1219 Sayılı Tababet ve Şubatı Sanatlarının Tarz-ı İcrasına Dair Kanunda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Kalp akciğer makinesini kullanarak beden dışı kan dolaşımı işlemini yürütmekte olan perfüzyonistler ile ilgili olarak 6225 sayılı yasa ile iki önemli düzenleme yapılmıştır. Bunlardan birincisi perfüzyonistin tanımı diğer ise perfüzyon işlemi yapan diğer sağlık personelinin yapılacak olan sınav ile yetkilendirilmesidir. Yasanın yürürlüğü ile perfüzyonist kadro tanımı yapılmakla birlikte uzun yıllardan beri perfüzyon işlemi yapan diğer sağlık personeli yetkilendirilmiş, ancak kadro imkanı tanınmamıştır. Bununla birlikte perfüzyon üzerine bir lisans alanından mezun olanların ayrıca yüksek yüksek lisans eğitimi alma şartı ile perfüzyonist kadrosuna atanmaları, söz konusu sağlık çalışanlarının özlük ve kadro haklarından tam olarak yararlanamamaları sonucunu doğrumuştur.

Sağlık hizmetleri, bireylerin ve toplumun sağlıklı ve kaliteli bir yaşam standardına ulaşması için verilen çeşitli hizmetlerdir. Bu amaçlarla verilen sağlık hizmetleri, sağlık hizmeti çalışanları tarafından verilmektedir. Bu nedenle sağlık hizmetleri çalışanları, bireylerin yaşama hakkı ve sağlık hakkıyla ilgili olarak çok önemli bir görev ifa etmektedirler. Yaşama hakkı ve sağlık hakkı yalnızca anayasal düzeyde değil, aynı zamanda birçok uluslar arası sözleşmede de güvence altına alınmış, bireylerin en temel haklarındandır. Yaşama hakkı ve sağlık hakkı iç hukukta 1982 Anayasası'nın 17. ve 56. maddelerinde güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın 17. maddesinde "Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir." , 56. maddesinde ise "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir." denmekle yaşama hakkı ve sağlık hakkının ne kadar önemli olduğu ve bu hakların bireylerin en temel haklarından olduğu vurgulanmıştır.

Yaşama hakkı ve sağlık hakkı bazı uluslararası sözleşmelerle de güvence altına alınmıştır. 1948'de kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 25.maddesi; "Herkesin kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır. Herkes, işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi iradesi dışındaki koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına sahiptir.

Anaların ve çocukların özel bakım ve yardım görme hakları vardır. Bütün çocuklar, evlilik içi veya evlilik dışı doğmuş olsunlar, aynı sosyal güvenceden yararlanırlar" denilmekle en temel hak olan "yaşam hakkı" dahilinde sağlık hakkına yer vermiştir.

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin bir devamı ve onu açıklayan bir belge niteliğinde olan "Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi" nin 12. maddesinde de sağlık hakkı "Sağlık standardı hakkı" başlığı altında şöyle düzenlemiştir.

"1. Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, herkesin mümkün olan en yüksek seviyede fiziksel ve ruhsal sağlık standartlarına sahip olma hakkını tanır.

2. Bu Sözleşmeye Taraf Devletlerin bu hakkı tam olarak gerçekleştirmek amacıyla alacakları tedbirler, aşağıdakiler için de alınması gerekli tedbirleri içerir: gelişmelerinin sağlanması;

b) Çevre sağlığını ve sanayi temizliğini her yönüyle ileriye götürme;

c) Salgın hastalıkların, yöresel hastalıkların, mesleki hastalıkların ve diğer hastalıkların önlenmesi, tedavisi ve kontrolü;

d) Hastalık halinde her türlü sağlık hizmetinin ve bakımının sağlanması için gerekli şartların yaratılması."

Görüldüğü üzere, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi'nin 12. maddesinde sağlık hakkı başlı başına bir hak olarak ele alınmıştır.

Avrupa Sosyal Şartı'nın, "Sağlığın Korunması Hakkı" başlıklı 11. maddesinde ise akit devletlerin temel haklardan olan sağlık hakkının sağlanması ve korunmasına yönelik tedbirleri alarak bu temel hakkın topluma en iyi şekilde sağlanması için yapması gereken çalışmaları içermektedir. Madde metni şu şekildedir:

"Akit Taraflar sağlığın korunması hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere, ya doğrudan veya kamusal veya özel örgütlerle işbirliği içinde, diğer önlemlerin yanı sıra,

1. Sağlığın bozulmasına yol açan nedenleri olabildiğince ortadan kaldırmak;

2. Sağlığı geliştirmek ve sağlık konularında kişisel sorumluluğu artırmak üzere eğitim ve danışma kolaylıkları sağlamak;

3. Salgın hastalıklarla yerleşik mevzii ve başka hastalıklar olabildiğince önlemek; üzere tasarlanmış uygun önlemler almayı taahhüt ederler."

Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi'nin "Sağlık Hizmetleri" başlıklı 35. maddesinde de "Herkes, ulusal yasalar ve uygulamalarda belirtilen şartlar çerçevesinde koruyucu sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkına ve tıbbi tedaviden yararlanma hakkına sahiptir. Bütün Birlik politikaları ve faaliyetlerinin tanımlanmasında ve uygulanmasında yüksek düzeyde bir insan sağlığı koruması sağlanmalıdır." şeklinde bir düzenleme yapılarak bireylerin sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı bulunduğu hükme bağlanmıştır.

Sağlık hizmetinin sunumunda en önemli görevlerden birisi de kuşkusuz ki kalp ameliyatlarında görev alan perfüzyonistlerdir. Perfüzyon; kelime anlamı olarak kanlanma, üzerine veya içine dökme, sıvı biçimindeki ilaçları vücuda verme demektir. Perfüzyonist ise ameliyat sırasında çok önemli görevler ifa ederek kalp akciğer makinesini kullanarak beden dışı kan dolaşımı işlemini yapan sağlık personelidir. Sağlık Meslek Mensupları İle Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmeliğe göre görevlerini şunlardır:

Perfüzyonist

a) Kalp-akciğer makinesini, eksirakorporeal membran oksijenasyon ve veniriküler destek cihazlarını yönetir.

b) Ameliyat öncesi perfüzyonla ilgili hazırlığı yapar.

c) Kardiyopulmoner bypass ve eksirakorporeal (vücut dışı) dolaşım sırasında hastanın Jizyolojik parametrelerini, kan gazları ve kan biyokimyası sonuçlarını ve antikoagüjasg takip eder, gerekli girişimlerde bulunur ve ilgili kayıtlarını tutar.

ç) Kardiyopleji uygulaması gibi miyokard korunmasıyla ilgili gerekli işlemleri yapi

d) Gerektiğinde donör doku ve organların korunmasına yardımcı olur.

e) Hemofilirasyon-ultrafilirasyon ve aferez uygulamalarını yapar.

/) Hipotermi-hipertermi uygulamalarını ve vücut sıcaklığı regülasyonunu yapar.

g) Ekstrakorporeal dolaşım ekipmanı üzerinden kan ve kan ürünleri transfüzyonu ile uzman hekimlerin gerekli gördüğü ilaç ve tıbbi ajanların uygulamasını yapar.

&) İzole organ ve ekstremite perfüzyonunun yapılmasını sağlar.

h) Eksirakorporeal dolaşım desteğinde olan hastanın transportuna eşlik eder.

6225 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 9. maddesi ile 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarz-ı İcrasına Dair Kanuna Ek 13. madde eklenmiştir. Bu maddede sağlık hizmetin görev alan sağlık çalışanlarının tanımlarına yer verilmiştir. 1219 sayılı Ek 13. maddesinin (6) fıkrasında ise kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar tanımı yapılmamış olan "perfüzyonist" kadrosunun tanımı yapılmıştır.

Bu tanım şöyledir: "6) Perfüzyonist; perfüzyon alanında lisans eğitimi veren fakülte veya yüksekokullardan mezun veya diğer lisans eğitimleri üzerine perfüzyon alanında yüksek lisans yapan; kalp ve/veya büyük damarlarda yapılacak müdahalelerde ilgili uzman tabipler gözetiminde kalp akciğer makinesini kullanarak beden dışı kan dolaşımını yönelen sağlık meslek mensubudur."

Bu düzenlemeye göre perfüzyonist kadrosunda atanabilmek için "perfüzyon alanında lisans eğitimi veren fakülte veya yüksekokullardan mezun veya diğer lisans eğitimleri üzerine perfüzyon alanında yüksek lisans yapma " şartı getirilmiştir.

Aynı Kanunun 11. maddesi ile 1219 sayılı yasaya Geçici 7. madde eklenmiştir. Geçici 7. maddenin 2. Paragrafı şöyledir: "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte kalp akciğer makinesini kullanarak beden dışı kan dolaşımı işlemini en az bir yıldan beri yürütmekte olup en az lise seviyesinde eğitimi bulunanlardan, usul ve esasları Sağlık Bakanlığınca belirlenen eğitimleri alan ve açılacak sınavlarda başarılı olanlar perfüzyonisi yetkisiyle çalışabilir. "

Kanunun yürürlüğe girdiği 26.04.2011 tarihine kadar ve halen de kanunda belirtilen alanlardan mezun olmayan ancak Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 20.07.2012 tarih ve Sayı:B.10.0.SHG.0.72.00.00/799/15553 ve Konu: Psikolojinin Tıbbi Uygulamaları, Perfüzyonist, Ağız Diş Sağlığı Teknikeri Yetkilendirme Eğitim ve Sınavları yazısına bağlı olarak yapılan sınav ile diğer sağlık çalışanlarından gerekli koşulları taşıyanlar perfüzyonist yetkisi ile çalışmaktadırlar. Ancak Kanunun belirttiği "perfüzyonist" kadrosuna atanabilme şartlarını taşımadıkları için fiilen perfüzyonist yetkisi ile çalışmalarına rağmen kadro sıkıntısı yaşamaktadırlar. Yıllardan beri bu alanda görev yapan etkin, yetkin ve tecrübeli olan ve başarıyla çalışan bu sağlık çalışanlarının perfüzyonist kadrosuna atanması için kanun değişikliği yapılması gerekmektedir.

Buna ek olarak perfüzyonist kadrosuna atanabilmek için aranan şartlardan birisi "diğer lisans eğitimleri üzerine perfüzyon alanında yüksek lisans yapmak"tır. Bilindiği üzere kalp ameliyatında görev alan sağlık personelinin tamamının çok tecrübeli ve eğitimli olnyeTBiği arz etmektedir. Ancak "herhangi bir lisans eğitiminin üzerine perfüzyon yüğelkıdisâz yapılması uygun bir yaklaşım değildir. Herhangi bir lisans mezununun perfüzy niği GP) lisansı ile perfüzyonistliği gerektiği gibi yapamayacağı değerlendirilmektedir. Bu nedenle yasadaki bu kısmın yasadan çıkarılması gerektiğini değerlendirmekteyiz.