Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Türkiye'de yayın yapan yerel basın kuruluşları; kentin ekonomik, sosyal ve yönetsel sorunlarını kamuoyuna aktarmak, yurttaşların sesini duyurmak, yerel yönetimleri ve kamu kurumlarını denetlemek gibi demokratik toplum düzeninin vazgeçilmez görevlerini yerine getirmektedir. Yerel basın, Mersin gibi büyük ve dinamik bir kentte yalnızca haber aktaran değil; kent belleğini tutan, kamu yararını gözeten ve halkın haber alma hakkını doğrudan sağlayan temel bir kamusal aktördür.

Ulusal basına kıyasla kentin sorunlarını daha yakından izleyen ve gündeme taşıyabilen Mersin yerel basını, kent aktörlerini birebir tanıması sayesinde nokta atışı haberlerle kamuoyunun doğru bilgilendirilmesine katkı sunmaktadır. Bu yönüyle yerel basın, yerelden demokrasinin güçlenmesini sağlayan asli unsurlardan biridir. Anadolu basınının Ulusal Kurtuluş Savaşı'ndaki tarihsel rolü düşünüldüğünde, yerel basının yalnızca bir sektör değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluk taşıdığı açıktır.

Ancak son yıllarda derinleşen ekonomik kriz, yüksek enflasyon, artan yaşam maliyetleri ve Türk Lirası'nın ciddi değer kaybı Mersin'deki yerel basın kuruluşlarını faaliyetlerini sürdüremez hale getirmiştir. Kâğıt, mürekkep, kalıp ve baskı maliyetleri olağanüstü artarken; gazete satış gelirleri ve reklam gelirleri ciddi biçimde düşmüştür. Bu ağır tabloya ek olarak, 17 Mayıs tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan "Tasarruf Tedbirleri" konulu genelge, yerel basın açısından yeni ve yıkıcı bir sürecin kapısını aralamıştır.

Söz konusu genelge ile kamu kurum ve kuruluşlarının günlük gazete alımlarının durdurulması ve basın-yayın organlarına ilan ve reklam verilmemesi kararlaştırılmıştır. Bu düzenleme, hâlihazırda ekonomik darboğazda olan Mersin yerel basını için hayati öneme sahip gelir kaynaklarının kesilmesi anlamına gelmiştir. Kamunun bilgiye erişimini de doğrudan etkileyen bu uygulamalar, hem yurttaşların haber alma hakkını zedelemekte hem de kamu zararına yol açabilecek sonuçlar doğurmaktadır.

Yerel basının temel gelir kalemleri; gazete satışları, reklamlar ve Basın İlan Kurumu aracılığıyla yayımlanan resmi ilanlardır. Ancak bu gelir kalemleri peş peşe alınan idari kararlarla neredeyse ortadan kaldırılmıştır. Nitekim Mersin'de yayın yapan 8 günlük gazetenin resmi ilan yayınlama hakkının süresiz olarak durdurulması, yerel basının içinde bulunduğu krizi daha da derinleştirmiştir. Resmi ilan gelirlerinden altı aydır mahrum bırakılan bu gazeteler, kapanma noktasına sürüklenmiştir.

Öte yandan Sosyal Güvenlik Kurumu'nun Basın İlan Kurumu aracılığıyla verdiği ilanlarda rayiç bedelin beş kat artırılarak 500 bin liradan 2 milyon 500 bin liraya çıkarılması, yerel basın açısından erişilemez bir eşik yaratmıştır. Bu karar, Mersin'deki gazeteler başta olmak üzere Türkiye genelinde yerel basını fiilen resmi ilan sisteminin dışına itmiştir. Oysa- resmi -ilanlar, yerel gazetelerin sürdürülebilirliği açısından en önemli ve çoğu zaman tek düzehli; feslikeyiaği

Bu kararların sonuçları kısa sürede ortaya çıkmış; Ankara, Bartın, Kare rsi gibi illerde çok sayıda yerel gazete yayın hayatına son vermek zorunda kal esi a2ete ciler Cemiyeti tarafından da ifade edildiği üzere, baskıcı ve zorlayıcı uyulaşalar Yerel asınya İesini kısmakta, çok sesli demokratik yapıyı zayıflatmaktadır. Zİ 4

Ayrıca 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerden Mersin başta olmak üzere bölge illerindeki yerel basın da dolaylı olarak etkilenmiştir. Deprem bölgesinden Mersin'e göç eden gazeteciler, yıkılan basın kuruluşları ve artan nüfus baskısı, kentteki yerel basının yükünü daha da artırmıştır. Böylesi bir dönemde alınan kısıtlayıcı kararların etkisi çok daha ağır hissedilmektedir.

Halkın haber alma hakkının korunması, yerel yönetimlerin hesap verebilirliğinin sağlanması, kamu adına denetim işlevinin sürdürülebilmesi ve demokrasinin yerelden güçlendirilmesi, ancak güçlü ve bağımsız bir yerel basınla mümkündür. Yerel basının ekonomik olarak çökmesi, yalnızca gazetelerin kapanması değil; toplumun bilgiye erişiminin engellenmesi anlamına gelmektedir.

Bu nedenle, yerel basını yok oluşa sürükleyen tasarruf tedbirlerinin yeniden değerlendirilmesi, yerel medya kuruluşlarının bu kapsam dışında tutulması ve özellikle resmi ilan uygulamalarında yerel basını koruyacak düzenlemelerin hayata geçirilmesi zorunludur. Mersin'de ve Türkiye genelinde yerel basının faaliyetlerini sürdürebilmesi için kamusal desteklerin artırılması, demokratik toplum düzeninin gereğidir.