Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

LÜTFÜ TÜRKKAN (Kocaeli)Bakın, ben bu tartışmaları 2012'de seyrettim, sonunda bugün bu bağıranların sonunu da, akıbetini de gördüm. Bu çözüm sürecine, bilmem ne sürecine de fazla güvenmeyin, ne olacağı belli olmaz bu işlerin; haberiniz olsun.

Sayın Bakan, Sayın Bakan Yardımcıları, değerli bürokratlar; hepiniz hoş geldiniz, ayağınıza sağlık.

Sayın Bakan, Türkiye'de şu anda en çok tartışılan en zor koltukta oturuyorsunuz, işiniz zor, Allah kolaylık versin.

Ben 2027 yılı için bütçeye baktım, 524,7 milyar liralık bütçe teklif etmişsiniz. Geçen yılın başlangıç ödeneğine göre artış yüzde 34,7 olmuş ancak merkezi bütçenin artış oranı yüzde 43,7 yani adaletin bütçedeki payı gerilemeye başlamış. Üstelik sermaye giderleri de burada yüzde 83,4 artarken personel giderlerindeki artış sadece yüzde 27,2'de kalmış. Binalara ayrılan kaynak insan kaynağından çok daha fazla büyümeye başlamış. Elbette yeni adliyelere ihtiyaç olabilir fiziki olarak ancak adaleti binalar değil, insanlar dağıtıyor netice itibarıyla. Burada önemli olan, adalet saraylarının sayısı değil, kararların niteliği.

Sayın Bakan, yargımızın en önemli sorunlarından bir tanesi tecrübe eksikliği. Henüz birkaç yıllık mesleki geçmişi bulunan hâkimlerimiz var. Bunlar çok önemli davalarda görevler yapıyorlar, önlerine milyarlarca liralık ticari uyuşmazlık dosyaları geliyor. İnsanların özgürlüğünü ilgilendiren çok ağır ceza dosyaları geliyor. Genç meslektaşlarınızın iyi niyetinden şüphemiz yok. Ancak iyi niyet, mesleki tecrübenin yerini tutmaz; bunu da bir kenara koyun lütfen. Hâkimlik yalnız kanun maddelerini bilmekle de yeterli olmuyor. İnsan tanımayı, olayları değerlendirmeyi, vicdanla karar vermeyi gerektiriyor. Derler ya sonunda "Hâkimin de vicdani kararı, takdiri var." diye; bu da biraz tecrübe istiyor. Bunların tecrübe kazanması yerine iki üç yıllık avukat arkadaşları hâkim olduktan sonra sulh ceza mahkemelerine atıyoruz. Bu nedenle, bölge esaslı atama sistemi var ya, eskiden olduğu gibi, onu yeniden değerlendirmek lazım. Ardından tecrübeyle daha büyük yerlere geçebilir bu arkadaşlarımız. Böylece kıdemin, liyakatin ve tecrübenin değeri yeniden artar.

Bir başka önemli konu: Hâkim ve savcıların ücretleri Sayın Bakan. Bir hâkim düşünün, önünde milyarlarca liralık ticari uyuşmazlık dosyası var. Vereceği karar şirketlerin geleceğini belirliyor. Bir savcı düşünün, çok büyük mali suç organizasyonlarını araştırıyor, soruşturuyor. Böylesine ağır sorumlulukların karşılığı güçlü ekonomik güvenceler olmalı. Yani hâkim emekli olduktan sonra bırakın ev almayı, lojmandan kiraya çıkmakta problem yaşıyor. Böyle bir hâkimden de siz çok adil kararlar bekliyorsunuz; ciddi bir sıkıntı bu. Bunu ciddi anlamda düşünmelisiniz diye düşünüyorum. Bugünkü ücretlerin bu sorumluluklarla yeterince örtüştürdüğünü düşünmüyorum. Hâkimlerin ve savcıların geçim kaygısı taşımamaları gerekiyor, bunu sağlamak zorundasınız. Mesleğin saygınlığına da uygun ciddi bir ücret artışı gerekiyor. Bu, ayrıcalık değil, yargı bağımsızlığının kurumsal gereği.

Değerli milletvekilleri, şimdi cezaevlerinin durumuna bakıyorum. Ben Sayın Başkandan, ikide bir rica ediyorum, bitirelim, ben cezaevine ziyarete gideceğim diye. Sağ olun, geldiğinizden beri yakın bir zamanda bir düzelme var, cezaevi ziyaretlerimize izin almaya başladık. Allah kimseyi düşürmesin. Ben Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ı Pınarhisar'da en çok ziyaret eden bir insanım. O zaman ne milletvekiliydim ne de siyaset yapıyordum. Ama mağdur ve mazlum olduğuna inandığım için... Hüseyin Besli'de kitabında yazmış "En çok o ziyaret etti ama siyasete girmedi." diye. Bu işlerin sağı solu belli olmaz. Dün cezaevinde olan bugün cumhurbaşkanı olabilir, bugün cezaevinde olan yarın ne olur hiç bilemiyoruz. O yüzden bu konuda biraz daha gevşek davranmak lazım.

Cezaevleri kapasitesi çok yetersiz, resmî kapasite 304 bin kişi ama 435 bin kişi kalıyor yani 130 bin kişi üzerinde kapasite, doluluk oranı yüzde 42,8'e gelmiş. Biz, her yüz kişilik yerde 143 kişi insan barındırıyoruz. Bu rakamların arkasında -kolay rakamlar değil- insan hayatları var. Önemli cezaevlerinde mahpuslar yerlerde yatıyor, ranzalar üç katlı hâle getirilmiş. Yataklar yetmiyor, yaşam alanları gerekiyor. Sayın Bakan, ben bu manzarayı geçmişten hatırlıyorum. Burada karşımda arkadaşlarım var, geçmişten kalan. Mamak'ı hatırlıyorum, Maltepe'yi hatırlıyorum. Emin olun, nöbetleşe uyuma diye bir şey vardı, şimdi o noktaya geldik. Ama aradan kırk altı sene geçti Sayın Bakan, Türkiye bunu hak etmiyor. O nöbetleşe uyuma sistemi... Ben Paşakapısı Cezaevinde çok önemli bir basın kuruluşunun başında mahkûm edilen 75 yaşında bir adamın bırakın yerde yatmayı, mutfakta serilen bir döşekte yattığına şahitlik ettim. Bu, insani bir davranış değil. Biz o insanların özgürlüklerini kısıtlıyoruz, yaşamlarını yok etmekse o zaman bir ferman yazın, öldürelim gitsin, hiç mahpusa atmayalım, bu zorluklardan kurtaralım onları. Cezalar, özgürlüğün kısıtlanması anlamında kalmalı. Yaşlı ve hasta mahkûmlar var, bu konuda dikkatinizi çekiyorum. Yani mahkûmun suçuyla alakalı söylemiyorum, yaşlı gerçekten orada yatamayacak hasta mahkûmlar var. Geçtiğimiz günlerde 75 yaşında bir adamın önce bacağının kesilip sonra öldüğünü gördüm. Bu benim vicdanımı yaraladı yani bu arkadaşımızın, bu beyefendinin ne olduğunu, ne yaptığını hiç bilmiyorum bile ama yaşadığı kötü, çok kötü şartlardan dolayı mutazarrır oldum. Evet, Sayın Başkanım, bir de bir hukuk devleti bunu kabul etmemeli eğer hukuk devleti olduğunuzu iddia ediyorsanız bu konularda lütfen daha hassas davranın. Vicdan; hukukun da Anayasa’nın da her şeyin önünde geliyor. Vicdanınızı terk ettiğiniz zaman önce insan olmaktan uzaklaşıyorsunuz. Ben bunu hiç kimseye yakıştıramıyorum.

Evet, bunun esas meselesi de, sıkıntısı da tutuklamayı istisnai bir tedbir olarak artık uygulamamaya başladınız, kişisel bir nefrete dönüştü. Birisine çok kızabilirsiniz Sayın Bakan, nefret de edebilirsiniz ama onun tutuklanmasını gerektirmiyor. Bu makamlar gelip geçici. Sayın Bakan, Ticaret Bakanıydı burada Komisyon Başkanı. Yarın hepimiz sokakta evimize, ailemize döneceğiz. Bu noktada biraz daha insani düşünmenizi tavsiye ediyorum.

Ben bir de infaz koruma memurlarımızdan bahsetmek istiyorum. Çok üzülerek gördüm, Silivri Cezaevinde inşaat mühendisi infaz memuru. Ya, bu ülkenin eğitim sisteminden kaynaklı sıkıntı. Bu inşaat mühendisi çocuk, infaz koruma memuru olmamalı, bu çocuk gidip mesleğini yapmalı. Bunlar kalabalık kurumlarda sürekli güvenlik sorumluluğu taşıyorlar, gece çalışıyorlar, bayramlarda görev yapıyorlar, ailelerinden önemli fedakarlık bekliyorlar. Vardiya düzenleri ve fazla mesai karşılıkları iyileştirilmek zorunda bu çocukların. Yıpranma payı ve emeklilik hakları da güçlendirilmeli. Psikolojik destekler de yaygınlaştırmalı. O çocuklar da ciddi anlamda mahkûmlar gibi mahkûm yatıyorlar. Cezaevlerinde insan onuru çalışanları da kapsıyor, yalnızca yatanları değil.

Sayın Bakanım, şimdi ifade özgürlüğü meselesine gelmek istiyorum. Türkiye'de insanlar düşüncelerini açıklamaktan çekinir hâle geldiler. Bir sosyal medya paylaşımı soruşturma konusu olabiliyorlar. Bir eleştiri nedeniyle sabahın erken saatlerinde çoluğunun çocuğunun gözünün önünde insanları ters kelepçeyle evinden alıyorsunuz. İnsanlar bu konuda mutazarrır. Dosyalarda tutuklama tedbirine başvuruluyor. Yani bu kadar önemliyse hakaret, ben milletvekiliyim, çok özür diliyorum, bir sürü hakaret kelimelerinin dosyalarına sırf biz muhalefet milletvekili olduğumuz için takipsizlik verildiğine tanıklık ettim. Hayır diyorsanız, ben kamu görevlisiyim, buradaki arkadaşlarımız da kamu görevlisi, hakkımda yapılan hakaretlerle ilgili binin üzerinde dosyaya takipsizlik vermişsiniz. Eğer hakaret serbestse herkes size hakaret etsin. Bize serbestse açıklayın, muhalefete hakaret etmek serbest arkadaş, devam edin, istediğinizi söyleyin; bu da uygun bir davranış değil, bu uygulamalara son verilmeli.

Evet, kaçma şüphesi olmayanların tutuklanmasından da vazgeçin artık. Bu sadece Türkiye'de değil... Ben Avrupa Birliği Karma Parlamento Komisyonunda görev yapıyorum, zaman zaman Dışişleri Komisyonunda da görev yapıyorum, dışarıda en çok karşımıza çıkan konu bu, cevap veremediğimiz konulardan en önemlisi bu.

Dünya Adalet Projesi 2026 Endeksi'nde Türkiye 117'nci sıraya gelmiş. Yabancı yatırımcı hukuk güvenliğini de göz önüne alınıyor yani buraya gelirken... Siz şimdi gidip Cibuti'de, Zimbabve'de yatırım yapar mısınız? Yani orada hukuka bakarsınız önce "Hukuk benim malımı, mülkümü, can güvenliğimi ne kadar sağlar?" diye. Temel haklarda 135'inci sıraya gelmişiz. Bu tablo yalnız sizin değil, hepimizin sorumluluğu. Biz de muhalefet olarak size yeterince muhalefet edememişiz, belki lüzumsuz konularda çok konuşmuşuz ama esas konuşulması gerekenleri de sizlere söyleyememişiz; kendimi de bu konuda sorumlu hissediyorum.

Anayasa Mahkemesi kararları konusunda size önemli bir sorum var Sayın Bakan: Siz bugün Bakanlık makamında oturuyorsunuz, bu makamın meşruiyeti Anayasa'dan geliyor. Ben de burada milletvekili olarak görev yapıyorum, benim yetkimin kaynağı da aynı Anayasa. Biz kanunları Anayasa’nın verdiği yetkiyle çıkarıyoruz. Anayasa Mahkemesi de yetkisini aynı Anayasa'dan alıyor.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

LÜTFÜ TÜRKKAN (Kocaeli)On dakika daha söz alabilir miyim?