65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler

Esas Komisyon Plan ve Bütçe

Tarih: 8-11-2023 (Esas No:2/1747

Tali Komisyon

.0 J )f3sım im

Engellilik kavramı, uluslararası kuruluşlarca engelliliğin farklı kriterlere vurgu yapılarak ifade edilirken, ülkemizde mevzuata göre engelli birey; doğuma bağlı veya doğum sonrasında herhangi bir sebeple bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal becerilerini çeşitli oranlarda yitirmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük ihtiyaçlarını karşılama da güçlükler yaşayan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, rehberlik ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan birey şeklinde tanımlanmaktadır. Türkiye'nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Engelli Kişilerin Haklarına Dair Uluslararası Sözleşme'de engellilik kavramı; herhangi bir engele sahip olmayan bireylerle eşit şartlar altında sosyal hayata tamamen ve etkili bir yolla katılmaları ve sosyal hayata uyumlu olma konusunda engel teşkil eden, uzun süreli sayılabilecek bir bozukluğu bulunan kişileri kapsamaktadır.

Sosyal devlet olmanın gereği, yasal mevzuatlara ve bağlı olduğumuz uluslararası anlaşmalara göre engelli tanımına uyan bireylere çeşitli destekler verilmektedir. Bu desteklerin, engelli bakım ödemeleri, engelli aylık ödemeleri gibi, farklı yasal düzenlemeler kapsamında düzenlendiği görülmektedir.

Sosyal yardım ve hizmetlere ilişkin ödemelerin önemli bir payını teşkil eden 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununa göre yapılan engelli evde bakım ödemeleri ile 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre yapılan engelli aylık ödemelerinde, farklı değerlendirme ölçütleri bulunmaktadır. Söz konusu bu farklılık nedeniyle engelli vatandaşlarımızın mağduriyetler yaşadıkları görülmektedir.

08.06.2011 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 633 sayılı KHK kapsamında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının kurulmasıyla, farklı kurum ve kuruluşlarca farklı mevzuat hükümlerine göre yürütülen sosyal yardım ve hizmetler tek bir kurum çatısı altında toplanmıştır. 2828 sayılı Kanuna göre yapılan engelli evde bakım ödemeleri 2007 yılında Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından; 2022 sayılı Kanuna göre yapılan engelli ve yaşlı aylıkları ise 1976 yılında T.C. Emekli Sandığı aracılığıyla ödenmeye başlanmıştır. 2022 Sayıştay Raporu'nda da belirtildiği üzere 2828 ve 2022 sayılı kanunlara göre desteğe muhtaç engellilere yönelik olarak yapılan bu ödemelerin farklı engel oranları ve muhtaçlık kriterine göre değerlendirilmesi sonucu mağduriyetler yaşanmaktadır.

Türkiye'de on milyonlarca çalışan ve emekli açlık ve yoksulluk sınırının altında maaşlarla geçimini sağlamaya çalışırken, engelli bireyler ve engelli bakımını üstlenen yakınları da çok daha fazla zorlanmaktadır. Engelli yakını bakımını üstlenenlere, 2022 sayılı Kanun kapsamında net asgari ücretin 1/3'ü olan 3.800 TL ödenmektedir. Bu miktar, bugünkü hayat pahalılığı karşısında temel ihtiyaçların karşılanması konusunda dahi yetersiz kalmaktadır. Yapılacak olan yasal düzenleme ile, engelli yakını aylıklarının net asgari ücretin 2/3'ü oranına yükseltilmesi hedeflenmektedir.

Kanun teklifi ile, farklı değerlendirme kriterlerinden kaynaklı olarak engelli bireylerin ve engelli bakımını üstlenenlerin yaşadığı hak kayıplarının ortadan kaldırılması amaçlanmaktadır.