42 ila 50 arası çıkış kodları ile işine son verilen işçilerin yaşadığı mağduriyete ilişkin
Kaynak göster
Sevda Karaca Demir (EMEP), 25 Ocak 2024 tarihinde 7/8983 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 217 gün sonra, 29 Ağustos 2024).
Sevda Karaca Demir (EMEP, Gaziantep). “42 ila 50 arası çıkış kodları ile işine son verilen işçilerin yaşadığı mağduriyete ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/8983, 25 Ocak 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-8983-42-ila-50-arasi-cikis-kodlari-ile-isine-son-verilen-iscilerin-yasadigi-magduriyete-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/d21f9bf0-976b-4e7f-8e4a-018d40f7c187
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 217 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan tarafından Anayasanın 98, TBMM iç Tüzüğü'nün 96 ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
5510 sayılı İş Kanunu ile işçinin işten ayrılışının ve ayrılış sebebinin (çıkış kodunun) Sosyal Güvenlik Kurumuna işverence bildirileceği düzenlenmiştir. Mevcut düzenlemede bildirilen çıkış koduyla (kıdem, ihbar tazminatı, işsizlik ödeneği vb) hak ve menfaatleri doğrudan etkilenen işçi, yok sayılmıştır. Yine denetlemeye yetkili personel sayısının azlığı ve personelin ağırlıklı iş yükünü işveren lehine (eğitim ve rehberlik gibi) hizmet görevi ile SGK lehine (yersiz ödeme, iç denetim vb) uygulamalar oluşturması nedeniyle çıkış koduna ilişkin bildirgeler denetlenmemektedir.
İşçi ve kurum denetiminden muaf olan işverenin bu tek yanlı bildirimi, hukukun genel prensiplerine aykırı olarak resmi kurum kaydı haline gelmektedir. İş mahkemelerinde de bu bildirimler işçinin karşısına çıkmakta; bu bildirgelere, SGK kaydı olması sebebiyle aksi işçi tarafından ispatlanması gereken resmi kayıt değeri verilmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (16 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bugün işten çıkarılan bir işçinin işsizlik ödeneği alıp almayacağını tek başına işverenin tek yanlı bildirimi belirlemektedir. Çıkış kodunu keyfince bildirme yetkisi eline verilen işverenler, bu gücü milyonlarca işçiye karşı kötü niyetle kullanmaktadır. Özellikle ayrılış sebebinin İş Kanunu'nun 25/11. maddesine denk gelen 42-50 arasındaki kodlarla bildirileceği ile tehdit edilen işçiler, işsizlik ödeneği alamayacağı ve yeni iş bulamayacağı korkusuyla kıdem, ihbar tazminatı ve sair işçilik alacaklarının büyük çoğunluğundan ve hatta bazen de tamamından vazgeçmek zorunda kalmaktadır.
Türkiye İş Kurumu verilerine göre 2023 yılının ilk 11 ayında işsizlik ödeneği başvurusu yapan 1.483.875 işçiden 673.360'ına yani 9045'ine ödenek bağlanmıştır. Başvurusu reddedilen işçilere ödenek bağlanmamasının nedeni çoğunlukla işverenin yaptığı çıkış koduna dair işten ayrılış bildirimidir.
Tek yanlı ve gerçeğe aykırı çıkış bildirgeleri karşısında işsizlik ödeneği, tazminat ve diğer işçilik alacakları için işçinin girdiği yargı mücadelesi de bir derde derman olmamaktadır. 5 yıl civarı süren yargılama sonucunda işçi mahkeme kararını ibraz ederek işsizlik ödeneğini alabilse de işçiye geriye dönük ödenen işsizlik ödeneğinin enflasyon karşısında anlamı kalmamaktadır. Örneğin 2019 yılında işten çıkarılan bir işçi 3,5-4 yıl süren bir dava soncunda çıkış kodunu düzeltse dahi asgari ücret ve süre üzerinden kendisine ödenmesi gereken ödenek 1200 dolardan 240 dolara gerilemekte, alım gücü düşmektedir.
Bu bağlamda;
2022 ve 2023 yılında Sosyal Güvenlik Kurumu'na işten ayrılışı bildirilen (Yasanın 4- I/a kapsamında) işçi sayısı kaçtır?
İşten ayrılışı bildirilen işçilerin işten ayrılış kodlarına göre dağılımı nasıldır? Kaç işçinin işten ayrılışı hangi kodlardan verilmiştir?
Kaç işçinin işten ayrılış bildirgesi 42-50 kodlar (42 ve 50 dahil) arası gösterilerek verilmiştir?
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, Türkiye İş Kurumu başta olmak üzere Bakanlık nezdinde işyerlerini denetmeye yetkili müfettiş ve denetmen sayısı kaçtır?
Bakanlık ve bağlı kurumlarının teftiş görevlilerince doğrudan işten ayrılış bildirgesinin
.doğruluğuna dair denetim sayısı kaçtır? Denetim yahut yargı kararı ile değiştirilen düzeltilen çıkış kodu sayısı kaçtır? Bu bildirgeleri gerçeği aykırı verdiği tespit edilen işverenlerden kaçına yaptırım uygulanmıştır, uygulanan yaptırımlar nelerdir?
2022 ve 2023 yılında Türkiye İş Kurumuna yapılan işsizlik ödenek taleplerinden işten ayrılış kodu sebebi ile reddedilen müracaat sayısı kaçtır? İşten ayrılış kodlarına göre işsizlik ödeneği bağlanamayan işçi sayısı kaçtır?
Başta işsizlik ödeneği bağlanmazken yargı kararı ile işsizlik ödeneği bağlanan işçi sayısı kaçtır? Yine ihtiyari arabuluculuk ve de zorunlu arabuluculuk anlaşma tutanağı sonucu işten ayrılış kodu değiştirilerek ödenek bağlanan işçi sayısı kaçtır?
5510 sayılı Yasa ile Sosyal İşler Yönetmeliğinde işçinin işe girişinde, işçinin de 1 aylık sürede işe giriş bildirimini kendisinin yapması düzenlemesine yer verilmişken, işçinin tazminat ve ödenek gibi menfaatlerini belirleyen işten ayrılışını bildirilmesi sürecinde yok sayılmasının ve aynı düzenlemenin yapılmamasının sebebi nedir? İşten ayrılışın bildirilmesinde işçinin işverenle eşit bir taraf olarak sürece dahil edilmesine dair çalışma var mıdır? Varsa nelerdir?
TBMM İletişim : 0312 420 60 22-23
E-Posta
: sevdakaraca((tbmm.gov.tr
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Vedat Işıkhan, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı ·
İlgi (o : 05.02.2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1372311 sayılı yazınız.
İlgi yazınız ile Gaziantep Milletvekili Sayın Sevda KARACA tarafından yöneltilen 7/8983 Esas
Numaralı yazılı soru önergesine ilişkin cevap aşağıda sunulmuştur.
"4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 51 inci maddesinde işsizlik ödeneğinden yararlanma şartları belirlenmiş olup sigortalı işsizlerin işsizlik ödeneği talebi ile Türkiye İş Kurumuna (İŞKUR) başvuruda bulunmaları durumunda, ilgililere ait işten ayrılış nedeni ve prim bilgileri (prim gün sayısı ve prime esas kazanç bilgisi vs.) Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) web servisi aracılığıyla elektronik ortamda alınmakta ve 4447 sayılı Kanunda yer alan hak kazanma koşullarının sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilerek ilgililerin hak sahipliği belirlenmektedir.
Diğer yandan işsizlik ödeneğine hak kazanamayanların itirazları İŞKUR İl Müdürlüklerince incelenerek sonuçlandırılmaktadır.
Öte yandan, ilgili mevzuat hükümleri kapsamında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların işten ayrılışlarına ilişkin bildirimleri işverenleri tarafından SGK 'ya yapılmakta olup işten ayrılış bildirgesinin verilmediğinin tespiti halinde sigortalı işten ayrılış bildirgesi, yapılacak bir ay süreli tebligat ile ilgili işveren veya alt işverenden istenilmekle, söz konusu bildirge yapılan tebligata rağmen verilmediği takdirde re'sen düzenlenmektedir."
Prof. Dr. Vedat IŞIKHAN Bakan
Ayrıntılı bilgi için irtibat: Soru Önergeleri Birimi
Çankaya / ANKARA