadadır, maliyeti nedir?
Canlı yaşam için yüksek bir kayak değere sahip Oremar / Dağlıca bölgesinde yapılacağı iddia edilen HES'in gerekçesi nedir? Bu bölgede yapılması planlanan baraj sayısı kaçtır?
Oremar / Dağlıca bölgesinde yapılacağı iddia edilen "Güvenlik Barajı" veya HES'in yol açacağı tahribatlar konusunda bölge halkı yeterince bilgilendirilmiş midir? Bu konuda yaptığınız çalışmalar nelerdir?
Sözkonusu bu barajın kısa, orta ve uzun vadede çevreye olacak olumsuz etkileri araştırılmış mıdır? Bu sonuçları ne zaman kamuoyuyla paylaşacaksınız?
Barajın yapılacağı söz konusu bölgede yaşayan kaç insan yaşam alanlarını terk etmek zorunda kalacaktır? Buna ilişkin nasıl bir proje geliştirmeyi düşünüyorsunuz?
Barajın yapılacağı iddia edilen bölgede kaç yerleşim, tarım, mera ve ormanlık alanı su altında kalacaktır? Yok olacak canlı türüne dair bir araştırmanız ve canlı türünü yok olmasını önlemeye dair bir eylem planınız var mıdır?
Oremar / Dağlıca bölgesinde doğaya zarar verilebilecek zararların miminize edilmesi amacıyla HES gibi uygulamalar yerine güneş, rüzgâr ve jeotermal enerjisi üretimi şeklinde yenilenebilir enerji kaynakları ile maliyet-faydaya dönük bir araştırmanız var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) hidroelektrik enerji potansiyelleri portföyünde "Güvenlik Barajı" olarak adlandırılan herhangi bir proje bulunmamaktadır. Ancak sınırda ve sınıra yakın bölgelerde "sınırı aşan" sular üzerinde ülkemiz topraklarını terk etmeden önce geliştirilen hidroelektrik enerji üretim projeleri bulunmaktadır.
Soru önergesinde bahsedilen bölgede Rubarişin Barajı ve HES ile Şemdinli Regülatörü ve HES projeleri bulunmaktadır. Projeler 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve bu Kanuna istinaden çıkarılan "Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması (SKHA) İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik" hükümleri çerçevesinde özel sektör tarafından inşa edilerek işletilmesi planlanan elektrik enerjisi üretmek amacı ile geliştirilmiş projelerdir. Projelerin kamulaştırma işlemleri EPDK tarafından yapılmaktadır.
6446 sayılı Enerji Piyasası Kanunu kapsamında özel sektör tarafından inşa edilen projenin finansmanı tamamen şirket tarafından karşılanmakta olup kamu bütçesinden herhangi bir harcama söz konusu olmamaktadır.
Ülkemizde DSİ tarafından yürütülen HES projelerinin hayata geçirilmesinde, tesisin yapılacağı havzanın ve su kaynağının özellikleri belirleyici olmaktadır. Bu itibarla her proje kendi şartları içerisinde incelenerek değerlendirilmekte olup havza master plan çalışmaları kapsamında projenin çevresel ve teknik yönden yapılabilirliği ortaya konulduktan sonra farklı alternatifler çalışılarak proje formülasyonu belirlenmekte ve bilahare projenin rantabilitesinin ve amortisman süresinin hesaplandığı fizibilite raporunun tamamlanmasını müteakip projenin yapımına karar verilmektedir. Çevreyi ve ekosistemi bozmadan topoğrafik ve jeolojik şartlar imkân sağladığı takdirde çevre ile uyumlu proje geliştirmeye hassasiyet gösterilmektedir.
Hidroelektrik enerjiden elektrik üretimi için hayata geçirilen projelerde doğal hayatın korunması, insan, bitki ve hayvanın su ihtiyaçlarının karşılanması önceliklidir. Su Kullanım Hakkı ve İşletme Anlaşmaları (SKHA) su havzasının, çevrenin, yöre insanının ve ihtiyaçlarının korunması esasına dayalı olup aksi davranışın yaptırımları anlaşmada belirtilmiştir.
Ülkemizde HES projelerinin başvuru aşamasından işletmeye alınıncaya kadar olan süreç içerisinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, valilikler ve üniversiteler gibi çok sayıda kurum ve kuruluş ile görev sahaları içerisinde bilgi ve görüş alışverişinde bulunulmaktadır.
Ayrıca bütün hidroelektrik santral projeleri inşaata başlanmadan önce kapsamlı bir düzenleme ve inceleme süreci olan Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinden geçmekte, doğal ve sosyo-ekonomik çevre üzerinde meydana gelebilecek olumsuz etkilerin önlenmesine yönelik çalışmalar, havzanın doğal güzelliklerinin, tarihi eserlerinin ve ekosisteminin korunmasıyla, HES'lerin doğaya ve ekosisteme zarar vermemesi için kapsamlı şekilde yapılan çalışmalar ÇED sürecinde ele alınmaktadır.
Gerçekleştirilen veya gerçekleştirilecek olan her bir HES projesinin doğaya olan etkileri, yapılacak saha düzenlemelerinin, ağaçlandırmanın ve/veya yeşil alan düzenlemelerinin ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türlerinin cinsleri ve bunun gibi önlemler ÇED süreci kapsamında değerlendirilmekte olup su ve diğer doğal kaynakları geliştirmeye yönelik tesisler ile birlikte alt yapı projelerinin çevreye olan etkilerini belirlemek TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı için ÇED raporları hazırlanmaktadır. ÇED aşamasında "Halkın Katılım Toplantıları" yapılarak yöre halkına proje hakkında bilgi verilmektedir. Bu sayede yöre halkının görüş ve önerileri dikkate alınmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan