Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Yerel basın; yayınlandıkları yöredeki gelişmeleri aktarmak, halkın sorunlarını tespit etmek, yolsuzlukları ortaya çıkarmak, problemleri gündeme taşımak, halkın şikayetlerini ilgililere aktarmak gibi önemli görevler üstlenmektedir. Ulusal basına göre yöre sorunlarını daha ayrıntılı işlemesi nedeniyle kentle ilgili daha kolay gündem oluşturabilen yerel basın, kentin aktörlerini daha yakından tanıdığı için yaptıkları haberlerde nokta atışı tespitler yapabilmektedir. Ayrıca yerel basın, dördüncü güç olarak bir nevi kamu görevi görerek, kamu adına denetim işlevini yerine getirmektedir. Yerelden demokratik katılımın bir parçası olarak yerel basın, demokratik yaşamın vazgeçilmez unsurlarından biridir. Ulusal Kurtuluş Savaşımızın dünyaya duyurulmasında, haklılığının anlatılmasında, yaşananların unutulmamasında da payı olan Anadolu basını, giderek derinleşen ekonomik krizden ağır şekilde etkilenmiştir.

Yükselen enflasyon, yaşam pahalılığı ve Türk Lirası'nın yüksek değer kaybı nedeniyle faaliyetlerini yürütmekte zorlanan yerel basınımız, son darbeyi 17 Mayıs'ta Resmi Gazete'de yayınlanan "Tasarruf Tedbirleri" konulu genelge ile aldı. Söz konusu genelgede, tüm kamu kurum ve kuruluşlarına günlük gazete alınmayacağı belirtilmiştir. Genelgede, "Kamu kurum ve kuruluşlarına hiçbir şekilde günlük gazete alımı yapılmayacak, görev alanı ile ilgili olmayan yayınlara abone olunmayacaktır" ifadeleri kullanılmıştır. Bu durum halihazırda zor günler yaşayan yerel basınımızı olumsuz etkilemiştir. Ayrıca yine genelgede, basın ve yayın organlarına ilan-reklam verilmeyeceği de yer almıştır. Genelgede, "Kamu kurum ve kuruluşlarınca mevzuattan kaynaklanan zorunluluklar gereği yapılan veya kurum faaliyetleri ile doğrudan ilgili olan tanıtım giderleri hariç olmak üzere basın ve yayın organlarına ilan-reklam verilmeyecektir" ifadeleri kullanılmıştır. Söz konusu durumun hem yurttaşların hem de kamu kurumlarının yeterli bilgiye ulaşamamasına, bu nedenle kamu zararına neden olabileceği açıktır.

Yerel basının gelirleri gazete satışları, reklamlar ve Basın İlan Kurumu aracılığıyla alınan resmi ilanlardır. Bu nedenle genelgeyle uygulamaya konan kısıtlamalar nedeniyle yerel basınımız tamamıyla yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış; yerel basınımızın temsilcileri, kısıtlamalar ile yerel basının can suyunun kesildiğini vurgulamıştır.

Aynı süreçte Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) da Basın İlan Kurumu (BİK) aracılığıyla gazetelere verilen ilanlarda rayiç bedeli 5 kat artırmış ve 500 bin liradan 2 milyon 500 bin liraya yükseltmiştir. Başka bir ifadeyle 2 milyon 500 bin lira altındaki satış bedelli ilanlar, artık yerel gazetelerde yayınlanmayacaktır. Gelirleri kısıtlı olan yerel basın, bu karar nedeniyle ciddi darbe almıştır. Resmi ilanların, gazetelerin önemli gelir kalemlerinden biri olduğu bilinmektedir. Resmi ilan alan gazetelerin etkinliğinin daha fazla olduğu da araştırmalarla ortaya konmuştur.

Peş peşe gelen bu kararların ardından Ankara, Bartın, Karabük ve İzmir gibi illerde en az 10 yerel gazete yayın hayatına son vermiştir. Türk Lirası'nın döviz karşısında yüksek değer kaybı nedeniyle kâğıt, kalıp ve mürekkep başta olmak üzere gazetelerin temel malzeme olağanüstü şekilde zamlanmıştır. Hazine ve Maliye Bakanlığı?nın tasarruf genel SGK nin ilan rayiç bedelini artırması, can çekişen yerel basınımızın idam fe Öte yandan 6 Şubat 2023'te yaşanan Kahramanmaraş merkezli depremlerden yerel basın da etkilenmiştir. En az 33 gazeteci ve basın çalışanının yaşamını yitirdiği, en az 1 gazetecinin uzuv kaybına uğradığı, matbaaların, basın ofislerinin, televizyon ve radyo binalarının yıkıldığı, depremden etkilenen kentlerden göç edenler arasında gazetecilerin de olduğu bilinmektedir. Özellikle bu bölgelerde, zorlu şartlar altında faaliyetlerini sürdürmeye çalışan yerel basın için söz konusu kısıtlama ve kararların etkisi daha da ağır olacaktır.

Halkın haber alma hakkının korunması, yerel yönetimlerin hesap verebilirliğinin sürdürülmesi, halk adına denetim görevinin gerçekleştirilebilmesi ve demokratik toplum yapısının yerelden güçlendirilmesi, yerel basının güçlü varlığı ile de doğru orantıdadır. Demokrasinin sağlıklı işleyişi için önemli rol oynayan yerel basının ekonomik sürdürülebilirliği sağlanmalıdır. Söz konusu tedbir ve kısıtlamalar, yerel medya kuruluşlarının kapanması ya da işlevinin yitirilmesine neden olabilecek, toplumun bilgi edinme hakkına ciddi zarar verecek niteliktedir. Halkın haber alma hakkı için zor koşullarda görev yapan yerel basınımızın, üstlendikleri önemli rol de göz önüne alınarak tasarruf tedbirlerinin dışında bırakılması, faaliyetlerini sürdürebilmesi için desteklerin artırılması gerekmektedir. MADDE GEREKÇESİ