Türk Ceza Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Orhan Sârı Bursa MiHetvekili Tali Komisyon Çevre Esas Komisyon Adalet Tarih: 20-10-2023 O İEsasNo:2/1699 pya N T. :

Etimolojik olarak, tıpkı cinayet (homocide), soykırım (genocide), cinskırım (gendercide), intihar (suicide), babanın katli (patricide), annenin katli (matricide) kelimelerinde olduğu gibi "ekolojik kırım" şeklinde tercüme edilebilecek "ekosid/ekokırım", doğanın insanlarca kitlesel olarak kıyımı, yok edilmesi, katli anlamına gelmektedir.

Ekokırım kavramı ilk kez Yale Üniversitesi'nde biyolog olan Prof. Dr. Arthur Galston tarafından kullanılmış ve Galston, 1970 yılında katıldığı bir konferansta ABD'nin Vietnam'da portakal gazı kullanmasının çevreye verdiği zarar nedeniyle tıpkı soykırım gibi cezalandırılması gerektiğini söylemiştir. Ekokırım suçunu uluslararası kamuoyu gündemine getiren ise İsveç başbakanı Olof Palme'dir ve Galston'dan iki yıl sonra, 1972'de BM Çevre Konferansı'nda yine portakal gazı kullanımı için bu suçu zikretmiştir. 1978'de Birleşmiş Milletler (BM) Ayrımcılığın Önlenmesi ve Azınlıkların Korunması Alt Komisyonu, Soykırım Sözleşmesi'ne ekokırım suçunun da eklenmesini teklif etmiş ancak bir sonuç alınamamıştır.

Belli bir bölgenin ekosisteminde yaratılan ve bölge canlılarının (insan dahil) yaşamlarını barış, güven ve huzur içinde sürdürmelerini tehlikeye sokan aşırı tahribat ve yıkımın insan eliyle gerçekleştirilmesi, ekosistemlere önemli ölçüde zarar vererek veya yok ederek veya bir türün (insanlar dahil) sağlığına ve refahına zarar vererek çevre adaleti ilkelerini ihlal eden insan faaliyetlerinin kriminalize edilmesi gereği ülkemiz için, 6 Şubat 2023 depremlerinin de ardından artık sadece gerekli değil, acildir de. Uluslararası alanda genel kabul gören ve farklı disiplinlere mensup uzmanlarca yapılan bir tanıma göre kriminal bir faaliyet olarak "ekokırım"; doğal çevreye ağır ve geniş kapsamlı ve uzun vadeli zarar verileceği bilinerek kasıtlı bir şekilde yasadışı veya keyfi olarak işlenen fiillerdir.

Bu tasnife göre;

• "Ağır", insan hayatı veya doğal, kültürel, ekonomik kaynaklar üzerinde ciddi bir şekilde etki doğurmayı içeren, çevrenin herhangi bir unsurunda olumsuz değişiklik, bozulma veya hasarın meydana gelmesini kapsayan zarar,

• "Geniş kapsamlı", sınırlı bir coğrafi alanı aşan, ülke sınırlarını geçen veya bütün bir ekosistemin, türlerin veya çok sayıda insanın ıstırabına yol açan zarar,

• "Uzun vadeli", geri dönüşü olmayan veya makul bir süre içerisinde doğal iyileşme ile onarılamayan zarar,

• "Kasıtlı veya Keyfi"; sosyal ve ekonomik yararlara kıyasla açıkça aşırı olan zararın umursamazca göz ardı edilmesi şeklinde ele alınmaktadır.

Kanun teklifi ile, ekokırım suç olarak tanımlanmakta, ekokırım suçuna yönelik hükmolunacak cezalar ile ekokırıma maruz kalan çevrenin eski haline getirilmesinin mümkün olduğu hallerde durumun eski haline getirilmesi, mümkün olmadığı hallerde suçtan dolayı oluşan tahribatın tespit edilerek tazmin edilmesi gerektiği yasal düzenleme altına alınmaktadır. Bunun yanı sıra, tekli il | " tespitini ve tazminini amaçlamaktadır.