Okullarda Öğle Yemeği Verilmesi Hakkında Kanun Teklifi

Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde 18.866 okulöncesi, 25.245 ilkokul, 18.850 ortaokul, 12.504 ortaöğretim toplam 75.467 eğitim kurumu bulunmaktadır. Bu kurumlarda 18.710.265 öğrenci eğitim öğretim görmektedir. Örgün eğitim kapsamındaki öğrencilerin 15.849.271 Devlet okullarına devam etmektedir. Zorunlu eğitim kapsamındaki çocukların sağlıklı biçimde beslenmesi giderek daha fazla önem kazanan bir konu haline gelmiştir. Ancak bu öğrencilerimizin neredeyse tamamının öğle yemeği ihtiyacı karşılanmamaktadır.

Okul çağı çocuklarının yeterli beslenmesi gelişimsel açıdan önem arz etmektedir. Çocukların sağlıklı büyümesi ve öğrenmesinde önem arz eden beslenme günümüzde, yoksullukla birlikte nitelikli olarak sürdürülemez hale gelmiştir. Evlerinde yeterli besine ulaşamayan çocuklar, okulda geçirdikleri süre boyunca da aç kalmakta ya da yeterli beslenememektedir. Gelişim çağındaki çocukların dengeli beslenmeleri akademik başarılarına önemli ölçüde katkı sunmaktadır. Beslenme, çocuklarımızın başarısını etkileyen önemli bir faktördür.

Çocuklarımızın harcadıkları günlük enerji miktarları, fiziksel aktivitelerine göre değişmektedir. 4-8 yaş grubu için ortalama günde 1.200 - 1.400 kcal, 9-13 yaş grubu için günde ortalama 1.600 — 1.800 kcal, 14-18 yaş grubu için 1.800 — 2.200 kcal enerji almaları önerilmektedir. Ancak birçok okulumuzda öğle yemeği uygulaması yapılmamaktadır. Ücretli öğle yemeği verilen okullarımızda ise maddi yoksunluk yaşayan ailelerin çocukları bu imkanlardan yararlanamamaktadır.

PISA raporlarına göre; Türkiye'deki öğrencilerin yüzde 1,9'u "her gün" veya "neredeyse her gün", yüzde 1,8'i "haftada 4 ila 5 kez", yüzde 4,8'i de "haftada 2 ile 3 kez" öğün atladığını ifade etmiştir. "Haftada yaklaşık 1 kez" diyenlerin oranı ise yüzde 10,8 olup haftada en az bir kez öğün atlayan öğrencilerin toplam oranı yüzde 19,3 olmuştur. Başka bir ifade ile 3,6 milyon öğrenci açlıkla mücadele etmektedir.

Öte yandan Türkiye'de öğün atlayan öğrencilerin oranının yüzde 19 olduğuna dikkat çeken raporda "Öğrencilerin karınları gurulduyorsa, etkili bir şekilde öğrenmeleri pek olası değildir." yorumuna yer verilmiştir. Beslenme, barınma, sağlık, eğitim ve ulaşım hakları çocukların temel haklarındandır. Devlet, temel haklarına ulaşmada zorluk yaşayan çocukların ihtiyaçlarını karşılamakla yükümlüdür. Bugün beslenme çocuklar için yaşamsal önem taşımaktadır ve bu kapsamda devlet 12 yıllık zorunlu eğitimde okullarda bir öğün yemeği ücretsiz bir şekilde sağlayabilmelidir.

Son 12 aylık enflasyon oranı TÜİK tarafından 2024 yılı Ekim ayı itibariyle yüzde 48,58 olarak açıklanmıştır. Yatılı ve pansiyonlu okullardaki öğrencilerimiz için ayrılan bütçede ise sadece yüzde 39,78 artış gerçekleşmiştir. Bu hesaplamaya göre; 2024 yılı bütçesinde yatılı ve pansiyonlu okullardaki bir öğrencinin bir öğün yemek gideri için ayrılan 52 lira, 2025 yılı için vr

72,68 liraya yükseltilmiştir.

Örgün eğitim kapsamında okulöncesi eğitim kurumları dahil Devlet okullarında 15.849.271 öğrenci bulunmaktadır. Pansiyonlu-yatılı okullardaki 245.667 öğrencinin yıllık üç öğün yemek maliyeti 9,6 milyar TL'dir. Taşımalı eğitim kapsamındaki yaklaşık 1.009.214 öğrencinin bir öğün yemek maliyeti ise yıllık 13,2 milyar TL'dir. Pansiyonlu-yatılı ve tşaımalı eğitim kapsamındaki öğrencilerin yıllık yemek gideri yaklaşık 22,8 milyar TU'dir ve bu giderler mevcut Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden karşılanmaktadır. Pansiyonlu-yatılı okullarda okuyan öğrenciler ile taşımalı eğitim kapsamındaki öğrenciler dışında 14.574.521 öğrencinin öğle yemeği ihtiyacı bulunmaktadır. Bu öğrencilerin yıllık yemek gideri 190.669.713.530 TL yapmaktadır. Bu tutar; GSYH'nin yüzde 0,30'una, merkezi yönetim bütçesinin yüzde 1,29'una, Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinin ise yüzde 9,85'ine karşılık gelmektedir. 2025 yılı bütçesinde reel sektöre destek olarak işveren pirim desteği olarak 223 milyar TL, özel mesleki eğitime 30 milyar TL ve Avrasya Tüneli-Köprü-Otoyol ve Şehir Hastanelerine 202 milyar TL kaynak aktarılacaktır. Bir aylık faiz giderinin yaklaşık 162 milyar TL olduğu ve bir yıllık faiz ödemesinin 1 trilyon 950 milyar TL olduğu ve KKM kaynaklı zararın 833 milyar TL olduğu gerçeği ortadayken çocuklarımıza öğle yemeği için kaynak bulunamaması kabul edilemez. Bir aylık faiz gideri neredeyse çocuklarımızın bir yıllık yemek giderine eşittir.

30/3/2012 tarih ve 6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun yürürlüğe girmesi ile eğitim sisteminde yapısal bir değişikliğe gidilmiştir. 2012/2013 Eğitim Öğretim Yılı'ndan itibaren 44444 eğitim modelinin uygulanmaya başlanması ile Haftalık Ders Çizelgeleri değiştirilmiş, seçmeli ders saatlerinin ve sayılarının arttırılması ile öğrencilerin okulda kalma süreleri uzatılmıştır. Özellikle ikili eğitim yapılan okullarda öğrenciler saat 07:00 — 19:00 arasında eğitim öğretim faaliyetlerine devam etmeye çalışmaktadır. Bu durum öğrencilerin beslenmeleri bakımından birçok olumsuzluğu beraberinde getirmiştir.

Okul çağı çocuklarının (4-18 yaş) beslenmesi geçmişte özellikle Birleşmiş Milletlere bağlı UNESCO ile UNICEF'in yürüttüğü çalışmalar ile ülkelerin gündeminde yer almıştır. Ülkemizde ise 1956 yılından itibaren başta Dünya Sağlık Örgütü, UNICEF ve CARE (Cooperative for Assistance and Relief Everywhere/ https://www.care-international.org/ ) gibi kuruluşlar ile dönemin Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı, Özel İdareler ve Okul Aile Birlikleri iş birliğiyle ilkokullarda beslenme programları başlatılmıştır. Beslenme eğitimi, beslenme saati gibi isimler altında sürdürülen bu programlar ana amacı olan beslenme eğitimini istenilen biçimde sağlayamamış, süt tozu, un gibi ham maddelere dayanan düzensiz, çocukların ihtiyaç duyduğu besleyici olma özelliğinden uzak bir ek gıda programından öte gidememiştir.

12.1.1961 tarihinde yürürlüğe giren "İlköğretim ve Eğitim Kanunu" ile konu ilk defa yasal dayanağa kavuşturulmuştur. Kanun il, ilçe, bucak ve köy yerleşim yerlerindeki okullar için öngördüğü il, ilçe, bucak ve köy ilköğretim kurullarının görevleri arasına "öğrencilerin, sağlı GM ve beslenme durumlarını ıslah ve takviye etmek, onlara sıhhi ve ekonomik beslenme ihtiya El HALK, için gereken tedbirleri" almayı düzenlemiştir. Ancak bu uygulama için okul bahçelerinde eldg CP a, edilen gelirlerin dışında bir harcama kalemi saptanmamıştır. 2 az

Skup BASE"

Nt gas

Okulda beslenme konusu yine bu kanuna dayanılarak 24 Mart 1970 tarihinde çıkarılan "İlköğretim Kurumları Beslenme İşleri ve Eğitimi Yönetmeliği" ile daha somut hale getirilmiştir. Ayrıca çocuklarda sağlıklı beslenme alışkanlığının kazandırılması için karnelere sağlıklı beslenme alışkanlığı, temizlik gibi bölümler konulmuş ve öğretmenlerin öğrencileri bu açıdan da takibi sağlanmıştır. Bugün dayanak maddesi ortadan kalkmış olan bu Yönetmeliğin 4. maddesinde belirlenen aşağıdaki amaçlar bugün de geçerliliğini korumaktadır.

a) Öğrencilerin beden ve ruh sağlıklarını, doğru ve dengeli beslenme yolu ile geliştirmek,

b) Öğrencilere, beslenme biliminin kurallarına uygun alışkanlıklar kazandırmak; bu alışkanlıkların öğrenciler aracılığı ile ailelere yayılmasını sağlamak,

c) Eğitim yolu ile ve yapılacak besin yardımlarıyla, bilgisizlik ve yoksulluk yüzünden meydana gelebilecek beslenme bozukluklarını önlemek, bu gibi aksaklıkların topluma verdiği zararları azaltmak ve gidermek,

d) Beslenme işleri ve eğitiminin sadece bir Devlet görevi olmadığı anlayışının yayılmasına çalışmak ve bu işte halkın katkıda bulunmasına yardımcı olmak,

(https://www.resmigazete.gov.tr/arşiv/13453.pdf)

Bu yönetmelikle de pansiyonlu okullar dışında bu uygulama istenilen biçimde yaşama geçirilememiştir. Özellikle temizlikte yaşanan sorunlar, artan öğrenci sayısı ve uygulamaya bütçe ayrılmaması nedeniyle giderek okullar beslenme programlarının dışına çıkarılmıştır.

Konunun 70'li yıllarda ne kadar önemsendiğinin bir başka kanıtı ise 21.4.1976 tarihinde "Türkiye'de Açlık, Besin ve Beslenme Sıkıntılarının Nedenlerinin ve Tedbirlerinin Saptanması Amacıyla Bir Meclis Araştırma Komisyonu" kurulmasına dair bir karar almasıdır. (http://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MM/d04/c019/mm04019092.pdf) Muhalefet ve iktidar partilerinin ayrı ayrı verdiği aynı doğrultudaki araştırma önergelerinde ve bu önergeler üzerine yapılan konuşmalarda Dünyadaki durumun yakından takip edildiği, Türkiye'nin gıda ithal eden ülke yolunda ilerlemesi ve gelecekte gıda ve beslenmenin stratejik önemine dikkat çekildiği görülmektedir.

1980'li yıllara gelindiğinde UNICEF ile yapılan "Gıda Beslenme Planlama ve Politikası Projesi" kapsamında okullarda beslenme yeniden önem kazanmıştır. Bu dönem aynı zamanda okul kantinlerinin öğretmen ve öğrenciler tarafından yönetildiği pedagojik kurum olmaktan hızla çıkmaya başladığı bir dönem olmuştur. Okul kantinleri, öğrenciler girişimcilik ve mali konularda sorumluluk bilincini geliştiren okul kooperatifi olmaktan uzaklaşmış bugün olduğu gibi Milli Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim ve öğretim kurumlarında yer alan gerçek veya tüzel kişiler tarafından işletilen yerlere dönüşmüştür.

Okul çağı çocukları hızlı gelişim gösteren yaş aralığında yer alırlar. Sağlıklı beslenmeleri için gerekli mineral, protein ve vitaminleri günlük yaşamı içinde almaları gerekir. Okul çağı 7 2 MAM, çocuklarının verimli öğrenim yapabilmeleri için, sağlık koşullarının istenilen biçimde İfâsHaL, gerekir. Sağlıklı koşullarda büyüyen çocukların hem zihinsel gelişimleri hem de ha talk a karşı dirençlerinin arttığı bilimsel araştırmalarla ortaya konulmuştur.

Okul, öğrenmeyi merkeze alan bir yer olsa da asıl olarak çocukları geliştiren bir işleve sahiptir. Okul, öğrencilerin ilgi, merak, akıl yürütme, gözlemde bulunma, anlam verme becerilerinin yanında sağlıklı beslenmede bulunma davranışlarını da geliştirmek durumundadır.

Okul yemeği uygulaması; çocukların sağlıklı beslenme, birlikte problem çözme, dayanışma içinde olma, beslenme konusunda farkındalıklar geliştirme ve fiziki becerilerini geliştirme, ulusal yemek kültürünü tanıma açısından da ele alınması gerekir. Bu kanun teklif yle okullarda çocuklarımızın yemek ihtiyacının ücretsiz olarak karşılanması amaçlanmaktadır. MADDE GEREKÇELERİ