Yapay Zeka Kanun Teklifi

Amaç ve Kapsam

Bu Kanunun amacı, yapay zeka teknolojilerinin güvenli, etik ve adil bir şekilde kullanılmasını sağlamak, kişisel verilerin korunması ve gizlilik haklarının ihlal edilmemesini temin etmek, yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanımına yönelik düzenleyici bir çerçeve oluşturmaktır.

Bu Kanun, yapay zeka sistemlerinin sağlayıcıları, dağıtıcıları, kullanıcıları, ithalatçıları ve distribütörleri ile yapay zeka sistemlerinden etkilenen kişileri kapsamaktadır.

Gerekçe: Yapay zeka teknolojilerinin hızla gelişmesi ve hayatın birçok alanında yaygınlaşması, bu teknolojilerin kullanımını düzenlemek amacıyla kapsamlı yasal çerçeveler oluşturulmasını gerektirmektedir. Bu Kanunun amacı, yapay zeka teknolojilerinin güvenli, etik ve adil bir şekilde kullanılmasını sağlamak, kişisel verilerin korunmasını temin etmek ve gizlilik haklarının ihlal edilmesini önlemektir. Böylece, yapay zeka sistemlerinin topluma sağlayacağı faydaların azami düzeye çıkarılması hedeflenmektedir. Günümüzde yapay zeka sistemleri, sağlık, eğitim, güvenlik, ulaşım gibi birçok kritik alanda kullanılmakta ve bu kullanım alanlarının genişlemesi beklenmektedir. Ancak, bu teknolojilerin yanlış veya kötü niyetli kullanımı, bireylerin hak ve özgürlüklerini tehdit edebilir. Bu nedenle, yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanımına yönelik olarak güvenli ve etik standartların belirlenmesi zorunlu hale gelmiştir. Bu Kanun, yapay zeka sistemlerinin güvenliğini, şeffaflığını ve hesap verebilirliğini sağlamak amacıyla gerekli düzenlemeleri içermektedir. Bu Kanun ayrıca, yapay zeka teknolojilerinin sağladığı fırsatlardan en üst düzeyde faydalanılmasını temin ederken, potansiyel riskleri ve zararları en aza indirmeyi hedeflemektedir. Kanunun kapsamı, yapay zeka sistemlerinin sağlayıcıları, dağıtıcıları, kullanıcıları, ithalatçıları ve distribütörleri ile yapay zeka sistemlerinden etkilenen kişileri içermektedir. Böylece, yapay zeka teknolojilerinin tüm paydaşları için açık ve belirli kurallar oluşturulması sağlanarak, tüm tarafların hak ve sorumlulukları netleştirilmektedir. Sonuç olarak, bu Kanun, yapay zeka teknolojilerinin toplum yararına kullanılmasını teşvik ederken, bireylerin hak ve özgürlüklerinin korunmasını ve teknolojinin adil ve etik bir çerçevede geliştirilmesini ve kullanılmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Bu düzenlemeler, Türkiye'nin yapay zeka alanında uluslararası standartlarla uyumlu, rekabetçi ve yenilikçi bir ortam oluşturmasına katkı sağlayacaktır.

Tanımlar Bu Kanunda geçen;

Yapay Zeka: İnsan benzeri bilişsel işlevleri yerine getirebilen ve öğrenme, mantık yürütme, problem çözme, algılama ve dil anlama gibi yeteneklere sahip bilgisayar tabanlı sistemleri ifade eder.

Sağlayıcı: Yapay zeka sistemlerini geliştiren, üreten ve pazarlayan gerçek veya tüzel kişileri ifade eder.

Dağıtıcı/Kullanıcı: Yapay zeka sistemlerini ticari amaçlarla dağıtan veya kendi faaliyetlerinde kullanan gerçek veya tüzel kişileri ifade eder.

İthalatçı: Yurtdışından yapay zeka sistemi ithal eden gerçek veya tüzel kişileri ifade eder.

Distribütör: Yapay zeka sistemlerini pazarlayan ve satışını gerçekleştiren gerçek veya tüzel kişileri ifade eder.

Yapay Zeka Operatörleri: Sağlayıcılar, dağıtıcılar, kullanıcılar, ithalatçılar ve distribütörlerin tamamını ifade eder.

Gerekçe: Bu maddenin amacı, Kanunun uygulanmasında kullanılacak terimlerin açık ve net bir şekilde tanımlanmasını sağlamaktır. Tanımlar, yasanın tüm maddelerinin doğru ve tutarlı bir şekilde yorumlanmasını ve uygulanmasını mümkün kılmakta olup, farklı taraflar arasında anlaşmazlıkları önlemeye yönelik bir temel teşkil eder. Yapay Zeka: Günümüzde yapay zeka teknolojileri, çeşitli sektörlerde önemli rol oynamaktadır. Yapay zekanın ne olduğu konusunda ortak bir anlayışın sağlanması, bu teknolojilerin düzenlenmesi ve denetlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Bu tanım, yapay zeka sistemlerinin sahip olduğu bilişsel işlevleri vurgulayarak, hangi teknolojilerin bu yasa kapsamında değerlendirileceğini netleştirmektedir. Sağlayıcı: Yapay zeka sistemlerini geliştiren, üreten ve pazarlayan gerçek veya tüzel kişilerin tanımlanması, bu kişilerin sorumluluklarını ve yükümlülüklerini belirlemek açısından önemlidir. Sağlayıcıların rolü, yapay zeka teknolojilerinin başlangıç aşamasından pazara sunulmasına kadar olan süreçte kritik bir öneme sahiptir. Dağıtıcı/Kullanıcı: Yapay zeka sistemlerini ticari amaçlarla dağıtan veya kendi faaliyetlerinde kullanan kişiler, bu teknolojilerin yaygınlaşması ve benimsenmesi sürecinde önemli bir role sahiptir. Bu tanım, bu kişilerin hangi şartlar altında ve ne tür sorumluluklarla yapay zeka sistemlerini kullanabileceklerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. İthalatçı: Yapay zeka sistemlerini yurtdışından ithal eden kişilerin tanımlanması, bu teknolojilerin ülkeye girişinden itibaren düzenlenmesini ve denetlenmesini kolaylaştıracaktır. İthalatçılar, dış kaynaklı yapay zeka sistemlerinin ulusal mevzuata uygunluğunun sağlanmasında önemli bir rol oynar. Distribütör: Yapay zeka sistemlerini pazarlayan ve satışını gerçekleştiren kişilerin tanımlanması, bu kişilerin faaliyetlerinin düzenlenmesi ve denetlenmesi açısından gereklidir. Distribütörler, yapay zeka sistemlerinin son kullanıcıya ulaşmasında ve doğru bir şekilde kullanılmasında önemli bir bağlantı noktasıdır. Yapay Zeka Operatörleri: Bu tanım, yapay zeka ekosistemindeki tüm paydaşları kapsayacak şekilde geniş tutulmuştur. Sağlayıcılar, dağıtıcılar, kullanıcılar, ithalatçılar ve distribütörlerin tamamını içeren bu tanım, yasa kapsamında yer alan tüm tarafların sorumluluklarını ve yükümlülüklerini belirlemekte merkezi bir rol oynamaktadır. Bu madde ile yapay zeka teknolojilerinin tüm paydaşlarının rolleri ve sorumlulukları netleştirilerek, yasada belirtilen düzenlemelerin ve yükümlülüklerin doğru ve etkin bir şekilde uygulanması hedeflenmektedir. Tanımların açık ve net bir şekilde yapılması, yasanın uygulanmasında tutarlılığı ve anlaşılabilirliği artıracak, yasal boşlukların ve yorum farklıklarının önüne geçecektir.

Temel İlkeler

Yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi, kullanımı ve dağıtımı sırasında aşağıdaki temel ilkelere uyulması zorunludur:

Güvenlik: Yapay zeka sistemlerinin güvenli bir şekilde çalışması ve kullanıcıların zarar görmemesi sağlanmalıdır.

Şeffaflık: Yapay zeka sistemlerinin nasıl çalıştığına dair açık ve anlaşılır bilgiler sağlanmalıdır.

Adillik: Yapay zeka sistemlerinin ayrımcılık yapmaması ve adil kararlar vermesi sağlanmalıdır.

Hesap Verebilirlik: Yapay zeka sistemlerinin kullanımından doğan sonuçlardan sorumlu olan taraflar belirlenmeli ve hesap verebilir olmalıdır.

Gizlilik: Yapay zeka sistemlerinin kişisel verilerin korunması ve gizliliğin sağlanması için gerekli tedbirler alınmalıdır.

Gerekçe: Bu maddenin amacı, yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi, kullanımı ve dağıtımı sırasında uyulması gereken temel ilkeleri belirlemektir. Bu ilkeler, yapay zeka teknolojilerinin güvenli, etik ve adil bir şekilde kullanılması için gerekli olan temel prensipleri içermekte olup, yapay zeka sistemlerinin toplum yararına hizmet etmesini ve bireylerin haklarının korunmasını sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Güvenlik: Yapay zeka sistemlerinin güvenli bir şekilde çalışması ve kullanıcıların zarar görmemesi, bu teknolojilerin benimsenmesi ve yaygınlaşması için kritik öneme sahiptir. Güvenlik ilkesi, yapay zeka sistemlerinin kullanıcılar ve diğer paydaşlar için potansiyel riskler taşımamasını, olası tehlikelerin önceden belirlenip önlenmesini hedeflemektedir. Bu kapsamda, sistemlerin güvenilirliği, dayanıklılığı ve güvenliği sağlanmalıdır. Şeffaflık: Yapay zeka sistemlerinin nasıl çalıştığına dair açık ve anlaşılır bilgilerin sağlanması, kullanıcıların ve paydaşların bu teknolojilere güven duyması açısından önemlidir. Şeffaflık ilkesi, yapay zeka sistemlerinin karar alma süreçlerinin anlaşılabilir olmasını ve bu süreçlerin açık bir şekilde açıklanmasını gerektirir. Bu sayede, kullanıcılar yapay zeka sistemlerinin nasıl çalıştığını ve kararlarını hangi kriterlere göre verdiğini anlayabilir. Adillik: Yapay zeka sistemlerinin ayrımcılık yapmaması ve adil kararlar vermesi, toplumsal eşitlik ve adaletin sağlanması açısından büyük önem taşır. Adillik ilkesi, yapay zeka sistemlerinin cinsiyet, yaş, ırk, din, etnik köken gibi faktörlere dayalı ayrımcılık yapmamasını ve tüm bireylere eşit muamele etmesini sağlar. Bu, toplumsal güvenin artırılması ve ayrımcılık risklerinin minimize edilmesi için gereklidir. Hesap Verebilirlik: Yapay zeka sistemlerinin kullanımından doğan sonuçlardan sorumlu olan tarafların belirlenmesi ve hesap verebilir olması, bu teknolojilerin etik ve sorumlu bir şekilde kullanılmasını teşvik eder. Hesap verebilirlik ilkesi, yapay zeka sistemlerinin oluşturduğu sonuçlardan dolayı sorumluluk taşıyan kişilerin ve kuruluşların belirlenmesini ve bu kişilerin eylemlerinin denetlenebilir olmasını gerektirir. Gizlilik: Yapay zeka sistemlerinin kişisel verilerin korunması ve gizliliğin sağlanması için gerekli tedbirlerin alınması, bireylerin mahremiyet haklarının korunması açısından hayati önem taşır. Gizlilik ilkesi, yapay zeka sistemlerinin kişisel verileri toplarken, işlerken ve saklarken gizlilik kurallarına uygun hareket etmesini sağlar. Bu, bireylerin verilerinin izinsiz erişim, kullanım ve ifşadan korunmasını temin eder. Bu temel ilkeler, yapay zeka teknolojilerinin sorumlu, güvenli ve etik bir şekilde geliştirilmesi ve kullanılmasını sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Kanunun bu ilkeleri içermesi, yapay zeka sistemlerinin toplumun geniş kesimleri tarafından kabul edilmesini ve bu sistemlerin güvenli, adil ve şeffaf bir şekilde çalışmasını güvence altına alacaktır. Böylece, yapay zeka teknolojilerinin topluma sağladığı faydalar artırılacak ve potansiyel zararlar en aza indirilecektir.

Risk Yönetimi ve Değerlendirme

Yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanımı sırasında risk değerlendirmesi yapılmalı ve yüksek risk içeren sistemler için özel önlemler alınmalıdır.

Yüksek risk içeren yapay zeka sistemleri, ilgili denetim makamlarına kayıt ettirilerek uygunluk değerlendirmesine tabi tutulmalıdır.

Gerekçe: Yapay zeka teknolojilerinin hızla gelişmesi ve yaygınlaşması, bu teknolojilerin getirebileceği risklerin belirlenmesi ve yönetilmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu madde, yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanımı sırasında karşılaşılabilecek risklerin tespit edilmesi ve bu risklere karşı gerekli önlemlerin alınmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Risk Değerlendirmesi: Yapay zeka sistemleri, farklı uygulama alanlarında çeşitli riskler taşıyabilir. Örneğin, sağlık, güvenlik ve adalet gibi kritik alanlarda kullanılan yapay zeka sistemlerinin hatalı çalışması veya yanlış kararlar vermesi, ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle, yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanımı sırasında kapsamlı bir risk değerlendirmesi yapılması gerekmektedir. Risk değerlendirmesi, olası tehlikelerin ve bu tehlikelerin olasılıklarının belirlenmesini, değerlendirilmesini ve minimize edilmesini içermelidir. Bu süreç, yapay zeka sistemlerinin güvenli ve etkili bir şekilde çalışmasını sağlamak için hayati öneme sahiptir. Yüksek Risk İçeren Sistemler İçin Özel Önlemler: Yapay zeka sistemlerinin bazıları, diğerlerine göre daha yüksek riskler içerebilir. Örneğin, özerk araçlar, tıbbi teşhis sistemleri veya adalet sistemlerinde kullanılan yapay zeka uygulamaları gibi yüksek riskli sistemler, özel önlemler gerektirir. Bu tür sistemler için özel güvenlik önlemleri, sürekli izleme ve denetim mekanizmaları oluşturulmalıdır. Yüksek risk içeren yapay zeka sistemleri, kullanıma sunulmadan önce ve kullanımı sırasında sürekli olarak değerlendirilmelidir. Bu değerlendirmeler, sistemlerin güvenilirliğini ve doğruluğunu sağlamak amacıyla yapılmalıdır. Uygunluk Değerlendirmesi ve Kayıt: Yüksek risk içeren yapay zeka sistemlerinin ilgili denetim makamlarına kayıt ettirilmesi ve uygunluk değerlendirmesine tabi tutulması, bu sistemlerin güvenli ve etkili bir şekilde kullanılmasını sağlamak için gereklidir. Bu süreç, yapay zeka sistemlerinin belirlenen standartlara ve yasal düzenlemelere uygun olup olmadığını kontrol etmeyi amaçlamaktadır. Uygunluk değerlendirmesi, sistemlerin kullanıcılar ve toplum için güvenli olmasını temin eder. Ayrıca, bu değerlendirme süreci, yapay zeka sistemlerinin sürekli olarak izlenmesi ve olası sorunların erken tespit edilerek giderilmesini sağlar. Bu madde, yapay zeka teknolojilerinin güvenli ve sorumlu bir şekilde geliştirilmesi ve kullanılmasını sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Risk değerlendirmesi ve uygunluk değerlendirmesi mekanizmaları, yapay zeka sistemlerinin topluma fayda sağlamasını ve olası zararların en aza indirilmesini hedeflemektedir. Böylece, yapay zeka teknolojilerinin güvenli, adil ve etkili bir şekilde kullanılmasını temin edecek düzenlemeler hayata geçirilmiş olacaktır.

Uygunluk ve Denetim

Yapay zeka operatörleri, bu Kanunun hükümlerine ve ilgili yönetmeliklere uygun hareket etmekle yükümlüdür.

Denetim makamları, yapay zeka sistemlerinin bu Kanuna uygunluğunu denetlemek ve ihlalleri tespit etmek için gerekli yetkilere sahiptir.

Gerekçe: Bu maddenin amacı, yapay zeka operatörlerinin yasal düzenlemelere uyumunu sağlamak ve denetim mekanizmalarını belirlemektir. Yapay zeka sistemlerinin güvenli, etik ve sorumlu bir şekilde kullanılmasını temin etmek için, operatörlerin belirlenen yasal çerçeveye uygun hareket etmeleri ve bu uygunluğun etkin bir şekilde denetlenmesi gerekmektedir. Uygunluk Yükümlülüğü: Yapay zeka operatörleri, sağladıkları, geliştirdikleri, dağıttıkları veya kullandıkları yapay zeka sistemlerinin bu Kanunun hükümlerine ve ilgili yönetmeliklere uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür. Bu uygunluk, yapay zeka sistemlerinin güvenliği, etik kullanımı, kişisel verilerin korunması ve ayrımcılık yapmaması gibi temel ilkeleri kapsar. Uygunluk yükümlülüğü, operatörlerin sorumlu ve dikkatli bir şekilde hareket etmelerini teşvik eder ve yasal gerekliliklere uyulmaması durumunda sorumluluklarını netleştirin. Denetim ve Yetkiler: Yapay zeka sistemlerinin uygunluğunu denetlemek ve ihlalleri tespit etmek amacıyla denetim makamlarına geniş yetkiler verilmesi, bu sistemlerin güvenli ve etkili bir şekilde çalışmasını sağlamak için gereklidir. Denetim makamları, yapay zeka operatörlerinin faaliyetlerini izlemek, denetlemek ve gerekli durumlarda müdahale etmek yetkisine sahip olmalıdır. Bu yetkiler, yapay zeka sistemlerinin belirlenen standartlara uygun olmasını ve topluma zarar vermemesini sağlamak için kritik öneme sahiptir. Denetim makamlarının yetkileri, şunları içermelidir: Yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanım süreçlerini denetlemek, " Uygunluk değerlendirmeleri yapmak, " Yapay zeka operatörlerinden bilgi ve belge talep etmek, İhlal durumunda yaptırım uygulamak. Bu yetkiler, denetim makamlarının etkin bir şekilde çalışmasını ve yapay zeka sistemlerinin sürekli olarak izlenmesini sağlar. Ayrıca, ihlallerin tespiti ve yaptırım uygulanması, yapay zeka operatörlerini yasalara uygun hareket etmeye teşvik eder. Bu madde, yapay zeka sistemlerinin güvenli, etik ve yasal çerçevelere uygun bir şekilde kullanılmasını temin etmeyi amaçlamaktadır. Yapay zeka operatörlerinin yasal yükümlülüklere uyumunu sağlamak ve bu uyumu denetlemek için güçlü bir denetim mekanizması oluşturulmuştur. Denetim makamlarına verilen geniş yetkiler, yapay zeka sistemlerinin sürekli olarak izlenmesini ve gerektiğinde müdahale edilmesini sağlar. Böylece, yapay zeka teknolojilerinin topluma fayda sağlaması ve olası zararların önlenmesi için gerekli olan düzenlemeler hayata geçirilmiş olacaktır.

İhlal ve Yaptırımlar

Bu Kanun hükümlerine aykırı hareket eden yapay zeka operatörleri hakkında aşağıdaki yaptırımlar uygulanabilir:

Yasaklanan yapay zeka uygulamaları için 35 milyon TL veya yıllık cironun "67'sine kadar para cezası.

Yükümlülüklerin ihlali için 15 milyon TL veya yıllık cironun 903*üne kadar para cezası.

Yanlış bilgi sağlanması durumunda 7.5 milyon TL veya yıllık cironun 961,5'ine kadar para cezası.

Gerekçe: Bu maddenin amacı, yapay zeka operatörlerinin kanuna aykırı hareket etmeleri durumunda uygulanacak yaptırımları belirlemek ve bu yaptırımların caydırıcılığını sağlamaktır. Yapay zeka teknolojilerinin hızla gelişmesi ve yaygınlaşması, bu teknolojilerin kullanımı sırasında ortaya çıkabilecek ihlallerin ciddi sonuçlara yol açabileceği anlamına gelmektedir. Bu nedenle, yasaya uyulmasını teşvik etmek ve ihlalleri önlemek amacıyla etkili yaptırımların belirlenmesi gerekmektedir. Yasaklanan Yapay Zeka Uygulamaları İçin Para Cezası: Yapay zeka teknolojilerinin bazı uygulamaları, toplumun güvenliği;; mahremiyeti ve adaleti açısından ciddi tehditler oluşturabilir. Bu tür yasaklanmış uygulamaların kullanılması durumunda, ağır para cezaları uygulanarak caydırıcılık sağlanmalıdır. 35 milyon TL veya yıllık cironun 967'sine kadar para cezası, bu tür ihlallerin önlenmesi ve yapay zeka operatörlerinin yasaklanmış uygulamalardan kaçınmasını teşvik etmek amacıyla belirlenmiştir. Bu yüksek miktardaki ceza, operatörlerin yasaya aykırı faaliyetlerde bulunma riskini göze almamalarını sağlayacaktır. Yükümlülüklerin İhlali İçin Para Cezası: Yapay zeka operatörlerinin, yasal yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda uygulanacak olan 15 milyon TL veya yıllık cironun Yo3'üne kadar para cezası, bu yükümlülüklerin ciddiyetini vurgulamaktadır. Bu yükümlülükler, yapay zeka sistemlerinin güvenli, etik ve adil bir şekilde geliştirilmesi ve kullanılması için belirlenmiştir. Yükümlülüklerin ihlali durumunda uygulanacak cezalar, operatörlerin bu kurallara uygun hareket etmelerini teşvik edecektir. Yanlış Bilgi Sağlanması Durumunda Para Cezası: Yapay zeka operatörlerinin, denetim makamlarına yanlış bilgi sağlamaları, denetim süreçlerini ve yasanın uygulanabilirliğini ciddi şekilde tehlikeye atabilir. Bu nedenle, yanlış bilgi sağlanması durumunda uygulanacak olan 7.5 milyon TL veya yıllık cironun "o1,5*ine kadar para cezası, operatörlerin doğru ve dürüst bilgi vermelerini sağlamak amacıyla belirlenmiştir. Bu ceza miktarı, operatörlerin yanlış bilgi verme riskini göze almamalarını teşvik edecek kadar yüksek tutulmuştur. Bu madde, yapay zeka teknolojilerinin güvenli, etik ve yasal çerçevelere uygun bir şekilde kullanılmasını temin etmeyi amaçlamaktadır. Belirlenen para cezaları, yapay zeka operatörlerinin yasal yükümlülüklere uymalarını teşvik etmek ve ihlallerin önlenmesi için caydırıcı bir etki yaratmak amacıyla tasarlanmıştır. Cezaların yüksek miktarları, operatörlerin yasaya aykırı faaliyetlerde bulunma riskini minimize ederek, toplumun güvenliğini ve haklarını korumayı hedeflemektedir. Bu düzenlemeler, yapay zeka teknolojilerinin sorumlu ve güvenli bir şekilde kullanılmasını sağlamak için gerekli olan güçlü bir yaptırım mekanizması oluşturacaktır.

Yürürlük

Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Gerekçe: Yürürlük maddesidir.

Yürütme

Bu Kanun hükümlerimi Cumhurbaşkanı yürütür.

Gerekçe: Yürütme maddesidir.