Kadınların Yerel Siyasette Eşit Temsili ve Yerel Karar Mekanizmalarına Eşit Katılımı Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Yerel demokrasinin sağlıklı işleyişi, toplumun tüm öznelerinin olduğu gibi kadınların da aktif katılımını gerektirmektedir. Ancak, mevcut durumda hem merkezi hem de yerel düzeyde, kadınların siyasal alanda yeterince temsil edilmediği gözlemlenmektedir. Bu durum, demokratik süreçlerin gelişimini ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasını zorlaştırmaktadır. Dolayısıyla, yerel yönetimlerdeki toplumsal cinsiyet temelli eşit temsil konusunda önemli bir tartışma mevcuttur.

Eşit temsil, demokrasinin güçlenmesini sağlar, toplumun tüm kesimlerinin ihtiyaçlarının daha iyi anlaşılmasına ve karşılanmasına katkıda bulunur. Ayrıca, kadınların siyasal karar alma süreçlerine eşit katılımı, kadınların yaşamın tüm alanlarında katılımını teşvik eder ve toplumsal cinsiyet eşitliğini destekler. Dolayısıyla, daha kapsayıcı ve demokratik bir yapılanma için kadınların siyasal alanda eşit ve etkin bir şekilde yer alması kritik öneme sahiptir.

Kadınların siyasal hak kazanımlarının üzerinden yıllar geçmesine rağmen varılan noktada Türkiye'de kadınların siyasal temsilinde oransal olarak anlamlı bir artış -ne yazık ki- söz konusu değildir. Meclis'in kuruluşunun üzerinden 104, kadınların seçme ve seçilme hakkını kazanmasının üzerinden ise 94 yıl geçmiş olmasına rağmen, partimizin eşit temsiliyet konusundaki öncülüğüne rağmen kadınların parlamentodaki temsilinin 9020,1?de kaldığı, yerel yönetimlerdeki kadın temsiliyetinin ise resmi verilere göre "05,5 civarında seyrettiği gerçeği önümüzde durmaktadır.

2004, 2009, 2014, 2019 ve 2024 yerel seçimlerinde kadın temsili değerlendirildiğinde, kadınlar için temsil eşitsizliği sorununun devam ettiği görülmektedir. Her dört seçimde de kadınların resmi temsil oranı 9010'un üzerine bile çıkmamıştır. Eşbaşkanlık modelimiz ile birlikte seçilen kadın belediye eşbaşkanlarının içinden sadece resmi statüde olanları bu istatistiklere dahil edilmiştir. Halbuki, 2014 yılından beri sayısız belediyede Eşbaşkanlık sistemi ile kadınlar fiili olarak Eşbaşkanlık yapmaktadır. Bu veriler, yerel siyasette kadın temsilinin yetersiz olduğunu ve bu sorunun sadece siyasal değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyolojik boyutlarıyla ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır.

HDP, yerel seçimlere 2014 yılında itibaren Eşbaşkanlık modeli ile girmiş, kazanılan belediyeler Eşbaşkanlık ile yönetilmiştir. Yani, kazanılan tüm belediyeler kadınların her kademede yönetim ve karar mekanizmalarına eşit katılımı ile yönetilmeye başlanmıştır. Eşbaşkanlık, sadece yetki ve karara ortak olmak anlamına gelmekle kalmayıp, aynı zamanda kentin kadınları, çocukları, gençleri, engellileri ve kamu kaynaklarından eşit ve adil biçimde faydalanamayan tüm toplumsal gruplar ve kimlikler için eşitlik, adalet ve barış için bir adım olmuştur. Eşit temsiliyet ilkesi, kadın dostu kentler, çocuk dostu kentler, engelli dostu kentler ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliğini Gözeten Bütçeleme gibi sayısız uygulama ve politikanın geliştirilmesini desteklemiştir.

Eşbaşkanlık sistemi, mutlak bir kadın-erkek eşitliğinin gerçekleşebilmesi için, tarihsel olarak zihinlere yerleştirilmiş bütün cinsiyetçi kodlamaların çözülmesinin yolunu açacak niteliktedir. Bir toplumda kadının görünürlüğü ve söz sahibi olma iradesi ne kadar artarsa, kadına biçilen cinsiyetçi roller de o kadar aşınır ve zaman içinde toplumun kadına bakış açısı değişip dönüşmek zorunda kalır. Bu bağlamda Eşbaşkanlık, kadınların siyaset alanında görünürlüğünü, iradesini, rengini ve sesini etkin kılmayı amaçlar.

Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı, Türkiye tarafından 21 Kasım 1988 tarihinde imzalanmış ve 9 Aralık 1992 tarihinde onaylanmıştır. Anayasanın 90. Maddesinde ise; "Usulüne uygun olarak yürürlüğe konulmuş Milletlerarası antlaşmalar, kanun hükmündedir." denilmektedir. Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'nın "Yerel Makamların Görevleri İçin Gereken Uygun İdari Örgütlenme ve Kaynaklar" başlıklı 6. Maddesi'nde ise "Kanunla düzenlenmiş daha genel hükümlere halel getirmemek koşuluyla, yerel makamlar kendi iç idari örgütlenmelerini, bunları yerel ihtiyaçlarla uyumlu kılmak ve etkin idare sağlamak amacıyla, kendileri kararlaştırabileceklerdir." düzenlemesi yer almaktadır. Yerel Makamlar ile ilgili hüküm içeren bu maddede Eşbaşkanlık sistemi tümüyle yer almaktadır.

Anayasa'nın 127. Maddesine göre; "Mahalli İdareler, il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişilerdir. Mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir." Anayasa'nın 124. Maddesi ile kamu tüzel kişiliklerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği hüküm altına alınmıştır.

Belirtilen kanun maddeleri ve Uluslararası Anlaşmalar dikkate alındığında, Eşbaşkanlık görevinin kamu yararına ve kanunlara uygun olduğu anlaşılacaktır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin giderilmesi, eşit temsiliyete dayalı yönetim anlayışını geliştirmenin yerel demokrasiyi güçlendireceği, etkin, verimli, kolektivizme dayalı katılımcılık esası ile halkın ihtiyaçlarını dikkate alan bir hizmet üretmek amacıyla Uluslararası Sözleşmeler, Anayasa ve Kanunları da esas alarak belediye başkanlıklarından belediye meclislerine kadar kadınların yerel yönetimlerde karar mekanizmalarına aktif katılımının artırılması, eşitlik sisteminin yasal düzenlemeye kavuşturulması şarttır.

Bu anlamda yerel yönetimin tüm yönetim kademelerinde kadınların eşit temsilinin sağlanması, kadın ile erkek arasındaki eşitliğin siyasi boyutta hayata geçirilmesi için belediye başkanlığına tanımlanan imza yetkisinin eşbaşkanlara olmak üzere çift imza yetkisi olarak verilmesi öngörülmüştür.