Yapay Zekâ, Otomasyon ve Sosyal Dönüşüm Uyum Fonu Kurulması Hakkında Kanun Teklifi

Bu Kanunun amacı; yapay zekâ, robotik sistemler ve otomasyon teknolojilerinin istihdam, sosyal güvenlik sistemi, kamu maliyesi ve çalışma hayatı üzerindeki etkilerini yönetmek, ortaya çıkabilecek gelir kayıplarını telafi etmek, iş gücünün yeniden beceri kazanmasını sağlamak ve sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliğini güvence altına almaktır.

Bu Kanun;

a) Yapay zekâ tabanlı sistemleri,

b) Robotik üretim sistemlerini,

c) Otomasyon sonucu iş gücü ihtiyacını azaltan teknolojileri,

d) Bu teknolojileri kullanan gerçek ve tüzel kişileri, kapsar.

Bu Kanunun uygulanmasında; "Otomasyon" insan emeğiyle yürütülen iş süreçlerinin yazılım, robotik sistem veya yapay zekâ tarafından gerçekleştirilmesini, "İstihdam İkame Oranı" belirli bir dönemde teknoloji nedeniyle ortadan kaldırılan tam zamanlı çalışan sayısını, "Yapay Zekâ Katma Değer Kazancı" işletmenin otomasyon sonucu elde ettiği ilave verimlilik artışını ifade eder.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde "Yapay Zekâ ve Otomasyon Uyum Fonu" kurulmuştur. Fonun gelirleri şunlardır:

a) Yapay Zekâ Katma Değer Katkı Payı,

b) Dijital hizmet gelirlerinden aktarılacak paylar,

c) Genel bütçe katkıları,

d) Uluslararası fon ve hibeler,

e) Diğer gelirler.

Fon gelirleri yalnızca aşağıdaki amaçlarla kullanılabilir:

a) İşini kaybeden çalışanların yeniden eğitim programları,

b) Yapay zekâ dönüşümünden etkilenen sektörlerde ücret destekleri,

c) Mesleki dönüşüm bursları,

d) Teknoloji dönüşümüne uyum sağlayan KOBİ destekleri,

e) Sosyal güvenlik sistemine aktarılacak katkılar.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Bir işletmede yapay zekâ veya otomasyon yatırımı sonucu çalışan sayısında yüzde 20 ve üzeri azalma meydana gelmesi halinde, elde edilen verimlilik kazancı üzerinden yüzde 2 ile yüzde 5 arasında değişen oranlarda Yapay Zekâ Katma Değer Katkı Payı alınır.

Oranlar sektör bazında Cumhurbaşkanınca belirlenir.

Katkı payı;

a) Yeni yatırım yapan işletmeleri cezalandırmayacak,

b) Uluslararası rekabet gücünü zayıflatmayacak,

c) Teknolojik dönüşümü engellemeyecek, şekilde uygulanır.

Katkı payı hiçbir şekilde kurumlar vergisinin yerine geçmez.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Sosyal Güvenlik Kurumu her iki yılda bir;

a) | milyon,

b) 5 milyon,

c) 10 milyon,

d) 20 milyon kişilik istihdam kaybı senaryolarına göre aktüeryal etki raporu hazırlamakla yükümlüdür.

Yapay zekâ ve otomasyonun SGK prim gelirleri üzerindeki etkileri TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu ile TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonuna sunulur.

Her vatandaş için dijital ortamda "Taşınabilir Sosyal Hak Hesabı" oluşturulur. Bu hesapta;

a) Emeklilik hakları,

b) İşsizlik sigortası hakları,

c) Mesleki eğitim kredileri,

d) Sağlık hakları, bir arada tutulur.

Vatandaş iş değiştirdiğinde, serbest çalıştığında veya girişimci olduğunda haklarını kaybetmez.

Milli Eğitim Bakanlığı, Yükseköğretim Kurulu ve İŞKUR koordinasyonunda "Ulusal Yeniden Beceri Kazandırma Programı" oluşturulur.

Program kapsamında;

a) Yapay zekâ,

b) Veri analitiği,

c) Robotik bakım,

d) Siber güvenlik,

e) Dijital üretim, alanlarında ücretsiz eğitim sağlanır.

Otomasyon nedeniyle işini kaybeden çalışanlar, programlara katıldıkları süre boyunca asgari ücretin yüzde 75'i oranında dönüşüm desteği alırlar.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, yapay zekâ kaynaklı verimlilik artışlarının çalışma sürelerine etkisini değerlendirmek üzere her üç yılda bir "Çalışma Süresi Raporu" hazırlar.

Haftalık çalışma süresinin azaltılmasına yönelik pilot uygulamalar başlatılabilir.

Platform çalışanları, dijital serbest çalışanlar ve proje bazlı çalışanlar için sosyal güvenlik kapsamını genişleten düzenlemeler en geç iki yıl içinde hazırlanır.

Cumhurbaşkanlığı, TBMM, üniversiteler, işçi ve işveren örgütleri ile teknoloji sektörünün temsilcilerinden oluşan "Ulusal Yapay Zekâ ve İstihdam Etki Kurulu" kurulur.

Kurul;

a) Yapay zekânın iş gücü piyasasına etkilerini,

b) Yeni meslekleri,

c) Kaybolan meslekleri,

d) Gelir dağılımı sonuçlarını,

e) Sosyal güvenlik sistemine etkilerini, yıllık raporlarla kamuoyuna açıklar.

GEÇİCİ MADDE 1

Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içerisinde Yapay Zekâ ve Otomasyon Uyum Fonu kurulur.

GEÇİCİ MADDE 2 İlk ulusal istihdam risk haritası bir yıl içinde hazırlanır.

Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.