İş Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

22/5/2003 tarih ve 4857 sayılı İş Kanununa aşağıdaki madde eklenmiştir.

"Dijital işgücü platformlar aracılığıyla çalışma ve kendi hesabına çalışmanın tanımlanmasına ilişkin esaslar

Ek Madde 4 — "Dijital İşgücü Platformu" bir web sayfası ya da mobil uygulama gibi bir elektronik araç üzerinden uzaktan hizmet sunumu, hizmetin, hizmetten yararlanacak kişi tarafından servis üzerinden talep edilmesi ve işin online ya da belli bir yerde yerine getirilmesi fark etmeksizin işin düzenlenmesini yapma şeklindeki ölçütlerin tamamını karşılayan, ticari bir faaliyet yürüten bir gerçek ya da tüzel kişiyi ifade eder.

Dijital işgücü platformları aracılığıyla çalışma; işçinin, dijital işgücü platformları üzerinden işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini kendisine veya işverene ait araç ve gereçlerle ve dijital uygulama veya diğer teknolojik iletişim araçları aracılığıyla işyeri içinde veya dışında dijital işgücü platformu müşteri çevresinde yerine getirmesi esasına dayalı iş ilişkisidir. Bu iş ilişkisinin yazılı olarak kurulması zorunludur. Bu şekilde çalıştırılanlar bu kanun kapsamında işçi sayılırlar ve kanunda tanımlanan haklardan yararlandırılmak zorundadırlar.

Dijital işgücü platformu aracılığıyla çalışmada taraflar arasında yapılacak yazılı iş sözleşmesinde; işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler yer alır. Sözleşmenin bir nüshasının çalışana verilmesi zorunludur.

Dijital işgücü platform şeklinde faaliyet gösteren işyerlerinde çalışmanın sürekli ve düzenli bir şekilde işverenin iş organizasyonu kapsamında yapılması halinde 6098 sayılı Borçlar Kanunu çerçevesinde sözleşme veya bu kanunun ikinci maddesinin altıncı fıkrasındaki alt işveren sözleşmesi yapılamaz.

Yazılı sözleşme ile işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması halinde iş görme ediminin yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı iş ilişkisi, çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli bir iş sözleşmesidir. Kısmi süreli bir iş sözleşmesi kapsamında bir ay içinde işçiye ödenecek ücret, brüt asgari ücretin yarısından az olamaz.

Dijital işgücü platformları aracılığıyla çalışma halinde işverenlerin sorumluluğu, aracılık veya müşterilerin işyerlerinde veya ikametlerinde çalışma halinde de devam eder. Bu hükme aykırı istihdam halinde işbu kanunun yedinci maddesine aykırı geçici iş ilişkisi sözleşmesi yapıldığı addedilerek dijital işgücü platfom işvereni, işçinin çalıştığı sürede ödenmeyen ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden sorumludur.

Esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü dijital işgücü platformları aracılığıyla çalışmada işçilere, emsal işçiye göre farklı muamelede bulunulamaz. İşveren, iş verdiği çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlı gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği almakla yükümlüdür.

Dijital işgücü platformlar aracılığıyla çalışmanın usul ve esasları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

Dijital işgücü platformlar aracılığıyla çalışmada işverenle yapılan sözleşmeler çerçevesinde; birden fazla platform veya işyeri bünyesinde çalışma, işverenin talimatı altında olmama ve işyeri organizasyonu içerisinde bulunmama, çalışanın üretim araç gereçleri ve altyapısının mülkiyetine sahip olması, çalışanın yanında başka bir işçi çalıştırmaması veya alt işverenlik ilişkisi kurmaması halinde kendi hesabına çalışma söz konusudur. Bu koşulların tamamının yerine getirilmediği sözleşmeler başından itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi kabul edilir.

Yukarıdaki fıkralarda işçi veya kendi hesabına çalışan olarak tanımlananlar ile yapılan sözleşmelerde aylık ücret veya hizmet bedelinin, hizmete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarı, bu Kanunda tanımlanan aylık brüt asgari ücretten az olamaz.

Bu maddede belirtilen çalışmalara ilişkin taraflar arasında kurulacak ilişki bakımından çalışanın işçi veya kendi hesabına bağımsız çalışan olduğunu ispatı işveren tarafına âittir.

Bu maddede belirtilen esaslara aykırı olarak yapılan sözleşmelerin varlığının şikâyet halinde veya re'sen Bakanlıkça tespiti veya yargı kararıyla belirlenmesi ile yönetmelik hükümlerine uymayan her biri için işverene veya işveren vekiline brüt asgari ücretin iki katı tutarında ayrıca idari para cezası verilir."

Gerekçe: Kanun teklifi ile belirli objektif şart ve koşulların varlığı halinde dijital işgücü platformunun tanımı, bu tür platformlarda çalışmanın tarafı olan çalışanların işçi statüsünde değerlendirilmesi gerekliliği düzenlenmiştir. Söz konusu statünün belirlenmesi ile birlikte bu çalışanların ücret, izin ve diğer haklarının da korunmasına yönelik özel koruyucu düzenlemeler yapılmış, bu çalışma ilişkisinde asgari bir gelir güvencesinin sağlanması hedeflenmiştir.

13/10/1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa aşağıdaki madde eklenmiştir.

"Ek Madde 20- Bu Kanunun 91 inci maddesi gereğince araç sahiplerince yaptırılması gereken mali sorumluluk sigortası, 22/5/2003 tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun ek dördüncü maddesi kapsamında olan çalışmalarda, araç sahibi çalışan olsa dahi işverenlerince yaptırılır. Buna ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Ulaştırma Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelik ile düzenlenir."

Gerekçe: Dijital işgücü platformlarda veya taşımacılık sektöründe kurye olarak çalışanların kullandıkları araçlara yönelik mali sorumluluk sigortasının işverenler tarafından yaptırılması düzenlenmektedir.

31/5/2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa aşağıdaki madde eklenmiştir.

"Ek Madde 21- 22/5/2003 tarih ve 4857 sayılı İş Kanununun ek dördüncü maddesi kapsamında iş sözleşmesi ile çalıştırılanlar, bu Kanunun dördüncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır. Bu şekilde hizmet akdiyle çalışanların prime esas asgari kazanç tutarı olarak bu madde kapsamındaki çalışmalarından kaynaklanan faaliyet gelirlerinden, bu faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın aylık ortalaması, bu Kanunda tanımlanan prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olamaz.

Kurum tarafından re'sen veya çalışan tarafından yapılan başvuru veya yapılan denetimler çerçevesinde bu madde kapsamında çalıştırılanların sigortalılık statülerinin bu kanuna aykırı olarak bildiriminin yapıldığı tespit edildiği takdirde veya bu kanunun 86 ncı maddesi kapsamında işlem tesis edilir.

Denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurlarca veya başvuru sop nci maddenin birinci fıkrasının (d) bendi ile (e) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca idari para cezası uygulanır."

Gerekçe: Kanun teklifinin birinci maddesi kapsamında olan ve işçi statüsünde olan çalışanların sosyal güvenlik mevzuatı açısından işçi statüsünde sigortalı olmaları ve ödeyecekleri primlerin miktarının saptanması, bu tür çalışmanın tespiti ve tarhı hakkındaki usul ve esaslar ile Kurum tarafından uygulanacak idari para cezalarının usul ve esasları düzenlenmiştir.

20/6/2012 tarih ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 2 nci maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

"(3) Bu Kanun; 22/5/2003 tarih ve 4857 sayılı İş Kanununun ek dördüncü maddesi kapsamında iş sözleşmesi ile çalıştırılanlar ile kendi hesabına çalışanlara da faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır. Bu şekildeki çalışmalarda dijital platformlar ile işyerlerindeki işverenler ve/veya işveren vekilleri bu kanun kapsamında işverenlere yönelik yükümlülükleri yerine getirmek zorundadır. Buna ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelik ile düzenlenir."

Gerekçe: Teklif ile dijital platformlarda çalışanların kanun kapsamına alınması amaçlanmıştır.

Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Gerekçe: Yürürlük maddesidir.

Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

Gerekçe: Yürütme maddesidir.