İcra ve İflas Kanunu İle Engelliler Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türkiye, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi ve bu sözleşmeye ilişkin bireysel başvuruları düzenleyen Ek İhtiyari Protokolü imzalayıp onaylayarak uluslararası alanda önemli bir taahhütte bulunmuştur. Bu adım, Türkiye'ye engelli bireylerin toplumsal hayata eşit, eksiksiz ve etkin katılımını sağlama yükümlülüğü getirmektedir. Sözleşme, özellikle engelli kadınlar ve kız çocuklarının maruz kaldığı çok boyutlu ayrımcılığı tanıyarak, insan hakları ve temel özgürlüklerinden tam anlamıyla yararlanmalarını sağlama gerekliliğini bir zorunluluk haline getirmektedir.

Ne var ki, uluslararası sözleşmelerde ve 5378 sayılı Engelli Hakları Kanunu'nda tanımlanan hakların somut hayata geçirilmediği ve engellilere yönelik ihlallerin, ayrımcılığın ve şiddetin devam ettiği bir gerçekliktir. Erişilebilirlik, istihdam ve eğitim gibi kritik alanlarda yaşanan sorunlar, mevcut siyasi kriz ve halkın temel ihtiyaçlarını karşılamada yetersiz kalan ekonomik koşullar altında daha da derinleşmiş, engelli bireylerin hakları üzerindeki olumsuz etkiler daha belirgin hale gelmiştir. Hükümetin, toplumsal eşitsizlikleri artıran sağlamcı politikaları ve halkın yaşadığı ekonomik sıkıntılara çözüm üretmekteki acziyeti, 10 milyon nüfusu aşan engelli bireylerin haklarının ihlaline zemin hazırlamaktadır.

Engelli yurttaşlar, sağlık hizmetlerine erişim, sosyal hayata katılım ve temel ihtiyaçlarını giderebilmek için kişisel araç kullanımına zorunlu olarak ihtiyaç duymaktadır. Ancak borçları nedeniyle sahip oldukları tek araca el konulması, engelli yurttaşları yalnızca hareket kabiliyetinden mahrum etmemekte, sosyal hayattan tamamen izole kalmalarına neden olmaktadır. Engellileri sosyal ve ekonomik yaşamlarını tehdit eden icra/haciz işlemleri, yaşam kalitelerini korumak ve anayasal haklarını güvence altına almakla yükümlü olan devletin, yükümlülüklerini yerine getirmediğini göstermektedir.

Geçtiğimiz aylarda engelli yurttaşların araç alımında uygulanan ÖTV muafiyetinin kaldırılması yönündeki düzenleme girişimleri, engellilerin yaşamını daha da zorlaştıracak bir adım olarak tepki ve eleştirilere neden olurken hükümetin engellilere yönelik politikalarını da gözler önüne sermiştir.

Toplumun en dezavantajlı kesimlerinden biri olan engelli yurttaşların, bağımsız hareket edebilme haklarını desteklemek yerine, mevcut kısıtlı kazanımların da kısıtlanmak istendiği görülmüştür. Engellilere yönelik ücretsiz özel araç tahsisi gibi sosyal hak temelli politikalar uygulanması gerekirken, engellilerin kendi imkânlarıyla sağladıkları araçlarını kaybetmeleri kabul edilemez. Özellikle istihdam olanaklarının sınırlılığı, sağlık ve sosyal güvenlik hizmetlerinden yeterince faydalanamama gibi nedenler, engelli bireylerin ekonomik bağımsızlıklarını kazanmalarını güçleştirmektedir. Sermaye yanlısı politikaların sonucu olarak daha da yoksullaşan engelli yurttaşlar ciddi bir borç yükü altına girmekte ve temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamaz hale getirilmektedir.

Engellilerin topluma ve ekonomik hayata eşit şartlarda katılımı için daha kapsamlı bir kamusal destek sistemine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu doğrultuda, engelli bireylerin sahip oldukları araçların borçları dolayısıyla icra takibine alınmasının engellenmesi gerekmektedir. Engelli bireylerin ekonomik yüklerini hafifletmek ve günlük yaşamlarını kolaylaştırmak adına, sahip oldukları araçların icra kapsamı dışında bırakılması önemlidir. Buna ek olarak, engelli bireylerin ekonomik hayata daha etkin bir şekilde katılabilmesi için araçların ücretsiz temini ve ek kamusal desteklerin sağlanması hedeflenmelidir.

Engellilerin, borçları nedeniyle araçlarına el konulmasının engellenmesi mevcut ayrımcılığı azaltmak adına çok önemli bir adım olarak değerlendirilmelidir. Engelli bireylerin mobiliteye erişimi, iş olanaklarına ulaşımı ve günlük yaşama aktif katılımı açısından büyük önem taşıyan bu araçların korunması, devletin engelli yurttaşlara yönelik anayasal sorumluluğu kapsamında değerlendirilmelidir.

Bu kanun teklifi, engellilerin araçlarına yönelik icra işlemlerinin durdurulması, mevcut borçların ödenmemiş faizlerinin silinmesi ve kalan borçların yeniden yapılandırılması, ihtiyaç sahibi engellilere ücretsiz araç temininin sağlanması bağımsız yaşam haklarının korunması ve topluma tam katılımlarının sağlanması yönünde bir adım atılmasını hedeflemektedir. Engellilere yönelik bu tür desteklerin hayata geçirilmesi, sosyal devlet anlayışının en temel gerekliliklerinden biridir ve engellilerin insan onuruna yaraşır yaşam koşullarının sağlanması adına bir zorunluluktur.